ਯਚ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਨਾਰੀਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਬਭੂਵ ਹ । ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਰਾਜਾ ਸ ਇਲਃ ਕਰ੍ਦਮਾਤ੍ਮਜਃ । ਨਿਘ੍ਨਨ੍ਮृਗਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਂ ਦੇਸ਼ਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ।। ੭.੮੭.
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਥੇ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਜਾ ਇਲਾ, ਕਰਦਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਸ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕृਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਵ੍ਯਾਲਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਕਮ੍ । ਆਤ੍ਮਨਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕृਤਂ ਚੈਵ ਸਾਨੁਗਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ।। ੭.੮੭.
ਜਦ ਉਹ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਔਰਤ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ—
ਤਸ੍ਯ ਦੁਃਖਂ ਮਹਚ੍ਚਾਸੀਦ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ऽ ऽਤ੍ਮਾਨਂ ਤਥਾਗਤਮ੍ । ਉਮਾਪਤੇਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਾਸਮੁਪਾਗਮਤ੍ ।। ੭.੮੭.
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਐਸਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਇਹ ਕੰਮ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਤਤੋ ਦੇਵਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ਼ਿਤਿਕਣ੍ਠਂ ਕਪਰ੍ਦਿਨਮ੍ । ਜਗਾਮ ਸ਼ਰਣਂ ਰਾਜਾ ਸਭृਤ੍ਯਬਲਵਾਹਨਃ ।। ੭.੮੭.
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰਾਂ, ਫੌਜ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਨੀਲਾ ਗਲਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਵਰਦਃ ਸਹ ਦੇਵ੍ਯਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸੁਤਂ ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਵਰਦਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੭.੮੭.
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਇਆਲੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੱਸ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਖੁਦ ਹੀ, ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠੋਤ੍ਤਿष੍ਠ ਰਾਜਰ੍षੇ ਕਾਰ੍ਦਮੇਯ ਮਹਾਬਲ । ਪੁਰੁषਤ੍ਵਮृਤੇ ਸੌਮ੍ਯ ਵਰਂ ਵਰਯ ਸੁਵ੍ਰਤ ।। ੭.੮੭.
ਉਠੋ, ਉਠੋ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਕਰਦਮ ਦੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਪੁੱਤਰ! ਮਨੁੱਖਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੁਭਾਵਨ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ, ਢੀਠ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ।
ਤਤਃ ਸ ਰਾਜਾ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਨ ਚ ਜਗ੍ਰਾਹ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭੂਤੋ ਵਰਮਨ੍ਯਂ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮਾਤ੍ ।। ੭.੮੭.
ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਤੇ, ਔਰਤ ਬਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ।
ਤਤਃ ਸ਼ੋਕੇਨ ਮਹਤਾ ਸ਼ੈਲਰਾਜਸੁਤਾਂ ਨृਪਃ । ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਹ੍ਯੁਮਾਂ ਦੇਵੀਂ ਸਰ੍ਵੇਣੈਵਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ ।। ੭.੮੭.
ਫਿਰ, ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਉਮਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਈਸ਼ੇ ਵਰਾਣਾਂ ਵਰਦੇ ਲੋਕਾਨਾਮਸਿ ਭਾਮਿਨੀ । ਅਮੋਘਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਦੇਵੀ ਭਜ ਸੌਮ੍ਯੇਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ।। ੭.੮੭.
ਵਰਾਂ ਦੀ ਦਾਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਚਮਕਦਾਰ ਮਾਤਾ, ਤੂੰ ਅਟੱਲ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹੈਂ; ਮੈਨੂੰ ਮਿਹਰ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖ।
ਹृਦ੍ਗਤਂ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਰ੍षੇਰ੍ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਹਰਸਨ੍ਨਿਧੌ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਦੇਵੀ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸਂਮਤਾ ।। ੭.੮੭.
ਉਸ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਹਰਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਿਤ ਮਾਤਾ ਨੇ, ਸੁਭ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਅਰ੍ਧਸ੍ਯ ਦੇਵੋ ਵਰਦੋ ਵਰਾਰ੍ਧਸ੍ਯ ਤਵ ਹ੍ਯਹਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦਰ੍ਧਂ ਗृਹਾਣ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸੋਰ੍ਯਾਵਦਿਚ੍ਛਸਿ ।। ੭.੮੭.
ਦੇਵਤਾ ਤੇਰੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧੇ ਲਈ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਚਾਹੇ ਔਰਤ ਜਾਂ ਮਰਦ, ਉਹ ਅੱਧਾ ਲੈ ਲੈ।
ਤਦਦ੍ਭੁਤਤਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਵਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟਮਨਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਵਾਕ੍ਯਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੮੭.
ਮਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਵਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਯਦਿ ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਮੇ ਰੂਪੇਣਾਪ੍ਰਤਿਮਾ ਭੁਵਿ । ਮਾਸਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਤ੍ਵਮੁਪਾਸਿਤ੍ਵਾ ਮਾਸਂ ਸ੍ਯਾਂ ਪੁਰੁषਃ ਪੁਨਃ ।। ੭.੮੭.
ਜੇ ਮਾਤਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਸੋਭਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਔਰਤ ਬਣ ਕੇ ਰਹਾਂ, ਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਮਰਦ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।
ਈਪ੍ਸਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਦੇਵੀ ਸੁਰੁਚਿਰਾਨਨਾ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾਕ੍ਯਮੇਵਮੇਵ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੮੭.
ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਸੁਭ ਗੱਲ ਆਖੀ: 'ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।'
ਰਾਜਨ੍ਪੁਰੁषਭੂਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਾਵਂ ਨ ਸ੍ਮਰਿष੍ਯਸਿ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਭੂਤਸ਼੍ਚ ਪਰਂ ਮਾਸਂ ਨ ਸ੍ਮਰਿष੍ਯਸਿ ਪੌਰੁषਮ੍ ।। ੭.੮੭.
ਮਹਾਰਾਜ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮਰਦ ਬਣੇਂਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ; ਤੇ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਔਰਤ ਬਣੇਂਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਰਦ ਹੋਣਾ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਏਵਂ ਸ ਰਾਜਾ ਪੁਰੁषੋ ਮਾਸਂ ਭੂਤ੍ਵਾਥ ਕਾਰ੍ਦਮਿਃ । ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸੁਨ੍ਦਰੀ ਨਾਰੀ ਮਾਸਮੇਕਮਿਲਾ ऽਭਵਤ੍ ।। ੭.੮੭.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਮਰਦ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ, ਕਾਰਦਮ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਬਣ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਾਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਵੈਲਮੀਕਿ ਰਚਿਤ ਅਠੱਸੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਤਾਂ ਕਥਾਮਿਲਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾਂ ਰਾਮੇਣ ਸਮੁਦੀਰਿਤਾਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਭਰਤਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਰਮਵਿਸ੍ਮਿਤੌ ।। ੭.੮੮.
ਇਲਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਣਾਈ, ਸੁਣ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਭਰਤ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ।
ਤੌ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲੀ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਸ੍ਯ ਤਦਾ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛਤੁਃ ਪੁਨਃ ।। ੭.੮੮.
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਉਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛੀ।
ਕਥਂ ਸ ਰਾਜਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭੂਤੋ ਵਰ੍ਤਯਾਮਾਸ ਦੁਰ੍ਗਤਿਃ । ਪੁਰੁषਃ ਸ ਯਦਾ ਭੂਤਃ ਕਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਵਰ੍ਤਯਤ੍ਯਸੌ ।। ੭.੮੮.
ਉਹ ਰਾਜਾ, ਔਰਤ ਬਣ ਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸਹਿ ਗਿਆ? ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਰਦ ਬਣਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਜੀਵਨ ਜੀਇਆ?
ਤਯੋਸ੍ਤਦ੍ਭਾषਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕੌਤੂਹਲਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਕਥਯਾਮਾਸ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੋ ਯਥਾਗਤਮ੍ ।। ੭.੮੮.
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਭਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਵਰਨਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਤਮੇਵ ਪ੍ਰਥਮਂ ਮਾਸਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭੂਤਾ ਲੋਕਸੁਨ੍ਦਰੀ । ਤਾਭਿਃ ਪਰਿਵृਤਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਰ੍ਯੇ ਚ ਪੂਰ੍ਵਪਦਾਨੁਗਾਃ ।। ੭.੮੮.
ਪਹਿਲਾ ਮਹੀਨਾ, ਇਲਾ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸੀ, ਔਰਤ ਬਣ ਕੇ, ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਰਹੀ।
ਤਤ੍ਕਾਨਨਂ ਵਿਗਾਹ੍ਵਾਸ਼ੁ ਵਿਜਹ੍ਰੇ ਲੋਕਸੁਨ੍ਦਰੀ । ਦ੍ਰੁਮਗੁਲ੍ਮਲਤਾਕੀਰ੍ਣਂ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪਦ੍ਮਦਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾ ।। ੭.੮੮.
ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਦਰੱਖਤ, ਬੂਟੇ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਸੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ।
ਵਾਹਨਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵੈ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਪਰ੍ਵਤਾਭੋਗਵਿਵਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਰੇਮੇ ਇਲਾ ਤਦਾ ।। ੭.੮੮.
ਇਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਵਾਹਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ।
ਅਥ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯਾਵਿਦੂਰਤਃ । ਸਰਃ ਸੁਰੁਚਿਰਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਨਾਨਾਪਕ੍ਸ਼ਿਗਣੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ ।। ੭.੮੮.
ਫਿਰ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਝੀਲ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਾ ਤ੍ਵਿਲਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਬੁਧਂ ਸੋਮਸੁਤਂ ਤਦਾ । ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਂ ਸ੍ਵੇਨ ਵਪੁषਾ ਪੂਰ੍ਣਸੋਮਮਿਵੋਦਿਤਮ੍ ।। ੭.੮੮.
ਉਥੇ, ਇਲਾ ਨੇ ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਤਪਨ੍ਤਂ ਚ ਤਪਸ੍ਤੀਵ੍ਰਮਮ੍ਭੋਮਧ੍ਯੇ ਦੁਰਾਸਦਮ੍ । ਯਸ਼ਸ੍ਕਰਂ ਕਾਮਕਰਂ ਕਾਰੁਣ੍ਯੇ ਪਰ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।। ੭.੮੮.
ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿਚ, ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਔਖਾ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੋਹਰਤ ਤੇ ਇਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਇਆ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਾ ਤਂ ਜਲਾਸ਼ਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਾਮਾਸ ਵਿਸ੍ਮਿਤਾ । ਸਹਗੈਃ ਪੂਰ੍ਵਪੁਰੁषੈਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭੂਤੈ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ।। ੭.੮੮.
ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਜੋ ਔਰਤ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਸਮੇਤ, ਪੂਰੀ ਝੀਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ।
ਬੁਧਸ੍ਤੁ ਤਾਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯੈਵ ਕਾਮਬਾਣਵਸ਼ਂ ਗਤਃ । ਨੋਪਲੇਭੇ ਤਦਾ ऽ ऽਤ੍ਮਾਨਂ ਸਞ੍ਚਚਾਲ ਤਦਾ ऽ ऽਮ੍ਭਸਿ ।। ੭.੮੮.
ਬੁਧ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਿਲ ਗਿਆ।
ਇਲਾਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਾਭ੍ਯਧਿਕਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ । ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਸਮਭ੍ਯਤਿਕ੍ਰਾਮਤ੍ ਕਾ ਨ੍ਵਿਯਂ ਦੇਵਤਾਧਿਕਾ ।। ੭.੮੮.
ਇਲਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁੰਦਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੁਧ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ: 'ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ?'