ਵਿषਯਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪੁਰਂ ਚੈਵ ਸ਼ਪਿष੍ਯੇ ਰਾਘਵਂ ਤਥਾ । ਭਰਤਂ ਚੈਵ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਯਾ ਚ ਸਨ੍ਤਤਿਃ ।। ੭.੧੦੫.
ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ, ਰਾਘਵ, ਭਰਤ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਰੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ।
ਨ ਹਿ ਸ਼ਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਭੂਯੋ ਮਨ੍ਯੁਂ ਧਾਰਯਿਤੁਂ ਹृਦਿ । ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਘੋਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਮਨਸਾ ਤਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍ ।। ੭.੧੦੫.
ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਅਰਥ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ।
ਏਕਸ੍ਯ ਮਰਣਂ ਮੇ ऽਸ੍ਤੁ ਮਾ ਭੂਤ੍ਸਰ੍ਵਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਇਤਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਰਾਘਵਾਯ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ ।। ੭.੧੦੫.
ਇੱਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੇ ਦਾ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਘਵ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਮਃ ਕਾਲਂ ਵਿਸृਜ੍ਯ ਚ । ਨਿਸ੍ਸृਤ੍ਯ ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਰਾਜਾ ਅਤ੍ਰੇਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ।। ੭.੧੦੫.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਆਏ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਸੋ ऽਭਿਵਾਦ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਮਿਵ ਤੇਜਸਾ । ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰਭਾषਤ ।। ੭.੧੦੫.
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ?'
ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਘਵੇਣੋਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਵਰਃ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹ ਰਾਮਂ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲ ।। ੭.੧੦੫.
ਰਾਘਵ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਸੁਣੋ, ਹੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।'
ਅਦ੍ਯ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਸਮਾਪ੍ਤਿਸ੍ਤਪਸੋ ਮਮ । ਸੋ ऽਹਂ ਭੋਜਨਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਯਥਾਸਿਦ੍ਧਂ ਤਵਾਨਘ ।। ੭.੧੦੫.
ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਤਪ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਰਾਜਾ ਰਾਘਵਃ ਪ੍ਰੀਤਮਾਨਸਃ । ਭੋਜਨਂ ਮੁਨਿਮੁਖ੍ਯਾਯ ਯਥਾਸਿਦ੍ਧਮੁਪਾਹਰਤ੍ ।। ੭.੧੦੫.
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਰਾਜਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਸ ਤੁ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤਦਨ੍ਨਮਮृਤੋਪਮਮ੍ । ਸਾਧੁ ਰਾਮੇਤਿ ਸਮ੍ਭਾष੍ਯ ਸ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਮਮੁਪਾਗਮਤ੍ ।। ੭.੧੦੫.
ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੰਨ ਖਾ ਲਿਆ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, 'ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਰਾਮਾ' ਕਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਤੇ ਮੁਨਿਵਰੇ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਗ੍ਰਜਃ । ਸਂਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਕਾਲਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਤਤੋ ਦੁਃਖਮੁਪਾਗਮਤ੍ ।। ੭.੧੦੫.
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ, ਕਾਲ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
ਦੁਃਖੇਨ ਚ ਸੁਸਨ੍ਤਪ੍ਤਃ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਤਦ੍ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਅਵਾਙ੍ਮੁਖੋ ਦੀਨਮਨਾ ਵ੍ਯਾਹਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਸ਼ਾਕ ਹ ।। ੭.੧੦੫.
ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।
ਤਤੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਕਾਲਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਰਾਘਵਃ । ਨੈਤਦਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਤੂष੍ਣੀਮਾਸੀਨ੍ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੭.੧੦੫.
ਫਿਰ, ਕਾਲ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਚਿਤ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਪੰਜ ਸੌ ਪੰਜਵੀਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
ਅਵਾਙ੍ਮੁਖਮਥੋ ਦੀਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੋਮਮਿਵਾਪ੍ਲੁਤਮ੍ । ਰਾਘਵਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਹृष੍ਟੋ ਮਧੁਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੧੦੬.
ਜਦੋਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਤੇ ਉਦਾਸ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਜੋ ਗ੍ਰਹਣ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ।
ਨ ਸਂਤਾਪਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਦਰ੍ਥਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । ਪੂਰ੍ਵਨਿਰ੍ਮਾਣਬਦ੍ਧਾ ਹਿ ਕਾਲਸ੍ਯ ਗਤਿਰੀਦृਸ਼ੀ ।। ੭.੧੦੬.
ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਲ ਦੀ ਚਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਜਹਿ ਮਾਂ ਸੌਮ੍ਯ ਵਿਸ੍ਰਬ੍ਧਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਪਰਿਪਾਲਯ । ਹੀਨਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਃ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਨਰਕਂ ਨਰਾਃ ।। ੭.੧੦੬.
ਹੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ; ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਤੋੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦਿ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਮਹਾਰਾਜ ਯਦ੍ਯਨੁਗ੍ਰਾਹ੍ਯਤਾ ਮਯਿ । ਜਹਿ ਮਾਂ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ਙ੍ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਧਰ੍ਮਂ ਵਰ੍ਧਯ ਰਾਘਵ ।। ੭.੧੦੬.
ਜੇ ਰਾਜਾ, ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਿਰਪਾ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ; ਧਰਮ ਵਧਾ, ਹੇ ਰਾਘਵ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਤਥੋਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਚਲਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ ਸਮੁਪਾਨੀਯ ਤਥੈਵ ਚ ਪੁਰੋਧਸਮ੍ ।। ੭.੧੦੬.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇੰਝ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਪੂਜਾਰੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ।
ਅਬ੍ਰਵੀਚ੍ਚ ਤਦਾ ਵृਤ੍ਤਂ ਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸ ਰਾਘਵਃ । ਦੁਰ੍ਵਾਸੋਭਿਗਮਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਤਾਪਸਸ੍ਯ ਚ ।। ੭.੧੦੬.
ਫਿਰ, ਉਹ ਰਾਘਵ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸੋਪਾਧ੍ਯਾਯਾਃ ਸਮਾਸਤ । ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਦੁਵਾਚ ਹ ।। ੭.੧੦੬.
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਉਪਾਧਿਆਯ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ; ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।
ਦृष੍ਟਮੇਤਨ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਤੇ ਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਵਿਯੋਗਸ਼੍ਚ ਤਵ ਰਾਮ ਮਹਾਯਸ਼ਃ ।। ੭.੧੦੬.
ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਰੋਮਾਂ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਘੜੀ ਆਈ ਹੈ—ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਰਾਮ।
ਤ੍ਯਜੈਨਂ ਬਲਵਾਨ੍ਕਾਲੋ ਮਾ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਵृਥਾ ਕृਤਾਃ । ਵਿਨष੍ਟਾਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯਾਂ ਧਰ੍ਮੋ ऽਪਿ ਚ ਲਯਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।। ੭.੧੦੬.
ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ; ਕਾਲ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਹੈ—ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਕਰ। ਜੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਤਤੋ ਧਰ੍ਮੇ ਵਿਨष੍ਟੇ ਤੁ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਚਰਾਚਰਮ੍ । ਸਦੇਵਰ੍षਿਗਣਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯੇਤ੍ਤੁ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭.੧੦੬.
ਫਿਰ, ਜੇ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਸ ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯਾਭਿਪਾਲਨਾਤ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਵਿਨਾ ਚਾਦ੍ਯ ਜਗਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਹ ।। ੭.੧੦੬.
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੀ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖ।
ਤੇषਾਂ ਤਤ੍ਸਮਵੇਤਾਨਾਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਂਹਿਤਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਰਿषਦੋ ਮਧ੍ਯੇ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੧੦੬.
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧਰਮ ਤੇ ਲਾਭ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਵਿਸਰ੍ਜਯੇ ਤ੍ਵਾਂ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਮਾ ਭੂਦ੍ਧਰ੍ਮਵਿਪਰ੍ਯਯਃ । ਤ੍ਯਾਗੋ ਵਧੋ ਵਾ ਵਿਹਿਤਃ ਸਾਧੂਨਾਂ ਤੂਭਯਂ ਸਮਮ੍ ।। ੭.੧੦੬.
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤ; ਧਰਮ ਦੀ ਉਲਟ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸਾਧੂਆਂ ਲਈ, ਤਿਆਗ ਜਾਂ ਮੌਤ—ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।
ਰਾਮੇਣ ਭਾषਿਤੇ ਵਾਕ੍ਯੇ ਬਾष੍ਪਵ੍ਯਾਕੁਲਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਪ੍ਰਾਯਾਤ੍ਸ੍ਵਗृਹਂ ਨ ਵਿਵੇਸ਼ ਹ ।। ੭.੧੦੬.
ਰਾਮ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਅੰਗ ਅੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਿਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।
ਸ ਗਤ੍ਵਾ ਸਰਯੂਤੀਰਮੁਪਸ੍ਪृਸ਼੍ਯ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ । ਨਿਗृਹ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਂ ਨ ਮੁਮੋਚ ਹ ।। ੭.੧੦੬.
ਉਹ ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਗਿਆ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।
ਅਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਂ ਸਸ਼ਕ੍ਰਾਃ ਸਾਪ੍ਸਰੋਗਣਾਃ । ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍षਿਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪੁष੍ਪੈਰਭ੍ਯਕਿਰਂਸ੍ਤਦਾ ।। ੭.੧੦੬.
ਜਦ ਉਹ ਉੱਥੇ ਸਾਹ ਰੋਕ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਖੜਾ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਪਸਰਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
ਅਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਮਨੁਜੈਃ ਸਸ਼ਰੀਰਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ । ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਸਂਵਿਵੇਸ਼ ਹ ।। ੭.੧੦੬.
ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਸਮੇਤ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ।