ਦਿਵਸੇ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸਰ੍ਗਾ ਗੇਯਾ ਮਧੁਰਯਾ ਗਿਰਾ । ਪ੍ਰਮਾਣੈਰ੍ਬਹੁਭਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯਥੋਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਮਯਾ ਪੁਰਾ ।। ੭.੯੩.
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵੀਹ ਸਰਗ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗਾਏ ਜਾਣ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
ਲੋਭਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪੋ ऽਪਿ ਧਨਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਕਿਂ ਧਨੇਨਾਸ਼੍ਰਮਸ੍ਥਾਨਾਂ ਫਲਮੂਲੋਪਜੀਵਿਨਾ ।। ੭.੯੩.
ਤੁਸੀਂ ਪੈਸੇ ਦੀ ਲਾਲਚ, ਚਾਹੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੋ; ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਪੈਸੇ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?
ਯਦਿ ਪृਚ੍ਛੇਤ੍ਸ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਯੁਵਾਂ ਕਸ੍ਯੇਤਿ ਦਾਰਕੌ । ਆਵਾਂ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਸ਼ਿष੍ਯੌ ਸ੍ਵੋ ਬ੍ਰੂਤਮੇਵਂ ਨਰਾਧਿਪਮ੍ ।। ੭.੯੩.
ਜੇ ਕਕੁਤਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਜਾ ਪੁੱਛੇ, "ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ, ਬੱਚਿਓ?" ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣਾ, "ਅਸੀਂ ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਾਂ।"
ਇਮਾਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਃ ਸੁਮਧੁਰਾਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵਾ ऽਪੂਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਮਧੁਰਂ ਗਾਯਤਾਂ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰੌ ।। ੭.੯੩.
ਇਹ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤੰਤੀਆਂ ਲੈ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਤੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਿੱਠਾ ਗੀਤ ਗਾਓ।
ਆਦਿਪ੍ਰਭृਤਿ ਗੇਯਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਚਾਵਜ੍ਞਾਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮ੍ । ਪਿਤਾ ਹਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਰਾਜਾ ਭਵਿਤਿ ਧਰ੍ਮਤਃ ।। ੭.੯੩.
ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕਦੇ ਵੀ ਬੇਅਦਬੀ ਨਾ ਕਰਨੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਯੁਵਾਂ ਹृष੍ਟਮਨਸੌ ਸ਼੍ਵਃ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਸਮਾਸ੍ਥਿਤੌ । ਗਾਯੇਥਾਂ ਮਧੁਰਂ ਗੇਯਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਲਯਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ।। ੭.੯੩.
ਇਸ ਲਈ, ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਹੋ ਕੇ, ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਤੰਤੀਆਂ ਦੀ ਲੈ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਗੀਤ ਗਾਓ।
ਇਤਿ ਸਨ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਬਹੁਸ਼ੋ ਮੁਨਿਃ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਸ੍ਤਦਾ । ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਃ ਪਰਮੋਦਾਰਸ੍ਤੂष੍ਣੀਮਾਸੀਨ੍ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੭.੯੩.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਲਮੀਕਿ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੈਠ ਗਏ।
ਸਨ੍ਦਿष੍ਟੌ ਮੁਨਿਨਾ ਤੇਨ ਤਾਵੁਭੌ ਮੈਥਿਲੀਸੁਤੌ । ਤਥੈਵ ਕਰਵਾਵੇਤਿ ਨਿਰ੍ਜਗ੍ਮਤੁਰਰਿਨ੍ਦਮੌ ।। ੭.੯੩.
ਮੁਨੀ ਵਲੋਂ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਮੈਥਲੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰਾਂਗੇ," ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਉਥੋਂ ਤੁਰ ਪਏ।
ਤਾਮਦ੍ਭੁਤਾਂ ਤੌ ਹृਦਯੇ ਕੁਮਾਰੌ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਵਾਣੀਮृषਿਭਾषਿਤਾਂ ਤਦਾ । ਸਮੁਤ੍ਸੁਕੌ ਤੌ ਸਮਮੂषਤੁਰ੍ਨਿਸ਼ਾਂ ਯਥਾ ऽਸ਼੍ਵਿਨੌ ਭਾਰ੍ਗਵਨੀਤਿਸਂਹਿਤਾਮ੍ ।। ੭.੯੩.
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕੁਮਾਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਆਖੀਆਂ ਅਜੀਬ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵਸਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕਠੇ ਬਿਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਭਾਰਗਵ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤਿਰਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕ ਨੇ ਰਚਿਆ ਹੈ।
ਤੌ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਭਾਤਾਯਾਂ ਸ੍ਨਾਤੌ ਹੁਤਹੁਤਾਸ਼ਨੌ । ਯਥੋਕ੍ਤਮृषਿਣਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰੋਪਗਾਯਤਾਮ੍ ।। ੭.੯੪.
ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਉਥੇ ਗਾ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤਾਂ ਸ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਪੂਰ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯਵਿਜਿਰ੍ਮਿਤਾਮ੍ । ਅਪੂਰ੍ਵਾਂ ਪਾਠ੍ਯਜਾਤਿਂ ਚ ਗੇਯੇਨ ਸਮਲਙ੍ਕृਤਾਮ੍ ।। ੭.੯੪.
ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਉਹ ਗੀਤ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਅਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਨਵੀਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਮਾਣੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰ੍ਬਦ੍ਧਾਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਲਯਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ । ਬਾਲਾਭ੍ਯਾਂ ਰਾਘਵਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕੌਤੂਹਲਪਰੋ ऽਭਵਤ੍ ।। ੭.੯੪.
ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਤੰਤੀਆਂ ਦੇ ਲੈ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵਲੋਂ ਗਾਇਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਚਾਉ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।
ਅਥ ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇ ਰਾਜਾ ਸਮਾਹੂਯ ਮਹਾਮੁਨੀਨ੍ । ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਂਸ਼੍ਚ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨ੍ਨੈਗਮਾਂਸ੍ਤਥਾ ।। ੭.੯੪.
ਫਿਰ, ਦੂਜੇ ਕੰਮ ਵੇਲੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਵੱਡੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ, ਪੰਡਤਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
ਪੌਰਾਣਿਕਾਞ੍ਛਬ੍ਦਵਿਦੋ ਯੇ ਚ ਵृਦ੍ਧਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ । ਸ੍ਵਰਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਜ੍ਞਾਂਸ਼੍ਚ ਉਤ੍ਸੁਕਾਨ੍ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਨ੍ ।। ੭.੯੪.
ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਦੁਜਾਤੀਆਂ, ਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਤਸੁਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਬੁਲਾਏ।
ਲਕ੍ਸ਼ਣਜ੍ਞਾਂਸ਼੍ਚ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ਨੈਗਮਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਪਾਦਾਕ੍ਸ਼ਰਸਮਾਸਜ੍ਞਾਂਸ਼੍ਛਨ੍ਦਃਸੁ ਪਰਿਨਿष੍ਠਿਤਾਨ੍ ।। ੭.੯੪.
ਉਸ ਨੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ, ਗਾਂਧਰਵ ਕਲਾ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਵਪਾਰੀ, ਪੈਰ ਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕ ਬੁਲਾਏ।
ਕਲਾਮਾਤ੍ਰਾਵਿਸ਼ੇषਜ੍ਞਾਞ੍ਜ੍ਯੋਤਿषੇ ਚ ਪਰਂ ਗਤਾਨ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾਕਲ੍ਪਵਿਦਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਕਾਰ੍ਯਵਿਦੋ ਜਨਾਨ੍ ।। ੭.੯੪.
ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਕਲਾ ਤੇ ਮਾਪ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਜੋ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ।
ਭਾषਾਜ੍ਞਾਨਿਙ੍ਗਿਤਜ੍ਞਾਂਸ਼੍ਚ ਨੈਗਮਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ । ਹੇਤੂਪਚਾਰਕੁਸ਼ਲਾਨ੍ ਵਚਨੇ ਚਾਪਿ ਹੈਤੁਕਾਨ੍ ।। ੭.੯੪.
ਉਸ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਵਪਾਰੀ, ਕਾਰਨ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਬੁਲਾਏ।
ਛਨ੍ਦੋਵਿਦਃ ਪੁਰਾਣਜ੍ਞਾਨ੍ਵੈਦਿਕਾਨ੍ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਨ੍ । ਚਿਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨ੍ਵृਤ੍ਤਸੂਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨ੍ਗੀਤਨृਤ੍ਯਵਿਸ਼ਾਰਦਾਨ੍ ।। ੭.੯੪.
ਉਸ ਨੇ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਵੈਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਦੁਜਾਤੀਆਂ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਕਾਵਿ ਦੇ ਨਿਯਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਗੀਤ ਤੇ ਨੱਚ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕ ਵੀ ਬੁਲਾਏ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨ੍ਨੀਤਿਨਿਪੁਣਾਨ੍ਵੇਦਾਨ੍ਤਾਰ੍ਥਪ੍ਰਬੋਧਕਾਨ੍ । ਏਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਮਾਨੀਯ ਗਾਤਾਰੌ ਸਮਵੇਸ਼ਯਤ੍ ।। ੭.੯੪.
ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਨੀਤੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗਾਇਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਿਠਾਏ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੁਨਿਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਸ਼੍ਚ ਮਹੌਜਸਃ । ਪਿਬਨ੍ਤ ਇਵ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਰਾਜਾਨਂ ਗਾਯਕੌ ਚ ਤੌ ।। ੭.੯੪.
ਜਦ ਉਹ ਆਏ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ, ਰਾਜੇ ਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀਂਦੇ ਹੋਏ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ।
ਊਚੁਃ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਚੇਦਂ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਉਭੌ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸਦृਸ਼ੌ ਬਿਮ੍ਬਾਦ੍ਬਿਮ੍ਬਮਿਵੋਤ੍ਥਿਤੌ ।। ੭.੯੪.
ਉਹ ਸਾਰੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਆਖਦੇ ਹਨ: 'ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿਚੋਂ ਚਿੱਤਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਹੋਵੇ।'
ਜਟਿਲੌ ਯਦਿ ਨ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਨ ਵਲ੍ਕਲਧਰੌ ਯਦਿ । ਵਿਸ਼ੇषਂ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਾਮੋ ਗਾਯਤੋ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਚ ।। ੭.੯੪.
ਜੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਰਾਘਵ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਤੇषਾਂ ਸਂਵਦਤਾਮੇਵਂ ਸ਼੍ਰੋਤऽਣਾਂ ਹਰ੍षਵਰ੍ਧਨਮ੍ । ਗੇਯਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਤੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਾਵੁਭੌ ਮੁਨਿਦਾਰਕੌ ।। ੭.੯੪.
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁਨਿ-ਕੁਮਾਰ ਉਥੇ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਮਧੁਰਂ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਮਤਿਮਾਨੁषਮ੍ । ਨ ਚ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਯਯੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼੍ਰੋਤਾਰੋ ਗਾਨਸਮ੍ਪਦਾ ।। ੭.੯੪.
ਫਿਰ ਉਥੇ ਮਿੱਠਾ, ਗਾਂਧਰਵਾਂ ਵਰਗਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਉਪਰਲਾ ਗੀਤ ਚੱਲ ਪਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਦੀ ਸੋਹਣੀਅਤ ਨਾਲ ਰੱਜੇ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਮਾਦਿਤਃ ਪੂਰ੍ਵਸਰ੍ਗਂ ਨਾਰਦਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਸਰ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚ ਯਾਵਦ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਗਾਯਤਾਮ੍ ।। ੭.੯੪.
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਨਾਰਦ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਪਹਿਲਾ ਸਰਗ ਗਾਇਆ, ਤੇ ਉਥੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੀਹਵੇਂ ਸਰਗ ਤੱਕ ਗਾਉਂਦੇ ਗਏ।
ਤਤੋ ऽਪਰਾਹ੍ਣਸਮਯੇ ਰਾਘਵਃ ਸਮਭਾषਤ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਸਰ੍ਗਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲਃ ।। ੭.੯੪.
ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ, ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਨੇ, ਉਹ ਵੀਹ ਭਾਗ ਸੁਣ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸੁਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੋਃ । ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਯਦਨ੍ਯਦਭਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਦਦੌ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਬਾਲਯੋਰ੍ਵੈ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ।। ੭.੯੪.
ਕਾਕੁਤਸਥ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਟੁੱਕੜੇ ਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਦੇ ਦੇ। ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੁਰੰਤ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਦੀਯਮਾਨਂ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਤੁ ਨਾਗृਹ੍ਣੀਤਾਂ ਕੁਸ਼ੀਲਵੌ । ਊਚਤੁਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌ ਕਿਮਨੇਨੇਤਿ ਵਿਸ੍ਮਿਤੌ ।। ੭.੯੪.
ਪਰ ਕੁਸ਼ ਤੇ ਲਵ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?'
ਵਨ੍ਯੇਨ ਫਲਮੂਲੇਨ ਨਿਰਤੌ ਵਨਵਾਸਿਨੌ । ਸੁਵਰ੍ਣੇਨ ਹਿਰਣ੍ਯੇਨ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਾਵਹੇ ਵਨੇ ।। ੭.੯੪.
ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਫਲ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਧਨ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?