ਜਨ੍ਮਪ੍ਰਭृਤਿ ਤੇ ਵੀਰ ਸੁਖਦੁਃਖੋਪਸੇਵਨਮ੍ । ਭਵਿष੍ਯਦੁਤ੍ਤਰਂ ਚੇਹ ਸਰ੍ਵਂ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਨਾ ਕृਤਮ੍ ।। ੭.੯੮.
ਤੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੇਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਅਜੇ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਲਮੀਕ ਨੇ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਆਦਿਕਾਵ੍ਯਮਿਦਂ ਰਾਮ ਤ੍ਵਯਿ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ । ਨਹ੍ਯਨ੍ਯੋ ऽਰ੍ਹਤਿ ਕਾਵ੍ਯਾਨਾਂ ਯਸ਼ੋਭਾਗ੍ਰਾਘਵਾਦृਤੇ ।। ੭.੯੮.
ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਰਘੁਕੁਲ ਵਿਚੋਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਮੇਤਦ੍ਧਿ ਮਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਰੈਃ ਸਹ । ਦਿਵ੍ਯਮਦ੍ਭੁਤਰੂਪਂ ਚ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯਮਨਾਵृਤਮ੍ ।। ੭.੯੮.
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸੱਚਾ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਧਰ੍ਮੇਣ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ । ਸ਼ੇषਂ ਭਵਿष੍ਯਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਕਾਵ੍ਯਂ ਰਾਮਾਯਣਂ ਸ਼ृਣੁ ।। ੭.੯੮.
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਡਿੱਠਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਹੁਣ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ।
ਉਤ੍ਤਰਂ ਨਾਮ ਕਾਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੇषਮਤ੍ਰ ਮਹਾਯਸ਼ਃ । ਤਚ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਮਹਾਤੇਜ ऋषਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਧਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੭.੯੮.
ਇਸ ਕਾਵਿ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ 'ਉੱਤਰ' ਨਾਂ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ! ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਨ ਖਲ੍ਵਨ੍ਯੇਨ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਮਿਦਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਪਰਮਮ੍ ऋषਿਣਾ ਵੀਰ ਤ੍ਵਯੈਵ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ।। ੭.੯੮.
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਇਹ ਉੱਤਮ ਹਿੱਸਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।
ਏਤਾਵਦੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਜਗਾਮ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਦੇਵੋ ਦੇਵੈਃ ਸਹ ਸਬਾਨ੍ਧਵੈਃ ।। ੭.੯੮.
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਯੇ ਚ ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨ ऋषਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਲੌਕਿਕਾਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਮਨੁਜ੍ਞਾਤਾ ਨ੍ਯਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਮਹੌਜਸਃ । ਉਤ੍ਤਰਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਨਸੋ ਭਵਿष੍ਯਂ ਯਚ੍ਚ ਰਾਘਵੇ ।। ੭.੯੮.
ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਨ ਜਾਂ ਲੋਕਿਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਸਮੇਤ ਉਥੋਂ ਹਟ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਰਘੁਕੁਲ ਵਾਲੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਤਤੋ ਰਾਮਃ ਸ਼ੁਭਾਂ ਵਾਣੀਂ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਭਾषਿਤਾਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਰਮਤੇਜਸ੍ਵੀ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੯੮.
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸੁਭਾਗੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਵਾਲਮੀਕ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਭਗਵਨ੍ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਨਸ ऋषਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਲੌਕਿਕਾਃ । ਭਵਿष੍ਯਦੁਤ੍ਤਰਂ ਯਨ੍ਮੇ ਸ਼੍ਵੋਭੂਤੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤਾਮ੍ ।। ੭.੯੮.
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਰਿਸ਼ੀ, ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਲੋਕਿਕ, ਸਭ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ; ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਕੱਲ੍ਹ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਏਵਂ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਕੁਸ਼ੀਲਵੌ । ਤਂ ਜਨੌਘਂ ਵਿਸृਜ੍ਯਾਥ ਪਰ੍ਣਸ਼ਾਲਾਮੁਪਾਗਮਤ੍ । ਤਾਮੇਵ ਸ਼ੋਚਤਃ ਸੀਤਾਂ ਸਾ ਵ੍ਯਤੀਯਾਯ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ।। ੭.੯੮.
ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਕੁਸ਼ ਤੇ ਲਵ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਝੋਪੜੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ऽष੍ਟਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿ ਕਾਵਿ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਚਿਤ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦਾ ਅਠਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ।
ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਭਾਤਾਯਾਂ ਸਮਾਨੀਯ ਮਹਾਮੁਨੀਨ੍ । ਗੀਯਤਾਮਵਿਸ਼ਙ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਰਾਮਃ ਪੁਤ੍ਰਾਵੁਵਾਚ ਹ ।। ੭.੯੯.
ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਗਾਵੋ।
ਤਤਃ ਸਮੁਪਵਿष੍ਟੇषੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿषੁ ਮਹਾਤ੍ਮਸੁ । ਭਵਿष੍ਯਦੁਤ੍ਤਰਂ ਕਾਵ੍ਯਂ ਜਗਤੁਸ੍ਤੌ ਕੁਸ਼ੀਲਵੌ ।। ੭.੯੯.
ਫਿਰ, ਜਦ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਕੁਸ਼ ਤੇ ਲਵ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਵਾਲਾ ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਗਾਇਆ।
ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾਯਾਂ ਤੁ ਸੀਤਾਯਾਂ ਭੂਤਲਂ ਸਤ੍ਯਸਮ੍ਪਦਾ । ਤਸ੍ਯਾਵਸਾਨੇ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਰਾਮਃ ਪਰਮਦੁਰ੍ਮਨਾਃ ।। ੭.੯੯.
ਜਦ ਸੱਚ ਦੀ ਮਾਲਕ ਸੀਤਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈ, ਤੇ ਯਜਨ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਪਸ਼੍ਯਮਾਨੋ ਵੈਦੇਹੀਂ ਮੇਨੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮਿਦਂ ਜਗਤ੍ । ਸ਼ੋਕੇਨ ਪਰਮਾਯਸ੍ਤੋ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਮਨਸਾ ऽਗਮਤ੍ ।। ੭.੯੯.
ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਦੇਹ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੁੰਨ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਚੈਨ ਨਾ ਆਇਆ।
ਵਿਸृਜ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨृਕ੍ਸ਼ਵਾਨਰਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨ੍ । ਜਨੌਘਂ ਵਿਪ੍ਰਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਵਿਤ੍ਤਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਸृਜ੍ਯ ਚ ।। ੭.੯੯.
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਰੀਛਾਂ, ਵਾਨਰਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਸਨ, ਸਭ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਰੁਖਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਏਵਂ ਸਮਾਪ੍ਯ ਯਜ੍ਞਂ ਤੁ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸ ਤੁ ਰਾਘਵਃ । ਤਤੋ ਵਿਸृਜ੍ਯ ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਰਾਮੋ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨਃ ।। ੭.੯੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਯਜਨ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਹृਦਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਸੀਤਾਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਹ । ਇष੍ਟਯਜ੍ਞੋ ਨਰਪਤਿਃ ਪੁਤ੍ਰਦ੍ਵਯਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।। ੭.੯੯.
ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਚਾਹੀਦੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
ਨ ਸੀਤਾਯਾਃ ਪਰਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਵਵ੍ਰੇ ਸ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ । ਯਜ੍ਞੇ ਯਜ੍ਞੇ ਚ ਪਤ੍ਨ੍ਯਰ੍ਥਂ ਜਾਨਕੀ ਕਾਞ੍ਚਨੀ ਭਵਤ੍ ।। ੭.੯੯.
ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਚੁਣੀ; ਹਰ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਦੀ ਥਾਂ ਜਾਨਕੀ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਾਜਿਮੇਘਾਨਥਾਕਰੋਤ੍ । ਵਾਜਪੇਯਾਨ੍ਦਸ਼ਗੁਣਾਂਸ੍ਤਥਾ ਬਹੁਸੁਵਰ੍ਣਕਾਨ੍ ।। ੭.੯੯.
ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧ ਕੇ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਯਜਨ ਕੀਤੇ।
ਅਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਾਤਿਰਾਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਗੋਸਵੈਸ਼੍ਚ ਮਹਾਧਨੈਃ । ਈਜੇ ਕ੍ਰਤੁਭਿਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਾਪ੍ਤਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਃ ।। ੭.੯੯.
ਉਸ ਨੇ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ, ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਤੇ ਗੋਸਵ ਯਜਨ ਵੱਡੇ ਧਨ ਨਾਲ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।
ਏਵਂ ਸ ਕਾਲਃ ਸੁਮਹਾਨ੍ਰਾਜ੍ਯਸ੍ਥਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਧਰ੍ਮੇ ਪ੍ਰਯਤਮਾਨਸ੍ਯ ਵ੍ਯਤੀਯਾਦ੍ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੭.੯੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ, ਜੋ ਰਾਜਗੱਦੀ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ।
ਅਨੁਰਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਰਾਜਾਨਮਹਨ੍ਯਹਨਿ ਰਾਘਵਮ੍ । ऋਕ੍ਸ਼ਵਾਨਰਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸ੍ਥਿਤਾ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨੇ ।। ੭.੯੯.
ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਹੇਠ ਰਹਿੰਦੇ ਰੀਛ, ਵਾਨਰ ਤੇ ਰਾਖਸ ਰਾਜਾ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਕਾਲੇ ਵਰ੍षਤਿ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਃ ਸੁਭਿਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਮਲਾ ਦਿਸ਼ਃ । ਹृष੍ਟਪੁष੍ਟਜਨਾਕੀਰ੍ਣਂ ਪੁਰਂ ਜਨਪਦਾਸ੍ਤਥਾ ।। ੭.੯੯.
ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਬੱਦਲ ਵੱਧੀਆ ਮੀਂਹ ਪਾਂਦੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸੁੱਧ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੇ।
ਨਾਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਤਥਾ । ਨਾਨਰ੍ਥੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਰਾਮੇ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤਿ ।। ੭.੯੯.
ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਂਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਸੀ।
ਅਥ ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਯ ਕਾਲਸ੍ਯ ਰਾਮਮਾਤਾ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ । ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰੈਃ ਪਰਿਵृਤਾ ਕਾਲਧਰ੍ਮਮੁਪਾਗਮਤ੍ ।। ੭.੯੯.
ਫਿਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਬੜੀ ਮਾਣਯੋਗ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰ ਗਈ।
ਅਨ੍ਵਿਯਾਯ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਚ ਕੈਕੇਯੀ ਚ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ । ਧਰ੍ਮਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਬਹੁਵਿਧਂ ਤ੍ਰਿਦਿਵੇ ਪਰ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ ।। ੭.੯੯.
ਸੁਮੀਤਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੈਕਈ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਥਾਂ ਪਾਈ।
ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਰਾਜ੍ਞਾ ਦਸ਼ਰਥੇਨ ਚ । ਸਮਾਗਤਾ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਂ ਚ ਲੇਭਿਰੇ ।। ੭.੯੯.
ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਣਯੋਗ ਔਰਤਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸਮੇਤ, ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹੀਆਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਨੇਕ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ।
ਤਾਸਾਂ ਰਾਮੋ ਮਹਾਦਾਨਂ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਮਾਤऽਣਾਮਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇषੁ ਤਪਸ੍ਵਿषੁ ।। ੭.੯੯.
ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।