ਯਮਸ੍ਯ ਵਾ ਮਾਂ ਵਿषਯਂ ਗਤਾਮਿਤੋ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਕੁਬ੍ਜੇ ਪ੍ਰਤਿਵੇਦਯਿष੍ਯਸਿ। ਵਨਂ ਗਤੇ ਵਾ ਸੁਚਿਰਾਯ ਰਾਘਵੇ ਸਮृਦ੍ਧਕਾਮੋ ਭਰਤੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜਦ ਮੈਂ ਇਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀਂਗੀ, ਏ ਕੁਬਜਾ। ਜਾਂ ਜਦ ਰਾਘਵ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹੇਗਾ।
ਅਹਂ ਹਿ ਨੈਵਾਸ੍ਤਰਣਾਨਿ ਨ ਸ੍ਰਜੋ ਨ ਚਨ੍ਦਨਂ ਨਾਞ੍ਜਨਪਾਨਭੋਜਨਮ੍। ਨ ਕਿਂਚਿਦਿਚ੍ਛਾਮਿ ਨ ਚੇਹ ਜੀਵਨਂ ਨ ਚੇਦਿਤੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਰਾਘਵੋ ਵਨਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਵਿਛੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਨਾ ਚੰਦਨ, ਨਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ, ਨਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ। ਜੇ ਰਾਘਵ ਇਥੋਂ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਅਥੈਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਸੁਦਾਰੁਣਂ ਨਿਧਾਯ ਸਰ੍ਵਾਭਰਣਾਨਿ ਭਾਮਿਨੀ। ਅਸਂਸ੍ਕृਤਾਮਾਸ੍ਤਰਣੇਨ ਮੇਦਿਨੀਂ ਤਦਾਧਿਸ਼ਿਸ਼੍ਯੇ ਪਤਿਤੇਵ ਕਿਂਨਰੀ
ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਨੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਪਰੀ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ।
ਉਦੀਰ੍ਣਸਂਰਮ੍ਭਤਮੋਵृਤਾਨਨਾ ਤਦਾਵਮੁਕ੍ਤੋਤ੍ਤਮਮਾਲ੍ਯਭੂषਣਾ। ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਪਤ੍ਨੀ ਵਿਮਨਾ ਬਭੂਵ ਸਾ ਤਮੋਵृਤਾ ਦ੍ਯੌਰਿਵ ਮਗ੍ਨਤਾਰਕਾ
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਉੱਠਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਹੁਣ ਉਤਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤਾਰੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
thumb|ਦਸ਼ਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦਸ਼ਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸਰਗ।
ਵਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਯਦਾ ਦੇਵੀ ਕੁਬ੍ਜਯਾ ਪਾਪਯਾ ਭृਸ਼ਮ੍। ਤਦਾ ਸ਼ੇਤੇ ਸ੍ਮ ਸਾ ਭੂਮੌ ਦਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧੇਵ ਕਿਂਨਰੀ
ਜਦ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪਾਪੀ ਕੁਬਜਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਾਦੂਈ ਨਾਰੀ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ।
(4) ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਮਨਸਾ ਕृਤ੍ਯਂ ਸਾ ਸਮ੍ਯਗਿਤਿ ਭਾਮਿਨੀ। ਮਨ੍ਥਰਾਯੈ ਸ਼ਨੈਃ ਸਰ੍ਵਮਾਚਚਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਾ
ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੀ।
ਸਾ ਦੀਨਾ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਥਰਾਵਾਕ੍ਯਮੋਹਿਤਾ। ਨਾਗਕਨ੍ਯੇਵ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਦੀਰ੍ਘਮੁष੍ਣਂ ਚ ਭਾਮਿਨੀ
ਮੰਥਰਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਟਕ ਚੁੱਕੀ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਣੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਮਾ ਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਾਗਣ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਮਾਰ੍ਗਮਾਤ੍ਮਸੁਖਾਵਹਮ੍। ਸਾ ਸੁਹृਚ੍ਚਾਰ੍ਥਕਾਮਾ ਚ ਤਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍
ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਰਾਹ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਠੀਕ ਰਹੇਗਾ। ਦੋਸਤ ਤੇ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਬਭੂਵ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਾ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੇਵ ਮਨ੍ਥਰਾ। ਅਥ ਸਾ ਰੁषਿਤਾ ਦੇਵੀ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍
ਮੰਥਰਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮਨਚਾਹੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਰਾਣੀ, ਹੁਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਡਟ ਗਈ।
