ਵਿਮਲੇਨ੍ਦੁਸਮਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਹੋ ਰਾਜਸਿ ਮਨ੍ਥਰੇ। ਜਘਨਂ ਤਵ ਨਿਰ੍ਮृष੍ਟਂ ਰਸ਼ਨਾਦਾਮਭੂषਿਤਮ੍
ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ—ਸੱਚਮੁੱਚ, ਤੂੰ ਚਮਕਦੀ ਹੈਂ, ਮੰਥਰਾ। ਤੇਰੀ ਕਮਰ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲੀ ਕਮਰਬੰਦ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਜਙ੍ਘੇ ਭृਸ਼ਮੁਪਨ੍ਯਸ੍ਤੇ ਪਾਦੌ ਚ ਵ੍ਯਾਯਤਾਵੁਭੌ। ਤ੍ਵਮਾਯਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਕ੍ਥਿਭ੍ਯਾਂ ਮਨ੍ਥਰੇ ਕ੍ਸ਼ੌਮਵਾਸਿਨੀ
ਤੇਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਲੰਮੇ ਤੇ ਸੁਧਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੇ ਮੰਥਰਾ, ਤੂੰ ਨਰਮ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈਂ।
ਅਗ੍ਰਤੋ ਮਮ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਰਾਜਸੇऽਤੀਵ ਸ਼ੋਭਨੇ। ਆਸਨ੍ ਯਾਃ ਸ਼ਮ੍ਬਰੇ ਮਾਯਾਃ ਸਹਸ੍ਰਮ੍ ਅਸੁਰਾਧਿਪੇ
ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਬੇਹੱਦ ਸੋਹਣੀ, ਤੂੰ ਚਮਕਦੀ ਹੈਂ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੰਭਰਾਸੁਰ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਦੂਈ ਕਲਾਵਾਂ ਸਨ—
ਹृਦਯੇ ਤੇ ਨਿਵਿष੍ਟਾਸ੍ ਤਾ ਭੂਯਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਾਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਤਦੇਵ ਸ੍ਥਗੁ(=ਪृष੍ਠ-ਵਕ੍ਰਭਾਗਃ) ਯਦ੍ ਦੀਰ੍ਘਂ ਰਥ-ਘੋਣਮ੍ ਇਵਾਯਤਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ। ਤੇਰੀ ਪਿੱਠ ਵੀ ਲੰਮੀ ਤੇ ਵੱਕਰੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦਾ ਜੋੜ।
ਮਤਯਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ-ਵਿਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਮਾਯਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਵਸਨ੍ਤਿ ਤੇ। ਅਤ੍ਰ ਤੇऽਹਂ ਪ੍ਰਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਾਲਾਂ ਕੁਬ੍ਜੇ ਹਿਰਣ੍ਮਯੀਮ੍
ਸਿਆਣਪ, ਰਾਜ ਕਰਣ ਦੀ ਸਮਝ ਤੇ ਜਾਦੂਈ ਕਲਾਵਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਥੇ, ਹੇ ਕੁਬਜ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹਾਂ।
ਅਭਿषਿਕ੍ਤੇ ਚ ਭਰਤੇ ਰਾਘਵੇ ਚ ਵਨਂ ਗਤੇ। ਜਾਤ੍ਯੇਨ ਚ ਸੁਵਰ੍ਣੇਨ ਸੁਨਿष੍ਟਪ੍ਤੇਨ ਸੁਨ੍ਦਰਿ
ਜਦ ਭਰਤ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਰਾਘਵ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖ਼ਰੀ ਸੁਧੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੋਨਾ ਲਗਾਵਾਂਗੀ।
ਲਬ੍ਧਾਰ੍ਥਾ ਚ ਪ੍ਰਤੀਤਾ ਚ ਲੇਪਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਸ੍ਥਗੁ। ਮੁਖੇ ਚ ਤਿਲਕਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਜਾਤਰੂਪਮਯਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁਰਾਦ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤੇ ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮਲਾਂਗੀ; ਤੇ ਤੇਰੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਸੋਹਣੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਤਿਲਕ ਲਾਵਾਂਗੀ।
ਕਾਰਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਕੁਬ੍ਜੇ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ। ਪਰਿਧਾਯ ਸ਼ੁਭੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇ ਦੇਵਤੇਵ ਚਰਿष੍ਯਸਿ
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਧੀਆ ਗਹਿਣੇ ਬਣਵਾਵਾਂਗੀ, ਹੇ ਕੁਬਜ। ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਤੂੰ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਫਿਰੇਗੀ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਹ੍ਵਯਮਾਨੇਨ ਮੁਖੇਨਾਪ੍ਰਤਿਮਾਨਨਾ। ਗਮਿष੍ਯਸਿ ਗਤਿਂ ਮੁਖ੍ਯਾਂ ਗਰ੍ਵਯਨ੍ਤੀ ਦ੍ਵਿषਜ੍ਜਨੇ
ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੋਹਣਾਪਣ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਰਾਜਸੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਚੱਲੇਗੀ, ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀਰਾਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ।
ਤਵਾਪਿ ਕੁਬ੍ਜਾਃ ਕੁਬ੍ਜਾਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾਭਰਣਭੂषਿਤਾਃ। ਪਾਦੌ ਪਰਿਚਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਥੈਵ ਤ੍ਵਂ ਸਦਾ ਮਮ
ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਬਜ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਕਰਦੀ ਆਈ ਹੈਂ।
ਇਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਮਾਨਾ ਸਾ ਕੈਕੇਯੀਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਸ਼ਯਾਨਾਂ ਸ਼ਯਨੇ ਸ਼ੁਭ੍ਰੇ ਵੇਦ੍ਯਾਮਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾਮਿਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ, ਜਦ ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਵਿਛੋਣੇ ਉੱਤੇ ਲੀਟੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ।
ਗਤੋਦਕੇ ਸੇਤੁਬਨ੍ਧੋ ਨ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਵਿਧੀਯਤੇ। ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਕੁਰੁ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਰਾਜਾਨਮਨੁਦਰ੍ਸ਼ਯ
ਜਦ ਪਾਣੀ ਹੀ ਨਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ। ਉੱਠ, ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਲੱਭ।
ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਤ੍ਸਾਹਿਤਾ ਦੇਵੀ ਗਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਥਰਯਾ ਸਹ। ਕ੍ਰੋਧਾਗਾਰਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਸੌਭਾਗ੍ਯਮਦਗਰ੍ਵਿਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੌਸਲਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਰਾਣੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਗ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਨਾ ਸੀ, ਮੰਥਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।
ਅਨੇਕਸ਼ਤਸਾਹਸ੍ਰਂ ਮੁਕ੍ਤਾਹਾਰਂ ਵਰਾਙ੍ਗਨਾ। ਅਵਮੁਚ੍ਯ ਵਰਾਰ੍ਹਾਣਿ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ
ਉਹ ਉੱਚੀ ਕੁਲ ਵਾਲੀ ਔਰਤ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਦਿਤੇ।
ਤਦਾ ਹੇਮੋਪਮਾ ਤਤ੍ਰ ਕੁਬ੍ਜਾਵਾਕ੍ਯਵਸ਼ਂਗਤਾ। ਸਂਵਿਸ਼੍ਯ ਭੂਮੌ ਕੈਕੇਯੀ ਮਨ੍ਥਰਾਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ, ਮੰਥਰਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ ਅਤੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖਣ ਲੱਗੀ।
ਇਹ ਵਾ ਮਾਂ ਮृਤਾਂ ਕੁਬ੍ਜੇ ਨृਪਾਯਾਵੇਦਯਿष੍ਯਸਿ। ਵਨਂ ਤੁ ਰਾਘਵੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਭਰਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਮ੍
ਏ ਕੁਬਜਾ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਤੂੰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖ ਸਕਦੀ ਹੈਂ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਗਈ ਹਾਂ। ਪਰ ਜਦ ਰਾਘਵ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸੁਵਰ੍ਣੇਨ ਨ ਮੇ ਹ੍ਯਰ੍ਥੋ ਨ ਰਤ੍ਨੈਰ੍ਨ ਚ ਭੋਜਨੈਃ। ਏष ਮੇ ਜੀਵਿਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੋ ਰਾਮੋ ਯਦ੍ਯਭਿषਿਚ੍ਯਤੇ
ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਰਤਨਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ। ਜੇ ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਥੇ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪੁਨਸ੍ਤਾਂ ਮਹਿषੀਂ ਮਹੀਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਵਚੋਭਿਰਤ੍ਯਰ੍ਥਮਹਾਪਰਾਕ੍ਰਮੈਃ। ਉਵਾਚ ਕੁਬ੍ਜਾ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਾਤਰਂ ਹਿਤਂ ਵਚੋ ਰਾਮਮੁਪੇਤ੍ਯ ਚਾਹਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਕੁਬਜਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਨਿਰਭੀਕ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਪਤਨੀ, ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ, ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸੁਝਾਅ ਤੇ ਕੁਝ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ।
ਪ੍ਰਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ਰਾਜ੍ਯਮਿਦਂ ਹਿ ਰਾਘਵੋ ਯਦਿ ਧ੍ਰੁਵਂ ਤ੍ਵਂ ਸਸੁਤਾ ਚ ਤਪ੍ਸ੍ਯਸੇ। ਤਤੋ ਹਿ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਯਤਸ੍ਵ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਯਥਾ ਸੁਤਸ੍ਤੇ ਭਰਤੋऽਭਿषੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਇਹ ਰਾਜ ਪੱਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਭਰਤ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਲੀ ਔਰਤ, ਐਸਾ ਉਪਾਵ ਕਰ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਭਰਤ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋਵੇ।
ਤਥਾਤਿਵਿਦ੍ਧਾ ਮਹਿषੀਤਿ ਕੁਬ੍ਜਯਾ ਸਮਾਹਤਾ ਵਾਗਿषੁਭਿਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ। ਵਿਧਾਯ ਹਸ੍ਤੌ ਹृਦਯੇऽਤਿਵਿਸ੍ਮਿਤਾ ਸ਼ਸ਼ਂਸ ਕੁਬ੍ਜਾਂ ਕੁਪਿਤਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਬਜਾ ਦੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਈ ਰਾਣੀ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਡਾਂਟਣ ਲੱਗੀ।
ਯਮਸ੍ਯ ਵਾ ਮਾਂ ਵਿषਯਂ ਗਤਾਮਿਤੋ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਕੁਬ੍ਜੇ ਪ੍ਰਤਿਵੇਦਯਿष੍ਯਸਿ। ਵਨਂ ਗਤੇ ਵਾ ਸੁਚਿਰਾਯ ਰਾਘਵੇ ਸਮृਦ੍ਧਕਾਮੋ ਭਰਤੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜਦ ਮੈਂ ਇਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀਂਗੀ, ਏ ਕੁਬਜਾ। ਜਾਂ ਜਦ ਰਾਘਵ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹੇਗਾ।
ਅਹਂ ਹਿ ਨੈਵਾਸ੍ਤਰਣਾਨਿ ਨ ਸ੍ਰਜੋ ਨ ਚਨ੍ਦਨਂ ਨਾਞ੍ਜਨਪਾਨਭੋਜਨਮ੍। ਨ ਕਿਂਚਿਦਿਚ੍ਛਾਮਿ ਨ ਚੇਹ ਜੀਵਨਂ ਨ ਚੇਦਿਤੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਰਾਘਵੋ ਵਨਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਵਿਛੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਨਾ ਚੰਦਨ, ਨਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ, ਨਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ। ਜੇ ਰਾਘਵ ਇਥੋਂ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਅਥੈਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਸੁਦਾਰੁਣਂ ਨਿਧਾਯ ਸਰ੍ਵਾਭਰਣਾਨਿ ਭਾਮਿਨੀ। ਅਸਂਸ੍ਕृਤਾਮਾਸ੍ਤਰਣੇਨ ਮੇਦਿਨੀਂ ਤਦਾਧਿਸ਼ਿਸ਼੍ਯੇ ਪਤਿਤੇਵ ਕਿਂਨਰੀ
ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਨੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਪਰੀ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ।
ਉਦੀਰ੍ਣਸਂਰਮ੍ਭਤਮੋਵृਤਾਨਨਾ ਤਦਾਵਮੁਕ੍ਤੋਤ੍ਤਮਮਾਲ੍ਯਭੂषਣਾ। ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਪਤ੍ਨੀ ਵਿਮਨਾ ਬਭੂਵ ਸਾ ਤਮੋਵृਤਾ ਦ੍ਯੌਰਿਵ ਮਗ੍ਨਤਾਰਕਾ
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਉੱਠਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਹੁਣ ਉਤਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤਾਰੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
thumb|ਦਸ਼ਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦਸ਼ਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸਰਗ।
ਵਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਯਦਾ ਦੇਵੀ ਕੁਬ੍ਜਯਾ ਪਾਪਯਾ ਭृਸ਼ਮ੍। ਤਦਾ ਸ਼ੇਤੇ ਸ੍ਮ ਸਾ ਭੂਮੌ ਦਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਧੇਵ ਕਿਂਨਰੀ
ਜਦ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪਾਪੀ ਕੁਬਜਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਾਦੂਈ ਨਾਰੀ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ।
(4) ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਮਨਸਾ ਕृਤ੍ਯਂ ਸਾ ਸਮ੍ਯਗਿਤਿ ਭਾਮਿਨੀ। ਮਨ੍ਥਰਾਯੈ ਸ਼ਨੈਃ ਸਰ੍ਵਮਾਚਚਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਾ
ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੀ।
ਸਾ ਦੀਨਾ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਥਰਾਵਾਕ੍ਯਮੋਹਿਤਾ। ਨਾਗਕਨ੍ਯੇਵ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਦੀਰ੍ਘਮੁष੍ਣਂ ਚ ਭਾਮਿਨੀ
ਮੰਥਰਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਟਕ ਚੁੱਕੀ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਣੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਮਾ ਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਾਗਣ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਮਾਰ੍ਗਮਾਤ੍ਮਸੁਖਾਵਹਮ੍। ਸਾ ਸੁਹृਚ੍ਚਾਰ੍ਥਕਾਮਾ ਚ ਤਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍
ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਰਾਹ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਠੀਕ ਰਹੇਗਾ। ਦੋਸਤ ਤੇ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਬਭੂਵ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਾ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੇਵ ਮਨ੍ਥਰਾ। ਅਥ ਸਾ ਰੁषਿਤਾ ਦੇਵੀ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍
ਮੰਥਰਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮਨਚਾਹੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਰਾਣੀ, ਹੁਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਡਟ ਗਈ।