ਤੌ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਭਾਤਾਯਾਂ ਸ੍ਨਾਤੌ ਹੁਤਹੁਤਾਸ਼ਨੌ । ਯਥੋਕ੍ਤਮृषਿਣਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰੋਪਗਾਯਤਾਮ੍ ।। ੭.੯੪.
ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਉਥੇ ਗਾ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤਾਂ ਸ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਪੂਰ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯਵਿਜਿਰ੍ਮਿਤਾਮ੍ । ਅਪੂਰ੍ਵਾਂ ਪਾਠ੍ਯਜਾਤਿਂ ਚ ਗੇਯੇਨ ਸਮਲਙ੍ਕृਤਾਮ੍ ।। ੭.੯੪.
ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਉਹ ਗੀਤ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਅਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਨਵੀਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਮਾਣੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰ੍ਬਦ੍ਧਾਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਲਯਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ । ਬਾਲਾਭ੍ਯਾਂ ਰਾਘਵਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕੌਤੂਹਲਪਰੋ ऽਭਵਤ੍ ।। ੭.੯੪.
ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਤੰਤੀਆਂ ਦੇ ਲੈ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵਲੋਂ ਗਾਇਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਚਾਉ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।
ਅਥ ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇ ਰਾਜਾ ਸਮਾਹੂਯ ਮਹਾਮੁਨੀਨ੍ । ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਂਸ਼੍ਚ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨ੍ਨੈਗਮਾਂਸ੍ਤਥਾ ।। ੭.੯੪.
ਫਿਰ, ਦੂਜੇ ਕੰਮ ਵੇਲੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਵੱਡੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ, ਪੰਡਤਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
ਪੌਰਾਣਿਕਾਞ੍ਛਬ੍ਦਵਿਦੋ ਯੇ ਚ ਵृਦ੍ਧਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ । ਸ੍ਵਰਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਜ੍ਞਾਂਸ਼੍ਚ ਉਤ੍ਸੁਕਾਨ੍ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਨ੍ ।। ੭.੯੪.
ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਦੁਜਾਤੀਆਂ, ਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਤਸੁਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਬੁਲਾਏ।
ਲਕ੍ਸ਼ਣਜ੍ਞਾਂਸ਼੍ਚ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ਨੈਗਮਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਪਾਦਾਕ੍ਸ਼ਰਸਮਾਸਜ੍ਞਾਂਸ਼੍ਛਨ੍ਦਃਸੁ ਪਰਿਨਿष੍ਠਿਤਾਨ੍ ।। ੭.੯੪.
ਉਸ ਨੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ, ਗਾਂਧਰਵ ਕਲਾ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਵਪਾਰੀ, ਪੈਰ ਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕ ਬੁਲਾਏ।
ਕਲਾਮਾਤ੍ਰਾਵਿਸ਼ੇषਜ੍ਞਾਞ੍ਜ੍ਯੋਤਿषੇ ਚ ਪਰਂ ਗਤਾਨ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾਕਲ੍ਪਵਿਦਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਕਾਰ੍ਯਵਿਦੋ ਜਨਾਨ੍ ।। ੭.੯੪.
ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਕਲਾ ਤੇ ਮਾਪ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਜੋ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ।
ਭਾषਾਜ੍ਞਾਨਿਙ੍ਗਿਤਜ੍ਞਾਂਸ਼੍ਚ ਨੈਗਮਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ । ਹੇਤੂਪਚਾਰਕੁਸ਼ਲਾਨ੍ ਵਚਨੇ ਚਾਪਿ ਹੈਤੁਕਾਨ੍ ।। ੭.੯੪.
ਉਸ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਵਪਾਰੀ, ਕਾਰਨ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਬੁਲਾਏ।
ਛਨ੍ਦੋਵਿਦਃ ਪੁਰਾਣਜ੍ਞਾਨ੍ਵੈਦਿਕਾਨ੍ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਨ੍ । ਚਿਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨ੍ਵृਤ੍ਤਸੂਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨ੍ਗੀਤਨृਤ੍ਯਵਿਸ਼ਾਰਦਾਨ੍ ।। ੭.੯੪.
ਉਸ ਨੇ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਵੈਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਦੁਜਾਤੀਆਂ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਕਾਵਿ ਦੇ ਨਿਯਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਗੀਤ ਤੇ ਨੱਚ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕ ਵੀ ਬੁਲਾਏ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨ੍ਨੀਤਿਨਿਪੁਣਾਨ੍ਵੇਦਾਨ੍ਤਾਰ੍ਥਪ੍ਰਬੋਧਕਾਨ੍ । ਏਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਮਾਨੀਯ ਗਾਤਾਰੌ ਸਮਵੇਸ਼ਯਤ੍ ।। ੭.੯੪.
ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਨੀਤੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗਾਇਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਿਠਾਏ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੁਨਿਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਸ਼੍ਚ ਮਹੌਜਸਃ । ਪਿਬਨ੍ਤ ਇਵ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਰਾਜਾਨਂ ਗਾਯਕੌ ਚ ਤੌ ।। ੭.੯੪.
ਜਦ ਉਹ ਆਏ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ, ਰਾਜੇ ਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀਂਦੇ ਹੋਏ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ।
ਊਚੁਃ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਚੇਦਂ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਉਭੌ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸਦृਸ਼ੌ ਬਿਮ੍ਬਾਦ੍ਬਿਮ੍ਬਮਿਵੋਤ੍ਥਿਤੌ ।। ੭.੯੪.
ਉਹ ਸਾਰੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਆਖਦੇ ਹਨ: 'ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿਚੋਂ ਚਿੱਤਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਹੋਵੇ।'
ਜਟਿਲੌ ਯਦਿ ਨ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਨ ਵਲ੍ਕਲਧਰੌ ਯਦਿ । ਵਿਸ਼ੇषਂ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਾਮੋ ਗਾਯਤੋ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਚ ।। ੭.੯੪.
ਜੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਰਾਘਵ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਤੇषਾਂ ਸਂਵਦਤਾਮੇਵਂ ਸ਼੍ਰੋਤऽਣਾਂ ਹਰ੍षਵਰ੍ਧਨਮ੍ । ਗੇਯਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਤੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਾਵੁਭੌ ਮੁਨਿਦਾਰਕੌ ।। ੭.੯੪.
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁਨਿ-ਕੁਮਾਰ ਉਥੇ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਮਧੁਰਂ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਮਤਿਮਾਨੁषਮ੍ । ਨ ਚ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਯਯੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼੍ਰੋਤਾਰੋ ਗਾਨਸਮ੍ਪਦਾ ।। ੭.੯੪.
ਫਿਰ ਉਥੇ ਮਿੱਠਾ, ਗਾਂਧਰਵਾਂ ਵਰਗਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਉਪਰਲਾ ਗੀਤ ਚੱਲ ਪਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਦੀ ਸੋਹਣੀਅਤ ਨਾਲ ਰੱਜੇ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਮਾਦਿਤਃ ਪੂਰ੍ਵਸਰ੍ਗਂ ਨਾਰਦਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਸਰ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚ ਯਾਵਦ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਗਾਯਤਾਮ੍ ।। ੭.੯੪.
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਨਾਰਦ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਪਹਿਲਾ ਸਰਗ ਗਾਇਆ, ਤੇ ਉਥੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੀਹਵੇਂ ਸਰਗ ਤੱਕ ਗਾਉਂਦੇ ਗਏ।
ਤਤੋ ऽਪਰਾਹ੍ਣਸਮਯੇ ਰਾਘਵਃ ਸਮਭਾषਤ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਸਰ੍ਗਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲਃ ।। ੭.੯੪.
ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ, ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਨੇ, ਉਹ ਵੀਹ ਭਾਗ ਸੁਣ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸੁਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੋਃ । ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਯਦਨ੍ਯਦਭਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਦਦੌ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਬਾਲਯੋਰ੍ਵੈ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ।। ੭.੯੪.
ਕਾਕੁਤਸਥ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਟੁੱਕੜੇ ਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਦੇ ਦੇ। ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੁਰੰਤ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਦੀਯਮਾਨਂ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਤੁ ਨਾਗृਹ੍ਣੀਤਾਂ ਕੁਸ਼ੀਲਵੌ । ਊਚਤੁਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌ ਕਿਮਨੇਨੇਤਿ ਵਿਸ੍ਮਿਤੌ ।। ੭.੯੪.
ਪਰ ਕੁਸ਼ ਤੇ ਲਵ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?'
ਵਨ੍ਯੇਨ ਫਲਮੂਲੇਨ ਨਿਰਤੌ ਵਨਵਾਸਿਨੌ । ਸੁਵਰ੍ਣੇਨ ਹਿਰਣ੍ਯੇਨ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਾਵਹੇ ਵਨੇ ।। ੭.੯੪.
ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਫਲ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਧਨ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?
ਤਥਾ ਤਯੋਃ ਪ੍ਰਬ੍ਰੁਵਤੋਃ ਕੌਤੂਹਲਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਸ਼੍ਰੋਤਾਰਸ਼੍ਚੈਵ ਰਾਮਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸੁਵਿਸ੍ਮਿਤਾਃ ।। ੭.੯੪.
ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਆਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਰਾਮ ਆਪ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ।
ਤਸ੍ਯ ਚੈਵਾਗਮਂ ਰਾਮਃ ਕਾਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮੁਤ੍ਸੁਕਃ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਤੌ ਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਤਾਵੁਭੌ ਮੁਨਿਦਾਰਕੌ ।। ੭.੯੪.
ਉਸ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਕਿਮ੍ਪ੍ਰਮਾਣਮਿਦਂ ਕਾਵ੍ਯਂ ਕਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਕਰ੍ਤਾ ਕਾਵ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਤਃ ਕ੍ਵ ਚਾਸੌ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ ।। ੭.੯੪.
ਇਹ ਕਾਵਿ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ? ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਕੀ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵੋ? ਇਹ ਵੱਡਾ ਕਾਵਿ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?
ਪृਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਰਾਘਵਂ ਵਾਕ੍ਯਮੂਚਤੁਰ੍ਮੁਨਿਦਾਰਕੌ ।। ੭.੯੪.
ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।
ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ਕਰ੍ਤਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਯਜ੍ਞਸਂਵਿਧਮ੍ । ਯੇਨੇਦਂ ਚਰਿਤਂ ਤੁਭ੍ਯਮਸ਼ੇषਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ।। ੭.੯੪.
ਵੈਦਿਕ ਵਲਮੀਕਿ ਜੀ ਇਸ ਕਾਵਿ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਯਜਨ ਵਾਲੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ।
ਸਨ੍ਨਿਬਦ੍ਧਂ ਹਿ ਸ਼੍ਲੋਕਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ । ਉਪਾਖ੍ਯਾਨਸ਼ਤਂ ਚੈਵ ਭਾਰ੍ਗਵੇਣ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾ ।। ੭.੯੪.
ਭਾਰਗਵ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਕਾਵਿ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸੌ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਹੈ।
ਆਦਿਪ੍ਰਭृਤਿ ਵੈ ਰਾਜਨ੍ਪਞ੍ਚਸਰ੍ਗਸ਼ਤਾਨਿ ਚ । ਕਾਣ੍ਡਾਨਿ षਟ੍ ਕृਤਾਨੀਹ ਸੋਤ੍ਤਰਾਣਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਕृਤਾਨਿ ਗੁਰੁਣਾਸ੍ਮਾਕਮृषਿਣਾ ਚਰਿਤਂ ਤਵ ।। ੭.੯੪.
ਮਹਾਰਾਜ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜ ਸੌ ਭਾਗ ਤੇ ਛੇ ਕਾਂਡਾਂ, ਉੱਤਰਾ ਸਮੇਤ, ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ऽ ऽਜੀਵਿਤਂ ਯਾਵਤ੍ਤਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤੇ ।। ੭.੯੪.
ਜਿਵੇਂ ਤਕ ਜਿੰਦਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੋਤ੍ਤਰਾਣਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਯਦਿ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕृਤਾ ਰਾਜਞ੍ਛ੍ਰਵਣਾਯ ਮਹਾਰਥ । ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇ ਕ੍ਸ਼ਣੀਭੂਤਸ੍ਤਚ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਸਹਾਨੁਜਃ ।। ੭.੯੪.
ਮਹਾਰਾਜ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉੱਤਰਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਕੰਮ ਸੁਣਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਛੇਤੀ ਮੁਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਇਹ ਸੁਣ ਲਵੋ।
ਬਾਢਮਿਤ੍ਯਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਾਮਸ੍ਤੌ ਚਾਨੁਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਰਾਘਵਮ੍ । ਪ੍ਰਹृष੍ਟੌ ਜਗ੍ਮਤੁਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ ।। ੭.੯੪.
ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਠੀਕ ਹੈ,' ਤੇ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।