ਸਂਵਿਵੇਸ਼ਾਬਲਾ ਭੂਮੌ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਭ੍ਰੁਕੁਟਿਂ ਮੁਖੇ। ਤਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਮਾਲ੍ਯਾਨਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ
ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਈ, ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਭੌਹਾਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਗਹਿਣੇ—
ਅਪਵਿਦ੍ਧਾਨਿ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਤਾਨਿ ਭੂਮਿਂ ਪ੍ਰਪੇਦਿਰੇ। ਤਯਾ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਵਿਦ੍ਧਾਨਿ ਮਾਲ੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਆਭਰਣਾਨਿ ਚ
—ਕੈਕੇਈ ਵੱਲੋਂ ਉਤਾਰੇ ਹੋਏ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਉਸ ਨੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ।
ਅਸ਼ੋਭਯਨ੍ਤ ਵਸੁਧਾਂ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਯਥਾ ਨਭਃ। ਕ੍ਰੋਧਾਗਾਰੇ ਚ ਪਤਿਤਾ ਸਾ ਬਭੌ ਮਲਿਨਾਮ੍ਬਰਾ
ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ ਪਈ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਕਪੜੇ ਮੈਲੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਤਾਰੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਸੁਹਾਵਣਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ।
ਏਕਵੇਣੀਂ ਦृਢਾਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਗਤਸਤ੍ਤ੍ਵੇਵ ਕਿਂਨਰੀ। ਆਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਤੁ ਮਹਾਰਾਜੋ ਰਾਘਵਸ੍ਯਾਭਿषੇਚਨਮ੍
ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਇਕ ਵੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਿੰਦ ਰਹਿਤ ਕਿੰਨਰੀ ਹੋਵੇ। ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਘਵ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਿਯਮਾਖ੍ਯਾਤੁਂ ਵਿਵੇਸ਼ਾਨ੍ਤਃਪੁਰਂ ਵਸ਼ੀ। ਸ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਗृਹਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ
ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ, ਸੰਯਮੀ ਰਾਜਾ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਕੈਕਈ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਭ੍ਰਮ੍ ਇਵਾਕਾਸ਼ਂ ਰਾਹੁਯੁਕ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ਾਕਰਃ। ਸ਼ੁਕ-ਬਰ੍ਹਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਹਂਸਰੁਤਾਯੁਤਮ੍
ਉਹ ਕਮਰਾ ਅਜਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਫਿੱਕੇ ਬੱਦਲ ਹੋਣ, ਚੰਦ 'ਤੇ ਰਾਹੂ ਛਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਮੋਰ ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕਾਂਜ ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ।
ਵਾਦਿਤ੍ਰਰਵਸਙ੍ਘੁष੍ਟਂ ਕੁਬ੍ਜਾਵਾਮਨਿਕਾਯੁਤਮ੍। ਲਤਾਗृਹੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਗृਹੈਸ਼੍ਚਮ੍ਪਕਾਸ਼ੋਕਸ਼ੋਭਿਤੈਃ
ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਕੁਬੜ ਤੇ ਨੱਟੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬੇਲਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਤੇ ਰੰਗੀਨ ਕਮਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਚੰਪਾ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਦਾਨ੍ਤਰਾਜਤਸੌਵਰ੍ਣਵੇਦਿਕਾਭਿਃ ਸਮਾਯੁਤਮ੍। ਨਿਤ੍ਯਪੁष੍ਪਫਲੈਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਵਾਪੀਭਿਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
ਹਾਥੀਦੰਦ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੌਬਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕਦਾਰ ਸੀ।
ਦਾਨ੍ਤਰਾਜਤਸੌਵਰ੍ਣੈਃ ਸਂਵृਤਂ ਪਰਮਾਸਨੈਃ। ਵਿਵਿਧੈਰਨ੍ਨਪਾਨੈਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਰਪਿ
ਹਾਥੀਦੰਦ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਉੱਤਮ ਆਸਨਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਮਿੱਠਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਪਪਨ੍ਨਂ ਮਹਾਰ੍ਹੈਸ਼੍ਚ ਭੂषਣੈਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵੋਪਮਮ੍। ਸ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਮਹਾਰਾਜਃ ਸ੍ਵਮਨ੍ਤਃਪੁਰਮृਦ੍ਧਿਮਤ੍
ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਹਲ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
ਨ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਰਾਜਾ ਕੈਕੇਯੀਂ ਸ਼ਯਨੋਤ੍ਤਮੇ। ਸ ਕਾਮਬਲਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਰਤ੍ਯਰ੍ਥੀ ਮਨੁਜਾਧਿਪਃ
ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕੈਕਈ ਆਪਣੀ ਵਧੀਆ ਖਟਿਆ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਇੱਛਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਸਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਦਯਿਤਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਿषਸਾਦ ਚ। ਨਹਿ ਤਸ੍ਯ ਪੁਰਾ ਦੇਵੀ ਤਾਂ ਵੇਲਾਮਤ੍ਯਵਰ੍ਤਤ
ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਵੇਲੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਨ ਚ ਰਾਜਾ ਗृਹਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਕਦਾਚਨ। ਤਤੋ ਗृਹਗਤੋ ਰਾਜਾ ਕੈਕੇਯੀਂ ਪਰ੍ਯਪृਚ੍ਛਤ
ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੈਕਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਯਥਾਪੁਰਮ੍ ਅਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਲਿਪ੍ਸੁਮ੍ ਅਪਣ੍ਡਿਤਾਮ੍। ਪ੍ਰਤਿਹਾਰੀ ਤ੍ਵਥੋਵਾਚ ਸਂਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਤੁ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਸਦੀ ਸਵਾਰਥੀ ਸੋਚ ਤੇ ਅਕਲ ਦੀ ਘਾਟ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਪਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਡਰੀ ਹੋਈ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੀ।
ਦੇਵ ਦੇਵੀ ਭृਸ਼ਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਕ੍ਰੋਧਾਗਾਰਮਭਿਦ੍ਰੁਤਾ। ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ੍ਯਾ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਪਰਮਦੁਰ੍ਮਨਾਃ
"ਮਾਲਕ, ਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ।" ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿषਸਾਦ ਪੁਨਰ੍ਭੂਯੋ ਲੁਲਿਤਵ੍ਯਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਤਤ੍ਰ ਤਾਂ ਪਤਿਤਾਂ ਭੂਮੌ ਸ਼ਯਾਨਾਮਤਥੋਚਿਤਾਮ੍
ਉਹ ਫਿਰੋਂ ਹੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਚੈਨੀ ਤੇ ਉਲਝਣ ਆ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਪ੍ਰਤਪ੍ਤ ਇਵ ਦੁਃਖੇਨ ਸੋऽਪਸ਼੍ਯਜ੍ਜਗਤੀਪਤਿਃ। ਸ ਵृਦ੍ਧਸ੍ਤਰੁਣੀਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਣੇਭ੍ਯੋऽਪਿ ਗਰੀਯਸੀਮ੍
ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਅਪਾਪਃ ਪਾਪਸਂਕਲ੍ਪਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਧਰਣੀਤਲੇ। ਲਤਾਮਿਵ ਵਿਨਿष੍ਕृਤ੍ਤਾਂ ਪਤਿਤਾਂ ਦੇਵਤਾਮਿਵ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਾੜੀ ਸੋਚ ਸੀ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈ ਹੋਈ—ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਬੇਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ।
ਕਿਨ੍ਨਰੀਮਿਵ ਨਿਰ੍ਧੂਤਾਂ ਚ੍ਯੁਤਾਮ੍ ਅਪ੍ਸਰਸਂ ਯਥਾ। ਮਾਯਾਮ੍ ਇਵ ਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਾਂ ਹਰਿਣੀਮ੍ ਇਵ ਸਂਯਤਾਮ੍
ਕਿੰਨਰੀ ਵਾਂਗ ਬੇਆਸਰਾ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਪਸਰਾ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਹ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਰਣੀ ਫੜ ਲਈ ਹੋਵੇ।
ਕਰੇਣੁਮ੍ ਇਵ ਦਿਗ੍ਧੇਨ ਵਿਦ੍ਧਾਂ ਮृਗਯੁਨਾ ਵਨੇ। ਮਹਾਗਜ ਇਵਾਰਣ੍ਯੇ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਪਰਮਦੁਃਖਿਤਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਈ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ, ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਈ ਸੀ।