ਸ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਁਲ੍ਲੋਕਮਿਲੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਐਲਃ ਪੁਰੂਰਵਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਨਮਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ।। ੭.੯੦.
ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਇਲਾ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਇਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਰਵਾ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਈਦृਸ਼ੋ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵਮੇਧਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਃ ਪੁਰੁषਰ੍षਭੌ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਭੂਤਃ ਪੌਰੁषਂ ਲੇਭੇ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।। ੭.੯੦.
ਹੇ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ! ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦਾ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਔਰਤ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਰਦ ਬਣ ਗਿਆ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਲੱਭ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲੇ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੱਤਰ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ।
ਏਤਦਾਖ੍ਯਾਯ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਭ੍ਰਾਤृਭ੍ਯਾਮਮਿਤਪ੍ਰਭਃ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਪੁਨਰੇਵਾਹ ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਮਿਦਂ ਵਚਃ ।। ੭.੯੧.
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾ ਕੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਫਿਰ ਧਰਮ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਵਸਿष੍ਠਂ ਵਾਮਦੇਵਂ ਚ ਜਾਬਾਲਿਮਥ ਕਸ਼੍ਯਪਮ੍ । ਦ੍ਵਿਜਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਵਰਾਨਸ਼੍ਵਮੇਧਪੁਰਸ੍ਕृਤਾਨ੍ ।। ੭.੯੧.
ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ, ਜਾਬਾਲੀ, ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ—
ਏਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਮਾਨੀਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਹਯਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਮਾਧਿਨਾ ।। ੭.੯੧.
ਇਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਲੱਖਣ, ਮੈਂ ਚੰਗੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਛੱਡਾਂਗਾ।
ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਘਵੇਣੋਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਰਿਤਵਿਕ੍ਰਮਃ । ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਮਾਹੂਯ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਰਾਘਵਮ੍ ।। ੭.੯੧.
ਰਾਘਵ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੱਖਣ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੁਲਾ ਕੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਏ।
ਤੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਕृਤਪਾਦਾਭਿਵਨ੍ਦਨਮ੍ । ਰਾਘਵਂ ਸੁਦੁਰਾਧਰ੍षਮਾਸ਼ੀਰ੍ਭਿਃ ਸਮਪੂਜਯਨ੍ ।। ੭.੯੧.
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਤੇ ਉਸ ਅਪਹੁੰਚੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਃ ਸ ਤਦਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਰਾਘਵੋ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਨ੍ । ਆਚਚਕ੍ਸ਼ੇ ऽਸ਼੍ਵਮੇਧਸ੍ਯ ਹ੍ਯਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੭.੯੧.
ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਦੱਸਿਆ।
ਤੇ ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਵृषਧ੍ਵਜਮ੍ । ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੭.੯੧.
ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਸ ਤੇषਾਂ ਦ੍ਵਿਜਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਵਾਕ੍ਯਮਦ੍ਭੁਤਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭृਸ਼ਂ ਪ੍ਰੀਤੋ ऽਭਵਤ੍ਤਦਾ ।। ੭.੯੧.
ਉਹਨਾਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਤੇषਾਂ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਪ੍ਰੇषਯਸ੍ਵ ਦ੍ਰੁਤਂ ਦੂਤਾਨ੍ ਸੁਗ੍ਰੀਵਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ ।। ੭.੯੧.
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਰਮ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਦੂਤ ਸੁਗਰੀਵ ਮਹਾਤਮਾ ਕੋਲ ਭੇਜ।'
ਯਥਾ ਮਹਦ੍ਭਿਰ੍ਹਰਿਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿਸ਼੍ਚ ਵਨੌਕਸਾਮ੍ । ਸਾਰ੍ਧਮਾਗਚ੍ਛ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਹ੍ਯਨੁਭੋਕ੍ਤੁਂ ਮਹੋਤ੍ਸਵਮ੍ ।। ੭.੯੧.
'ਉਹ ਵੱਡੇ ਬਲਵਾਨ ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਣ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਵੇ।'
ਬਿਭੀषਣਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਸ਼ੋਭਿਃ ਕਾਮਗੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰ੍ਵृਤਃ । ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਂ ਮਹਾਯਜ੍ਞਮਾਯਾਤ੍ਵਤੁਲਵਿਕ੍ਰਮਃ ।। ੭.੯੧.
ਅਤੁਲ ਬਲ ਵਾਲਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਆਵੇ।
ਰਾਜਾਨਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭਾਗਾ ਯੇ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਚਿਕੀਰ੍षਵਃ । ਸਾਨੁਗਾਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਾਯਾਨ੍ਤੁ ਯਜ੍ਞਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੭.੯੧.
ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜਲਦੀ ਆ ਕੇ ਇਹ ਉੱਤਮ ਯਗ੍ਹ ਵੇਖਣ।
ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਗਤਾ ਯੇ ਚ ਦ੍ਵਿਜਾ ਧਰ੍ਮਸਮਾਹਿਤਾਃ । ਆਮਨ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਵ ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨਸ਼੍ਵਮੇਧਾਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ।। ੭.੯੧.
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਨੇ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਦੁਜਾਤੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘੋੜੇ ਵਾਲੇ ਯਗ੍ਹ ਲਈ ਸੱਦਾ ਭੇਜ।
ऋषਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਆਹੂਯਨ੍ਤਾਂ ਤਪੋਧਨਾਃ । ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਗਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਦਾਰਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ । ਤਥੈਵ ਤਾਲਾਵਚਰਾਸ੍ਤਥੈਵ ਨਟਨਰ੍ਤਕਾਃ ।। ੭.੯੧.
ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ, ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦੁਜਾਤੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਤਾਲਾ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਨਾਚਣ-ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਦਾਕਾਰ — ਸਭ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਭੇਜ।
ਯਜ੍ਞਵਾਟਸ਼੍ਚ ਸੁਮਹਾਨ੍ਗੋਮਤ੍ਯਾ ਨੈਮਿਸ਼ੇ ਵਨੇ । ਆਜ੍ਞਾਪ੍ਯਤਾਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਤਦ੍ਧਿ ਪੁਣ੍ਯਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੭.੯੧.
ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਯਗ੍ਹ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਾਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੭.੯੧.
ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਲੱਗ ਜਾਣ।
ਸ਼ਤਸ਼ਸ਼੍ਚਾਪਿ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾਃ ਕ੍ਰਤੁਮੁਖ੍ਯਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਅਨੁਭੂਯ ਮਹਾਯਜ੍ਞਂ ਨੈਮਿਸ਼ੇ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ।। ੭.੯੧.
ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਸੈਂਕੜੇ ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਇਹ ਵੱਡਾ ਯਗ੍ਹ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਨੈਮਿਸ਼ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ।
ਤੁष੍ਟਃ ਪੁष੍ਟਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੋ ऽਸੌ ਮਾਨਿਤਸ਼੍ਚ ਯਥਾਵਿਧਿ । ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਤਾਂ ਜਨਃ ।। ੭.੯੧.
ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਰੱਜ ਕੇ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਹੈ, ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ। ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸੱਦਾ ਭੇਜ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾ ਸਕਣ।
ਸ਼ਤਂ ਵਾਹਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਤਣ੍ਡੁਲਾਨਾਂ ਵਪੁष੍ਮਤਾਮ੍ । ਅਯੁਤਂ ਤਿਲਮੁਦ੍ਗਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯਾਤ੍ਵਗ੍ਰੇ ਮਹਾਬਲ ।। ੭.੯੧.
ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਲੱਖ ਵਾਹਾਂ ਚੰਗੇ ਚਾਵਲ ਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਪ ਤਿਲ ਤੇ ਮੂੰਗ ਅੱਗੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ।
ਚਣਕਾਨਾਂ ਕੁਲਿਤ੍ਥਾਨਾਂ ਮਾषਾਣਾਂ ਲਵਣਸ੍ਯ ਚ । ਅਤੋ ऽਨੁਰੂਪਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਚ ਗਨ੍ਧਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਮੇਵ ਚ ।। ੭.੯੧.
ਚਣੇ, ਕੁਲਥ, ਮਾਸ ਤੇ ਲੂਣ, ਨਾਲ ਹੀ ਢੁਕਵਾਂ ਤੇਲ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਵੀ, ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਅੱਗੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ।
ਸੁਵਰ੍ਣਕੋਟ੍ਯੋ ਬਹੁਲਾ ਹਿਰਣ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਤੋਤ੍ਤਰਾਃ । ਅਗ੍ਰਤੋ ਭਰਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਤ੍ਵਗ੍ਰੇ ਸਮਾਧਿਨਾ ।। ੭.੯੧.
ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਰੋੜਾਂ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮਾਪ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਭੇਜੇ ਜਾਣ।
ਅਨ੍ਤਰਾ ਪਣ੍ਯਵੀਥ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਨਟਨਰ੍ਤਕਾਃ । ਸੂਦਾ ਨਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਬਹਵੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯੌਵਨਸ਼ਾਲਿਨਃ ।। ੭.੯੧.
ਸਾਰੇ ਵਪਾਰੀ, ਨਾਚਣ-ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਰਸੋਈਏ ਤੇ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ, ਸਬ ਮੰਡੀ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅੱਗੇ ਜਾਣ।
ਭਰਤੇਨ ਤੁ ਸਾਰ੍ਧਂ ਤੇ ਯਾਨ੍ਤੁ ਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਚਾਗ੍ਰਤਃ । ਨੈਗਮਾ ਬਲਵृਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਾਸ਼੍ਚ ਸੁਸਮਾਹਿਤਾਃ ।। ੭.੯੧.
ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਫੌਜਾਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤਾਕਤਵਰ ਨਾਗਰਿਕ, ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਤੇ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਦੁਜਾਤੀ ਵੀ ਅੱਗੇ ਜਾਣ।
ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਿਕਾਨ੍ਵਰ੍ਧਕਿਨਃ ਕੋਸ਼ਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਨੈਗਮਾਨ੍ । ਮਮ ਮਾਤऽਸ੍ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਾਃ ਕੁਮਾਰਾਨ੍ਤਃਪੁਰਾਣਿ ਚ ।। ੭.੯੧.
ਜਿਹੜੇ ਅਖੀਰਲੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕਾਰੀਗਰ, ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ, ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਜਾਣ।
ਕਾਞ੍ਚਨੀਂ ਮਮ ਪਤ੍ਨੀਂ ਚ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਯਾਂ ਜ੍ਞਾਂਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਮਣਿ । ਅਗ੍ਰਤੋ ਭਰਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਤ੍ਵਗ੍ਰੇ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੭.੯੧.
ਮੇਰੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਕਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਰਤ ਅੱਗੇ ਰੱਖੇ, ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
ਉਪਕਾਰ੍ਯਾ ਮਹਾਰ੍ਹਾਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨਾਂ ਮਹੌਜਸਾਮ੍ । ਸਾਨੁਗਾਨਾਂ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵ੍ਯਾਦਿਦੇਸ਼ ਮਹਾਬਲਃ ।। ੭.੯੧.
ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ।