ਪਾਪਾਨ੍ਯਪਿ ਚ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦਹਨ੍ਯਹਨਿ ਮਾਨਵਃ । ਪਠਤ੍ਯੇਕਮਪਿ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਪਾਪਾਤ੍ਸ ਪਰਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੭.੧੧੧.
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਚਕਾਯ ਚ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਧੇਨੁਂ ਹਿਰਣ੍ਯਕਮ੍ । ਵਾਚਕੇ ਪਰਿਤੁष੍ਟੇ ਤੁ ਤੁष੍ਟਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਤਾਃ ।। ੭.੧੧੧.
ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਕਪੜਾ, ਗਾਂ ਤੇ ਸੋਨਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਵਾਚਕ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤਦਾਖ੍ਯਾਨਮਾਯੁष੍ਯਂ ਪਠਨ੍ਰਾਮਾਯਣਂ ਨਰਃ । ਸਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰੋ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਚੇਹ ਮਹੀਯਤੇ ।। ੭.੧੧੧.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਇਹ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾ ऽਪਿ ਪੁਰੀ ਰਮ੍ਯਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਵਰ੍षਗਣਾਨ੍ਬਹੂਨ੍ । ऋषਭਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਜਾਨਂ ਨਿਵਾਸਮੁਪਯਾਸ੍ਯਤਿ ।। ੭.੧੧੧.
ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਖਾਲੀ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਿਸ਼ਭ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁੜ ਵਸ ਜਾਵੇਗੀ।
ਏਤਦਾਖ੍ਯਾਨਮਾਯੁष੍ਯਂ ਸਭਵਿष੍ਯਂ ਸਹੋਤ੍ਤਰਮ੍ । ਕृਤਵਾਨ੍ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪ੍ਯਨ੍ਵਮਨ੍ਯਤ ।। ੭.੧੧੧.
ਇਹ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਥਾ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਵਾਜਪੇਯਾਯੁਤਸ੍ਯ ਚ । ਲਭਤੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣਾਦੇਵ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯੈਕਸ੍ਯ ਮਾਨਵਃ ।। ੭.੧੧੧.
ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯਾਗਾਦੀਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਗਙ੍ਗਾਦ੍ਯਾਃ ਸਰਿਤਸ੍ਤਥਾ । ਨੈਮਿਸ਼ਾਦੀਨ੍ਯਰਣ੍ਯਾਨਿ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਿਕਾਨ੍ਯਪਿ । ਗਤਾਨਿ ਤੇਨ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਯੇਨ ਰਾਮਾਯਣਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੭.੧੧੧.
ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਰਾਮਾਯਣ ਸੁਣਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦਰਿਆ, ਨੈਮੀਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲ, ਤੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਹੇਮਭਾਰਂ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਗ੍ਰਸ੍ਤੇ ਭਾਨੌ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਯਸ਼੍ਚ ਰਾਮਾਯਣਂ ਲੋਕੇ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਸਦृਸ਼ਾਵੁਭੌ ।। ੭.੧੧੧.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਵੇਲੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਭਾਰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਰਾਮਾਯਣ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।
ਸਮ੍ਯਕ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਾਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ृਣੁਤੇ ਰਾਘਵੀਂ ਕਥਾਮ੍ । ਸਰ੍ਵਪਾਪਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯੇਤ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ ।। ੭.੧੧੧.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਕਾਵ੍ਯਮਿਦਂ ਤ੍ਵਾਰ੍षਂ ਪੁਰਾ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਨਾ ਕृਤਮ੍ । ਯਃ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਸਦਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵੈष੍ਣਵੀਂ ਤਨੁਮ੍ ।। ੭.੧੧੧.
ਇਹ ਆਦਿ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਵਿ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਸਮ੍ਪਦਃ ਸਨ੍ਤਤਿਸ੍ਤਥਾ । ਸਤ੍ਯਮੇਤਦ੍ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਭਿਃ ।। ੭.੧੧੧.
ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਧਨ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਚਿਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਚ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੰਯਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤਦ੍ਰਾਮਾਯਣਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੭.੧੧੧.
ਗਾਯਤਰੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਇਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਰਾਮਾਯਣ ਹੈ।
ਅਪੁਤ੍ਰੋ ਲਭਤੇ ਪੁਤ੍ਰਮਧਨੋ ਲਭਤੇ ਧਨਮ੍ । ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯੇਤ ਪਦਮਪ੍ਯਸ੍ਯ ਯਃ ਪਠੇਤ੍ ।। ੭.੧੧੧.
ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਧਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪਦ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛृਣੁਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਰਿਤਂ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਹ । ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿष੍ਕਲ੍ਮषੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਰਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੭.੧੧੧.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਘਵ ਦੀ ਕਥਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਭਕਤੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਤਯੇਦ੍ਰਾਘਵਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਂ ਯ ਇਚ੍ਛਤਿ । ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦਿਦਮਾਖ੍ਯਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ ।। ੭.੧੧੧.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗਾ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕਰੇ ਤੇ ਇਹ ਕਥਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਏ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਦਂ ਰਘੁਨਾਥਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਸਕਲਂ ਪਠੇਤ੍ । ਸੋ ऽਸੁਕ੍ਸ਼ਯੇ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਂ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭.੧੧੧.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਪਿਤਾ ਪਿਤਾਮਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਥੈਵ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ । ਤਤ੍ਪਿਤਾ ਤਤ੍ਪਿਤਾ ਚੈਵ ਵਿष੍ਣੁਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭.੧੧੧.
ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਪਰਦਾਦਾ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੀ, ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਗਪ੍ਰਦਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਰਿਤਂ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਤੁ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ੍ਨਵਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਸਦਾ ।। ੭.੧੧੧.
ਰਾਘਵ ਦੀ ਕਥਾ ਸਦਾ ਚਾਰ ਲਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਮਝ ਕੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਰਾਮਾਯਣਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਃ ਪਾਦਂ ਪਦਮੇਵ ਵਾ । ਸ ਯਾਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਸਦਾ ।। ੭.੧੧੧.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਮਾਯਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪਦ ਜਾਂ ਇੱਕ ਪਦ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮੇਤਤ੍ਪੁਰਾਵृਤ੍ਤਮਾਖ੍ਯਾਨਂ ਭਦ੍ਰਮਸ੍ਤੁ ਵਃ । ਪ੍ਰਵ੍ਯਾਹਰਤ ਵਿਸ੍ਰਬ੍ਧਂ ਬਲਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਤਾਮ੍ ।। ੭.੧੧੧.
ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਗਈ; ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਭਲਾ ਲਿਆਵੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰੋ—ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਦੀ ਰਹੇ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਿਕਾਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਾਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਗਿਆਰਾਂਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।