ਬਿਭੀषਣਮਥੋਵਾਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਯਾਵਤ੍ਪ੍ਰਜਾ ਧਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਾਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵੈ ਬਿਭੀषਣ । ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯ ਲਙ੍ਕਾਸ੍ਥਸ੍ਤ੍ਵਂ ਧਰਿष੍ਯਸਿ ।। ੭.੧੦੮.
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, 이렇게 ਕਿਹਾ: "ਜਦ ਤਕ ਲੋਕ ਜੀਵਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ, ਵੱਡੇ ਸ਼ੌਰ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ।"
ਯਾਵਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯਾਵਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਮੇਦਿਨੀ । ਯਾਵਚ੍ਚ ਮਤ੍ਕਥਾ ਲੋਕੇ ਤਾਵਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਤਵਾਸ੍ਤ੍ਵਿਹ ।। ੭.੧੦੮.
ਜਦ ਤਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹਨ, ਜਦ ਤਕ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਰਹੇ, ਜਦ ਤਕ ਮੇਰੀ ਕਥਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਰਹੇ, ਤਦ ਤਕ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਇੱਥੇ ਟਿਕਾ ਰਹੇ।
ਸ਼ਾਸਿਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਖਿਤ੍ਵੇਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤੇ ਮਮ ਸ਼ਾਸਨਮ੍ । ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਂਰਕ੍ਸ਼ ਧਰ੍ਮੇਣ ਨੋਤ੍ਤਰਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੭.੧੦੮.
ਤੈਨੂੰ ਦੋਸਤੀ ਨਾਲ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕਹੀਂ।
ਕਿਞ੍ਚਾਨ੍ਯਦ੍ਵਕ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਹਾਮਤੇ ।। ੭.੧੦੮.
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵੱਡੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਆਰਾਧਯ ਜਗਨ੍ਨਾਥਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਕੁਲਦੈਵਤਮ੍ । ਆਰਾਧਨੀਯਮਨਿਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦੈਵੈਃ ਸਵਾਸਵੈਃ ।। ੭.੧੦੮.
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ।
ਤਥੇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਰਾਮਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਭੀषਣਃ । ਰਾਜਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਰਾਘਵਾਜ੍ਞਾਮਨੁਸ੍ਮਰਨ੍ ।। ੭.੧੦੮.
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ' ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਤਮੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਹਨੂਮਨ੍ਤਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਜੀਵਿਤੇ ਕृਤਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਾ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਵਿਲੋਪਯ ।। ੭.੧੦੮.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ ਹੁਣ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਤੂੰ, ਜੋ ਜੀਉਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨਾ ਭੁੱਲੀ।"
ਮਤ੍ਕਥਾਃ ਪ੍ਰਚਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਾਵਲ੍ਲੋਕੇ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰ । ਤਾਵਦ੍ਰਮਸ੍ਵ ਸੁਪ੍ਰੀਤੋ ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮਨੁਪਾਲਯਨ੍ ।। ੭.੧੦੮.
ਜਦ ਤਕ ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀਆਂ ਰਹਿਣ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਪੂਰੇ ਕਰ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਹਨੁਮਾਨ੍ਰਾਘਵੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਾਮਾਸ ਪਰਂ ਹਰ੍षਮਵਾਪ੍ਯ ਚ ।। ੭.੧੦੮.
ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਯਾਵਤ੍ਤਵ ਕਥਾ ਲੋਕੇ ਵਿਚਰਿष੍ਯਤਿ ਪਾਵਨੀ । ਤਾਵਤ੍ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਾਮਿ ਮੇਦਿਨ੍ਯਾਂ ਤਵਾਜ੍ਞਾਮਨੁਪਾਲਯਨ੍ ।। ੭.੧੦੮.
ਜਦ ਤਕ ਤੇਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀ ਰਹੇ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਰਹਾਂਗਾ।
ਜਾਮ੍ਬਵਨ੍ਤਂ ਤਥੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵृਦ੍ਧਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਤਂ ਤਥਾ । ਮੈਨ੍ਦਂ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਦਂ ਚੈਵ ਪਞ੍ਚ ਜਾਮ੍ਬਵਤਾ ਸਹ । ਯਾਵਤ੍ਕਲਿਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤਾਵਜ੍ਜੀਵਤ ਸਰ੍ਵਦਾ ।। ੭.੧੦੮.
ਜਾਂਬਵੰਤ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈੰਦ, ਦਿਵਿਦ ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ, ਜੋ ਜਾਂਬਵੰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ, ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ: "ਜਦ ਤਕ ਕਲਿਯੁਗ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਜੀਉ।"
ਤਾਨੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਾਨृਕ੍ਸ਼ਵਾਨਰਾਨ੍ । ਉਵਾਚ ਬਾਢਂ ਗਚ੍ਛਧ੍ਵਂ ਮਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਮ੍ ।। ੭.੧੦੮.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰੀਛ ਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਠੀਕ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।"
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ऽष੍ਟੋਤਰਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅਠਵਾਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਵੈਦਿਕੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਭਾਤਾਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਂ ਪृਥੁਵਕ੍ਸ਼ਾ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਰਾਮਃ ਕਮਲਪਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਪੁਰੋਧਸਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੧੦੯.
ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਤੇ ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ, ਕਮਲ ਦੀ ਪੱਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਨੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਵ੍ਰਜਤ੍ਵਗ੍ਰੇ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਂ ਸਹ ਦ੍ਵਿਜੈਃ । ਵਾਜਪੇਯਾਤਪਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ੋਭਮਾਨਂ ਮਹਾਪਥੇ ।। ੭.੧੦੯.
ਅੱਗ ਦੀ ਹੋਮ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਜਾਵੇ, ਤੇਜ ਨਾਲ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ; ਵਾਜਪੇਯ ਛਤਰੀ ਵੀ ਮਹਾਨ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਜਾਵੇ।
ਤਤੋ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਰਵਸ਼ੇषਤਃ । ਚਕਾਰ ਵਿਧਿਵਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਸ੍ਥਾਨਿਕਂ ਵਿਧਿਮ੍ ।। ੭.੧੦੯.
ਫਿਰ ਤੇਜਸਵੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਸਥਾਨਿਕ ਵਿਧੀ ਕੀਤਾ।
ਤਤਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਮ੍ਬਰਧਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਾਵਰ੍ਤਯਨ੍ਪਰਮ੍ । ਕੁਸ਼ਾਨ੍ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸਜ੍ਯ ਪ੍ਰਯਯਾਵਥ ।। ੭.੧੦੯.
ਫਿਰ, ਸੁਤੰਤਰ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਿਆ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਨਮ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਵ੍ਯਾਹਰਨ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟੋ ਨਿਃਸੁਖਃ ਪਥਿ । ਨਿਰ੍ਜਗਾਮ ਗृਹਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੀਪ੍ਯਮਾਨ ਇਵਾਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ ।। ੭.੧੦੯.
ਉਹ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲਿਆ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹਲਚਲ ਦੇ, ਸੁਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਸ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸਪਦ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰੀਰਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾ । ਸਵ੍ਯੇ ਤੁ ਹ੍ਰੀਰ੍ਮਹਾਦੇਵੀ ਵ੍ਯਵਸਾਯਸ੍ਤਥਾਗ੍ਰਤਃ ।। ੭.੧੦੯.
ਰਾਮ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸ਼੍ਰੀ ਜੀ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਹ੍ਰੀ ਸੀ, ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਰਣੈ ਦੀ ਮੂਰਤ ਸੀ।
ਸ਼ਰਾ ਨਾਨਾਵਿਧਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਧਨੁਰਾਯਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਥਾ ऽ ऽਯੁਧਾਨਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਯਯੁਃ ਪੁਰੁषਵਿਗ੍ਰਹਾਃ ।। ੭.੧੦੯.
ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਤੇ ਵਧੀਆ, ਤਣਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨੁਸ਼, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਏ।
ਵੇਦਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਰੂਪੇਣ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਸਰ੍ਵਰਕ੍ਸ਼ਿਣੀ । ਓਙ੍ਕਾਰੋ ऽਥ ਵषਟ੍ਕਾਰਃ ਸਰ੍ਵੇ ਰਾਮਮਨੁਵ੍ਰਤਾਃ ।। ੭.੧੦੯.
ਵੇਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਗਾਇਤਰੀ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਓਮ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਤੇ ਵਸ਼ਟ ਦੀ ਆਵਾਜ਼—ਇਹ ਸਭ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਿਭੇ ਹੋਏ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ।
ऋषਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਮਹੀਸੁਰਾਃ । ਅਨ੍ਵਗਚ੍ਛਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਦ੍ਵਾਰਮਪਾਵृਤਮ੍ ।। ੭.੧੦੯.
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖੁੱਲੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ।
ਤਂ ਯਾਨ੍ਤਮਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਨ੍ਤਃਪੁਰਚਰਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਸਵृਦ੍ਧਬਾਲਦਾਸੀਕਾਃ ਸਵਰ੍षਵਰਕਿਙ੍ਕਰਾਃ ।। ੭.੧੦੯.
ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਬੱਚੇ, ਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੇਵਕ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਏ।
ਸਾਨ੍ਤਃਪੁਰਸ਼੍ਚ ਭਰਤਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸਹਿਤੋ ਯਯੌ । ਰਾਮਂ ਗਤਿਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਸਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮਨੁਵ੍ਰਤਃ ।। ੭.੧੦੯.
ਅੰਦਰਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਆ ਕੇ, ਅਗਨਿ-ਹੋਮ ਲਈ ਨਿਭੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਏ।
ਤੇ ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਾਃ ਸਮਾਗਤਾਃ । ਸਪੁਤ੍ਰਦਾਰਾਃ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮਨੁਜਗ੍ਮੁਰ੍ਮਹਾਮਤਿਮ੍ ।। ੭.੧੦੯.
ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਅਗਨਿ-ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਏ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣੋ ਭृਤ੍ਯਵਰ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਸਪੁਤ੍ਰਪਸ਼ੁਬਾਨ੍ਧਵਾਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਸਹਾਨੁਗਾ ਰਾਮਮਨ੍ਵਗਚ੍ਛਨ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟਵਤ੍ ।। ੭.੧੦੯.
ਮੰਤਰੀ, ਨੌਕਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਪੁੱਤਰ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਏ।
ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਯੋ ਹृष੍ਟਪੁष੍ਟਜਨਾਵृਤਾਃ । ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਮਨ੍ਵਗਛਂਸ੍ਤਂ ਰਾਘਵਂ ਗੁਣਰਞ੍ਜਿਤਾਃ ।। ੭.੧੦੯.
ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਰਾਘਵ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ, ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਏ।
ਤਤਃ ਸਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਮਾਂਸਸ੍ਤੇ ਸਪਕ੍ਸ਼ਿਪਸ਼ੁਵਾਹਨਾਃ । ਰਾਘਵਸ੍ਯਾਨੁਗਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਹृष੍ਟਾ ਵਿਗਤਕਲ੍ਮषਾਃ ।। ੭.੧੦੯.
ਫਿਰ, ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਏ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਸ੍ਨਾਤਾਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਹृष੍ਟਾਃ ਪੁष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਵਾਨਰਾਃ । ਦृਢਂ ਕਿਲਕਿਲਾਸ਼ਬ੍ਦੈਃ ਸਰ੍ਵਂ ਰਾਮਮਨੁਵ੍ਰਤਮ੍ ।। ੭.੧੦੯.
ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਨ੍ਹਾਏ ਹੋਏ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸੁਰ ਲਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਸਭ ਰਾਮ ਦੇ ਨਿਭੇ ਹੋਏ।
ਨ ਤਤ੍ਰ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦੀਨੋ ਵਾ ਵ੍ਰੀਡਿਤੋ ਵਾ ऽਪਿ ਦੁਃਖਿਤਃ । ਹृष੍ਟਂ ਸਮੁਦਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਬਭੂਵ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ ।। ੭.੧੦੯.
ਉਥੇ ਕੋਈ ਗਰੀਬ, ਲਜਜਤ ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਸਭ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅਜੋਬਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ।