ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਭੂਮੌ ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਾਃ । ਦਾਨਵਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਕਾਯਾਃ ਪਾਤਾਲੇ ਪਨ੍ਨਗਾਧਿਪਾਃ ।। ੭.੯੭.
ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਜੜ-ਚੇਤਨ ਜੀਵ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦੈਤ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਸਭ ਨੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਿਆ।
ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਨੇਦੁਃ ਸਂਹृष੍ਟਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ਧ੍ਯਾਨਪਰਾਯਣਾਃ । ਕੇਚਿਦ੍ਰਾਮਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੇ ਕੇਚਿਤ੍ਸੀਤਾਮਚੇਤਨਾਃ ।। ੭.੯੭.
ਕੁਝ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਕੁਝ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ, ਕੁਝ ਰਾਮ ਵਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਕੁਝ ਸੀਤਾ ਵਲ ਤੱਕਦੇ ਹੀ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਏ।
ਸੀਤਾਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੇषਾਮਾਸੀਤ੍ਸਮਾਗਮਃ । ਤਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਿਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਮਂ ਸਮ੍ਮੋਹਿਤਂ ਜਗਤ੍ ।। ੭.੯੭.
ਸੀਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ; ਉਸ ਪਲ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤੱਤਰਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਰਸਾਤਲਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾਯਾਂ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਵਾਨਰਾਃ । ਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਃ ਸਾਧੁ ਸਾਧ੍ਵੀਤਿ ਮੁਨਯੋ ਰਾਮਸਨ੍ਨਿਧੌ ।। ੭.੯੮.
ਜਦੋਂ ਵਿਦੇਹ ਦੀ ਸੀਤਾ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ 'ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ' ਆਖਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਿਹਾ।
ਦਣ੍ਡਕਾष੍ਠਮਵष੍ਟਭ੍ਯ ਬਾष੍ਪਵ੍ਯਾਕੁਲਿਤੇਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਅਵਾਕ੍ਛਿਰਾ ਦੀਨਮਨਾ ਰਾਮੋ ਹ੍ਯਾਸੀਤ੍ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ ।। ੭.੯੮.
ਰਾਮ, ਹੱਥੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਫੜ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਮਨੋਂ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਬੈਠਾ ਸੀ।
ਸ ਰੁਦਿਤ੍ਵਾ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਬਹੁਸ਼ੋ ਬਾष੍ਪਮੁਤ੍ਸृਜਨ੍ । ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਸਮਾਵਿष੍ਟੋ ਰਾਮੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੯੮.
ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰੋਇਆ, ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਹੰਝੂ ਵਗਦੇ ਰਹੇ। ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ:
ਅਭੂਤਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ੋਕਂ ਮੇ ਮਨਃ ਸ੍ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਿਵੇਚ੍ਛਤਿ । ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਮੇ ਯਥਾ ਨष੍ਟਾ ਸੀਤਾ ਸ਼੍ਰੀਰਿਵ ਰੂਪਿਣੀ ।। ੭.੯੮.
ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਛੂਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਮੇਰੀ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਲਕੜੀ ਦੀ ਲਕੜੀ ਖੋ ਜਾਵੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਵੀ ਗੁਆਚ ਗਈ ਹੈ।
ਸਾ ऽਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪੁਰਾ ਸੀਤਾ ਲਙ੍ਕਾਪਾਰੇ ਮਹੋਦਧੇਃ । ਤਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਯਾਨੀਤਾ ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਧਾਤਲਾਤ੍ ।। ੭.੯੮.
ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਾ ਲੰਕਾ ਦੇ ਪਾਰ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਿੱਛੇ ਅਣਦੇਖੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ ਸੀ—ਹੁਣ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਗੁਆਚ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਵਸੁਧੇ ਦੇਵਿ ਭਵਤਿ ਸੀਤਾ ਨਿਰ੍ਯਾਤ੍ਯਤਾਂ ਮਮ । ਦਰ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿ ਵਾ ਰੋषਂ ਯਥਾ ਮਾਮਵਗਚ੍ਛਸਿ ।। ੭.੯੮.
ਹੇ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ, ਮੇਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਵਿਖਾਵਾਂਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ।
ਕਾਮਂ ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੂਰ੍ਮਮੈਵ ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਤ੍ਸਕਾਸ਼ਾਦ੍ਧਿ ਮੈਥਿਲੀ । ਕਰ੍षਤਾ ਹਲਹਸ੍ਤੇਨ ਜਨਕੇਨੋਦ੍ਧृਤਾ ਪੁਰਾ ।। ੭.੯੮.
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਥਲੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਜਨਕ ਨੇ ਹਲ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਕੱਢਿਆ ਸੀ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਰ੍ਯਾਤ੍ਯਤਾਂ ਸੀਤਾ ਵਿਵਰਂ ਵਾ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਮੇ । ਪਾਤਾਲੇ ਨਾਕਪृष੍ਠੇ ਵਾ ਵਸੇਯਂ ਸਹਿਤਸ੍ਤਯਾ ।। ੭.੯੮.
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇ, ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇ। ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਪਾਤਾਲ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿ ਲਵਾਂਗਾ।
ਆਨਯ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਤਾਂ ਸੀਤਾਂ ਮਤ੍ਤੋ ऽਹਂ ਮੈਥਿਲੀਕृਤੇ । ਨ ਮੇ ਦਾਸ੍ਯਸਿ ਚੇਤ੍ਸੀਤਾਂ ਯਥਾਰੂਪਾਂ ਮਹੀਤਲੇ ।। ੭.੯੮.
ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲਿਆ ਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਮੈਥਲੀ ਲਈ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਓਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਵਾਪਸ ਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੀ,
ਸਪਰ੍ਵਤਵਨਾਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਵਿਧਮਿष੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਾਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਭੂਮਿਂ ਸਰ੍ਵਮਾਪੋ ਭਵਤ੍ਵਿਹ ।। ੭.੯੮.
ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜੰਗਲ ਸਬ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਵਾਂਗਾ ਤੇ ਇੱਥੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣੇ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੇ ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਸਮਨ੍ਵਿਤੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੁਰਗਣੈਃ ਸਾਰ੍ਧਮੁਵਾਚ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਮ੍ ।। ੭.੯੮.
ਜਦੋਂ ਕਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਕਹਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ:
ਰਾਮ ਰਾਮ ਨ ਸਨ੍ਤਾਪਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਸ੍ਮਰ ਤ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਕਂ ਭਾਵਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚਾਮਿਤ੍ਰਕਰ੍ਸ਼ਨ ।। ੭.੯੮.
ਰਾਮ, ਰਾਮ, ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਨੇਕ ਨੀਤੀ ਵਾਲਿਆ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਿਆ।
ਨ ਖਲੁ ਤ੍ਵਾਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ੍ਮਾਰਯੇਯਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਇਮਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਦੁਰ੍ਧਰ੍ष ਸ੍ਮਰ ਤ੍ਵਂ ਜਨ੍ਮ ਵੈष੍ਣਵਮ੍ ।। ੭.੯੮.
ਹੇ ਮਹਾਂਬਲੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਮਹਾਨ ਸੱਚਾਈ ਯਾਦ ਨਾ ਕਰਵਾਉਂਦਾ, ਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਅਜੈ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਵੈਸ਼ਣਵ ਜਨਮ ਯਾਦ ਕਰ।
ਸੀਤਾ ਹਿ ਵਿਮਲਾ ਸਾਧ੍ਵੀ ਤਵ ਪੂਰ੍ਵਪਰਾਯਣਾ । ਨਾਗਲੋਕਂ ਸੁਖਂ ਪ੍ਰਾਯਾਤ੍ਤ੍ਵਦਾਸ਼੍ਰਯਤਪੋਬਲਾਤ੍ ।। ੭.੯੮.
ਸੀਤਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਧਰਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਆਸਰੇ ਰਹੀ। ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਤੇ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਤੇ ਸਙ੍ਗਮੋ ਭੂਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਅਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪਰਿषਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਯਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਨਿਬੋਧ ਤਤ੍ ।। ੭.੯੮.
ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਾਪ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ, ਇਸ ਸਭ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਜੋ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਏਤਦੇਵ ਹਿ ਕਾਵ੍ਯਂ ਤੇ ਕਾਵ੍ਯਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਸ੍ਤਰਤੋ ਰਾਮ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭.੯੮.
ਇਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਾਵਿ ਹੈ, ਸਭ ਕਾਵਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਮ ਇਸਦਾ ਹਰ ਪਾਸਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਜਨ੍ਮਪ੍ਰਭृਤਿ ਤੇ ਵੀਰ ਸੁਖਦੁਃਖੋਪਸੇਵਨਮ੍ । ਭਵਿष੍ਯਦੁਤ੍ਤਰਂ ਚੇਹ ਸਰ੍ਵਂ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਨਾ ਕृਤਮ੍ ।। ੭.੯੮.
ਤੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੇਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਅਜੇ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਲਮੀਕ ਨੇ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਆਦਿਕਾਵ੍ਯਮਿਦਂ ਰਾਮ ਤ੍ਵਯਿ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ । ਨਹ੍ਯਨ੍ਯੋ ऽਰ੍ਹਤਿ ਕਾਵ੍ਯਾਨਾਂ ਯਸ਼ੋਭਾਗ੍ਰਾਘਵਾਦृਤੇ ।। ੭.੯੮.
ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਰਘੁਕੁਲ ਵਿਚੋਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਮੇਤਦ੍ਧਿ ਮਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਰੈਃ ਸਹ । ਦਿਵ੍ਯਮਦ੍ਭੁਤਰੂਪਂ ਚ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯਮਨਾਵृਤਮ੍ ।। ੭.੯੮.
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸੱਚਾ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਧਰ੍ਮੇਣ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ । ਸ਼ੇषਂ ਭਵਿष੍ਯਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਕਾਵ੍ਯਂ ਰਾਮਾਯਣਂ ਸ਼ृਣੁ ।। ੭.੯੮.
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਡਿੱਠਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਹੁਣ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ।
ਉਤ੍ਤਰਂ ਨਾਮ ਕਾਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੇषਮਤ੍ਰ ਮਹਾਯਸ਼ਃ । ਤਚ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਮਹਾਤੇਜ ऋषਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਧਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੭.੯੮.
ਇਸ ਕਾਵਿ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ 'ਉੱਤਰ' ਨਾਂ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ! ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਨ ਖਲ੍ਵਨ੍ਯੇਨ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਮਿਦਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਪਰਮਮ੍ ऋषਿਣਾ ਵੀਰ ਤ੍ਵਯੈਵ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ।। ੭.੯੮.
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਇਹ ਉੱਤਮ ਹਿੱਸਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।
ਏਤਾਵਦੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਜਗਾਮ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਦੇਵੋ ਦੇਵੈਃ ਸਹ ਸਬਾਨ੍ਧਵੈਃ ।। ੭.੯੮.
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਯੇ ਚ ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨ ऋषਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਲੌਕਿਕਾਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਮਨੁਜ੍ਞਾਤਾ ਨ੍ਯਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਮਹੌਜਸਃ । ਉਤ੍ਤਰਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਨਸੋ ਭਵਿष੍ਯਂ ਯਚ੍ਚ ਰਾਘਵੇ ।। ੭.੯੮.
ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਨ ਜਾਂ ਲੋਕਿਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਸਮੇਤ ਉਥੋਂ ਹਟ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਰਘੁਕੁਲ ਵਾਲੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਤਤੋ ਰਾਮਃ ਸ਼ੁਭਾਂ ਵਾਣੀਂ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਭਾषਿਤਾਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਰਮਤੇਜਸ੍ਵੀ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੯੮.
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸੁਭਾਗੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਵਾਲਮੀਕ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਭਗਵਨ੍ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਨਸ ऋषਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਲੌਕਿਕਾਃ । ਭਵਿष੍ਯਦੁਤ੍ਤਰਂ ਯਨ੍ਮੇ ਸ਼੍ਵੋਭੂਤੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤਾਮ੍ ।। ੭.੯੮.
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਰਿਸ਼ੀ, ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਲੋਕਿਕ, ਸਭ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ; ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਕੱਲ੍ਹ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇ।