ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਚਿਆ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯੁष੍ਟਾਯਾਂ ਯਜ੍ਞਵਾਟਗਤੋ ਨृਪਃ । ऋषੀਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਪਯਤਿ ਰਾਘਵਃ ।। ੭.੯੬.
ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਰਾਘਵ ਜੋ ਬਹੁਤ ਜੋਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਯਜਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
ਵਸਿष੍ਠੋ ਵਾਮਦੇਵਸ਼੍ਚ ਜਾਬਾਲਿਰਥ ਕਾਸ਼੍ਯਪਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਦੀਰ੍ਘਤਪਾ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤਪਾਃ ।। ੭.੯੬.
ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ, ਜਾਬਾਲੀ, ਕਾਸ਼ਯਪ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਦੀਰਘਤਪ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਆਏ।
ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯੋ ऽਪਿ ਤਥਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਭਾਰ੍ਗਵਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਮਨਃ । ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਸ਼੍ਚ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਰ੍ਮੌਦ੍ਗਲ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੭.੯੬.
ਪੁਲਸਤ, ਸ਼ਕਤੀ, ਭਰਗੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਵਾਮਨ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੌਦਗਲਯ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ।
ਗਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਚ੍ਯਵਨਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਤਾਨਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ । ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ਼੍ਚ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸੁਪ੍ਰਭਃ ।। ੭.੯੬.
ਗਰਗ, ਚ੍ਯਵਨ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਤੇਜੀਲੇ ਭਰਦਵਾਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ।
ਨਾਰਦਃ ਪਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚੈਵ ਗੌਤਮਸ਼੍ਚ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਕਾਤ੍ਯਾਯਨਃ ਸੁਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਹ੍ਯਗਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਪਸਾਂ ਨਿਧਿਃ ।। ੭.੯੬.
ਨਾਰਦ, ਪਰਵਤ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੌਤਮ, ਕਾਤਿਆਯਨ, ਸੁਯਜ੍ਯ ਤੇ ਤਪ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਅਗਸਤਿਆ ਵੀ ਆਏ।
ਏਤੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਚ ਬਹਵੋ ਮੁਨਯਃ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਾਃ । ਕੌਤੂਹਲਸਮਾਵਿष੍ਟਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸਮਾਗਤਾਃ ।। ੭.੯੬.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਕੇ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾ ਵਾਨਰਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਾਃ । ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸਮਾਜਗ੍ਮੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਕੁਤੂਹਲਾਤ੍ ।। ੭.੯੬.
ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ, ਸਾਰੇ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਯੇ ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਵੈਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ । ਨਾਨਾਦੇਸ਼ਗਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਾਃ ।। ੭.੯੬.
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਖ਼ਤਰੀ, ਸ਼ੂਦਰ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਪੱਕੇ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
ਜ੍ਞਾਨਨਿष੍ਠਾਃ ਕਰ੍ਮਨਿष੍ਠਾਃ ਯੋਗਨਿष੍ਠਾਸ੍ਤਥਾਪਰੇ । ਸੀਤਾਸ਼ਪਥਵੀਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸਮਾਗਤਾਃ ।। ੭.੯੬.
ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਕਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਜੋਗ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਕਸਮ ਦੇਖਣ ਲਈ ਆਏ।
ਤਦਾ ਸਮਾਗਤਂ ਸਰ੍ਵਮਸ਼੍ਮਭੂਤਮਿਵਾਚਲਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਵਰਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਸਸੀਤਃ ਸਮੁਪਾਗਮਤ੍ ।। ੭.੯੬.
ਜਦੋਂ ਸਭ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਜਲਦੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
ਤਮृषਿਂ ਪृष੍ਠਤਃ ਸੀਤਾ ਤ੍ਵਨ੍ਵਗਚ੍ਛਦਵਾਙ੍ਮੁਖੀ । ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਬਾष੍ਪਗਲਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਮਂ ਮਨੋਗਤਮ੍ ।। ੭.੯੬.
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੀਤਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਚੁੱਪ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲਾ ਰੁੰਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਰਾਮ ਵਿਚ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮਿਵਾਯਾਨ੍ਤੀਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਨੁਗਾਮਿਨੀਮ੍ । ਵਾਲ੍ਮੀਕੇਃ ਪृष੍ਠਤਃ ਸੀਤਾਂ ਸਾਧੁਵਾਦੋ ਮਹਾਨਭੂਤ੍ ।। ੭.੯੬.
ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸੀਤਾ ਵਲਮੀਕਿ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਪਾਸੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਲਾਘਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਚੱਲ ਪਈ।
ਤਤੋ ਹਲਹਲਾਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵਮਾਬਭੌ । ਦੁਃਖਜਨ੍ਮਵਿਸ਼ਾਲੇਨ ਸ਼ੋਕੇਨਾਕੁਲਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੭.੯੬.
ਫਿਰ ਉਥੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹਲਚਲ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਭ ਦੇ ਦਿਲ ਗਮ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
ਸਾਧੁ ਰਾਮੇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਸਾਧੁ ਸੀਤੇਤਿ ਚਾਪਰੇ । ਉਭਾਵੇਵ ਚ ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਕਾਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਃ ।। ੭.੯੬.
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਵਧੀਆ ਰਾਮ!', ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਵਧੀਆ ਸੀਤਾ!', ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਰਸ਼ਕ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਤਤੋ ਮਧ੍ਯੇ ਜਨੌਘਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ । ਸੀਤਾਸਹਾਯੋ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਰਿਤਿ ਹੋਵਾਚ ਰਾਘਵਮ੍ ।। ੭.੯੬.
ਫਿਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾ ਕੇ, ਵਲਮੀਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਇਯਂ ਦਾਸ਼ਰਥੇ ਸੀਤਾ ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣੀ । ਅਪਵਾਦੈਃ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਮਮਾਸ਼੍ਰਮਸਮੀਪਤਃ ।। ੭.੯੬.
ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਪੱਕੇ ਵਰਤ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਲੋਕਾਪਵਾਦਭੀਤਸ੍ਯ ਤਵ ਰਾਮ ਮਹਾਵ੍ਰਤ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਂ ਦਾਸ੍ਯਤੇ ਸੀਤਾ ਤਦਨੁਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੭.੯੬.
ਹੇ ਰਾਮ, ਵੱਡੇ ਵਰਤ ਵਾਲੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਸੀਤਾ ਹੁਣ ਤੇਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦੇਵੇਗੀ; ਤੂੰ ਇਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ।
ਇਮੌ ਤੁ ਜਾਨਕੀਪੁਤ੍ਰਾਵੁਭੌ ਚ ਯਮਜਾਤਕੌ । ਸੁਤੌ ਤਵੈਵ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षੌ ਸਤ੍ਯਮੇਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ ।। ੭.੯੬.
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਾਨਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਹੀ ਜਣੇ ਹਨ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਚੇਤਸੋ ऽਹਂ ਦਸ਼ਮਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਰਾਘਵਨਨ੍ਦਨ । ਨ ਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯਨृਤਂ ਵਾਕ੍ਯਮਿਮੌ ਤੁ ਤਵ ਪੁਤ੍ਰਕੌ ।। ੭.੯੬.
ਹੇ ਰਾਘਵ ਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।
ਬਹੁਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਪਸ਼੍ਚਰ੍ਯਾ ਮਯਾ ਕृਤਾ । ਨੋਪਾਸ਼੍ਨੀਯਾਂ ਫਲਂ ਤਸ੍ਯਾ ਦੁष੍ਟੇਯਂ ਯਦਿ ਮੈਥਿਲੀ ।। ੭.੯੬.
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਥਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਨਾ ਮਿਲੇ।
ਮਨਸਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਾਚਾ ਭੂਤਪੂਰ੍ਵਂ ਨ ਕਿਲ੍ਬਿषਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਃ ਫਲਮੁਪਾਸ਼੍ਨੀਯਾਮਪਾਪਾ ਮੈਥਿਲੀ ਯਦਿ ।। ੭.੯੬.
ਜੇ ਮੈਥਲੀ ਮਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲੇ।
ਅਹਂ ਪਞ੍ਚਸੁ ਭੂਤੇषੁ ਮਨष੍षष੍ਠੇषੁ ਰਾਘਵ । ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸੀਤਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਤਿ ਜਗ੍ਰਾਹ ਵਨਨਿਰ੍ਝਰੇ ।। ੭.੯੬.
ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਝਰਨੇ ਉੱਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਇਆ ਸੀ।
ਇਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਮਾਚਾਰਾ ਅਪਾਪਾ ਪਤਿਦੇਵਤਾ । ਲੋਕਾਪਵਾਦਭੀਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਂ ਤਵ ਦਾਸ੍ਯਤਿ ।। ੭.੯੬.
ਇਹ ਮਹਿਲਾ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਜਗਤ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਤੇਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦੇਵੇਗੀ।
ਤਸ੍ਮਾਦਿਯਂ ਨਰਵਰਾਤ੍ਮਜ ਸ਼ੁਦ੍ਧਭਾਵਾ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਦृष੍ਟਿਵਿषਯੇਣ ਤਦਾ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ । ਲੋਕਾਪਵਾਦਕਲੁषੀਕृਤਚੇਤਸਾ ਯਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰਿਯਤਮਾ ਵਿਦਿਤਾ ऽਪਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ।। ੭.੯੬.
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਨਰਸ਼੍ਰੇਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਮਹਿਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਜਗਤ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ षਣ੍ਣਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਨੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਘਵਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਾषਤ । ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਜਗਤੋ ਮਧ੍ਯੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਂ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀਮ੍ ।। ੭.੯੭.
ਵਾਲਮੀਕਿ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਸੋਹਣੀ ਮਹਿਲਾ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਏਵਮੇਤਨ੍ਮਹਾਭਾਗ ਯਥਾ ਵਦਸਿ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਸ੍ਤੁ ਮਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ਤਵ ਵਾਕ੍ਯੈਰਕਲ੍ਮषੈਃ ।। ੭.੯੭.
ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਸ੍ਤੁ ਪੁਰਾ ਵृਤ੍ਤੋ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾਃ ਸੁਰਸਨ੍ਨਿਧੌ । ਸ਼ਪਥਸ੍ਤੁ ਕृਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤੇਨ ਵੇਸ਼੍ਮ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਤਾ । ਲੋਕਾਪਵਾਦੋ ਬਲਵਾਨ੍ਯੇਨ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਹਿ ਮੈਥਿਲੀ ।। ੭.੯੭.
ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਸਮ ਖਾਈ ਤੇ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆ ਗਈ। ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ।
ਸੇਯਂ ਲੋਕਭਯਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨਪਾਪੇਤ੍ਯਭਿਜਾਨਤਾ । ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਮਯਾ ਸੀਤਾ ਤਦ੍ਭਾਵਨ੍ਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ।। ੭.੯੭.
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਸੀਤਾ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਵੀਂ।