ਤ੍ਵਯਾ ਹਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ਸਾਹ੍ਯਂ ਕृਤਮੇषਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਅਸਹ੍ਯਮਿਦਮਨ੍ਯੇषਾਮਗਤੀਨਾਂ ਗਤਿਰ੍ਭਵਾਨ੍ ।। ੭.੮੪.
ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਵੱਡੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਸਹਿਣਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਵੈਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦੇ ਲਿਖੇ ਚੌਰਾਸੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਤੁ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣਃ । ਵृਤ੍ਰਘਾਤਮਸ਼ੇषੇਣ ਕਥਯੇਤ੍ਯਾਹ ਸੁਵ੍ਰਤ ।। ੭.੮੫.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੁਵ੍ਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੂਰੀ ਦੱਸ।"
ਰਾਘਵੇਣੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਃ । ਭੂਯ ਏਵ ਕਥਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਕਥਯਾਮਾਸ ਸੁਵ੍ਰਤਃ ।। ੭.੮੫.
ਰਾਘਵ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੁਵ੍ਰਤ ਮੁੜ ਇਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗਾ।
ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਦੇਵਾਨੁਵਾਚੇਦਂ ਸਰ੍ਵਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਪੁਰੋਗਮਾਨ੍ ।। ੭.੮੫.
ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਸੌਹृਦਬਦ੍ਧੋ ऽਸ੍ਮਿ ਵृਤ੍ਰਸ੍ਯ ਹ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਤੇਨ ਯੁष੍ਮਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਹਿ ਨਾਹਂ ਹਨ੍ਮਿ ਮਹਾਸੁਰਮ੍ ।। ੭.੮੫.
ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ।
ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਕਰਣੀਯਂ ਚ ਭਵਤਾਂ ਸੁਖਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦੁਪਾਯਮਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯੇ ਯੇਨ ਵृਤ੍ਰੋ ਨਿਹਨ੍ਯਤੇ ।। ੭.੮੫.
ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖੁਸ਼ੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਤ੍ਰਿਧਾਭੂਤਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਤੇਨ ਵृਤ੍ਰਂ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਵਧਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭.੮੫.
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਾਂਗਾ; ਉਸ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।
ਏਕਾਂਸ਼ੋ ਵਾਸਵਂ ਯਾਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਵਜ੍ਰਮੇਵ ਤੁ । ਤृਤੀਯੋ ਭੂਤਲਂ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਤਦਾ ਵृਤ੍ਰਂ ਵਧਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੮੫.
ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵਾਸਵ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ, ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਵਜਰ ਬਣੇਗਾ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਧਰਤੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਫਿਰ ਸ਼ਕਰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।
ਤਥਾ ਬ੍ਰੁਵਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ੇ ਦੇਵਾ ਵਾਕ੍ਯਮਥਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਏਵਮੇਤਨ੍ਨ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਯਥਾ ਵਦਸਿ ਦੈਤ੍ਯਹਨ੍ ।। ੭.੮੫.
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਓਹੀ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।"
ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ऽਸ੍ਤੁ ਗਮਿष੍ਯਾਮੋ ਵृਤ੍ਰਾਸੁਰਵਧੈषਿਣਃ । ਭਜਸ੍ਵ ਪਰਮੋਦਾਰ ਵਾਸਵਂ ਸ੍ਵੇਨ ਤੇਜਸਾ ।। ੭.੮੫.
"ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ! ਅਸੀਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਅਸੁਰ ਦੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਬਹੁਤ ਉਦਾਰ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਸਵ ਨੂੰ ਦੇ।"
ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਪੁਰੋਗਮਾਃ । ਤਦਾਰਣ੍ਯਮੁਪਾਕ੍ਰਾਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵृਤ੍ਰੋ ਮਹਾਸੁਰਃ ।। ੭.੮੫.
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡਾ ਅਸੁਰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਸੀ।
ਤੇ ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤੇਜਸਾ ਭੂਤਂ ਤਪ੍ਯਨ੍ਤਮਸੁਰੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਪਿਬਨ੍ਤਮਿਵ ਲੋਕਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ਤਮਿਵਾਮ੍ਬਰਮ੍ ।। ੭.੮੫.
ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵ ਚਾਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਦੇਵਾਸ੍ਤ੍ਰਾਸਮੁਪਾਗਮਨ੍ । ਕਥਮੇਨਂ ਵਧਿष੍ਯਾਮਃ ਕਥਂ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਰਾਜਯਃ ।। ੭.੮੫.
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗ ਗਿਆ: "ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਾਂ? ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਚੀਏ?"
ਤੇषਾਂ ਚਿਨ੍ਤਯਤਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਪੁਰਨ੍ਦਰਃ । ਵਜ੍ਰਂ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਹਿਣੋਦ੍ਵृਤ੍ਰਮੂਰ੍ਧਨਿ ।। ੭.੮੫.
ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਫੜ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ।
ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਨੇਵ ਘੋਰੇਣ ਤਪ੍ਤੇਨੈਵ ਮਹਾਰ੍ਚਿषਾ । ਪਤਤਾ ਵृਤ੍ਰਸ਼ਿਰਸਾ ਜਗਤ੍ऺਤ੍ਰਾਸਮੁਪਾਗਮਤ੍ ।। ੭.੮੫.
ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਲਾਲ-ਲੋਹ ਵਜਰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।
ਅਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਂ ਵਧਂ ਤਸ੍ਯ ਵृਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਬੁਧਾਧਿਪਃ । ਚਿਨ੍ਤਯਾਨੋ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਲੋਕਸ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੭.੮੫.
ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਅਸੰਭਵ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
ਤਮਿਨ੍ਦ੍ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ऽ ऽਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਮਨੁਗਚ੍ਛਤਿ । ਅਪਤਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਤਮਿਨ੍ਦ੍ਰਂ ਦੁਃਖਮਾਵਿਸ਼ਤ੍ ।। ੭.੮੫.
ਜਦ ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਿਆ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਆ ਡਿੱਗਿਆ ਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।
ਹਤਾਰਯਃ ਪ੍ਰਨष੍ਟੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਦੇਵਾਃ ਸਾਗ੍ਨਿਪੁਰੋਗਮਾਃ । ਵਿष੍ਣੁਂ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼ਾਨਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਪੂਜਯਨ੍ ।। ੭.੮੫.
ਦੁਸ਼ਮਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਇੰਦਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਤ੍ਵਂ ਗਤਿਃ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ ਪੂਰ੍ਵਜੋ ਜਗਤਃ ਪਿਤਾ । ਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਵਿष੍ਣੁਤ੍ਵਮੁਪਜਗ੍ਮਿਵਾਨ੍ ।। ੭.੮੫.
ਤੂੰ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਵਾਮੀ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਪਿਤਾ ਹੈਂ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੈ।
ਹਤਸ਼੍ਚਾਯਂ ਤ੍ਵਯਾ ਵृਤ੍ਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਚ ਵਾਸਵਮ੍ । ਬਾਧਤੇ ਸੁਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ ।। ੭.੮੫.
ਤੂੰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੁਣ ਵਾਸਵ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਪੀੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸ।
ਤੇषਾਂ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵਾਨਾਂ ਵਿष੍ਣੁਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਮਾਮੇਵ ਯਜਤਾਂ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਪਾਵਯਿष੍ਯਾਮਿ ਵਜ੍ਰਿਣਮ੍ ।। ੭.੮੫.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਸ਼ਕਰ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ, ਮੈਂ ਵਜਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।'
ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਹਯਮੇਧੇਨ ਮਾਮਿष੍ਟ੍ਵਾ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨਃ । ਪੁਨਰੇष੍ਯਤਿ ਦੇਵਾਨਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਮਕੁਤੋਭਯਮ੍ ।। ੭.੮੫.
ਪਾਕ-ਸ਼ਾਸਨ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਘੋੜਾ-ਯਜਨ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪਦ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੇਗਾ।
ਏਵਂ ਸਨ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਤਾਂ ਵਾਣੀਂ ਦੇਵਾਨਾਮਮृਤੋਪਮਾਮ੍ । ਜਗਾਮ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਦੇਵੇਸ਼ਃ ਸ੍ਤੂਯਮਾਨਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਮ੍ ।। ੭.੮੫.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣਾਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸਭ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਤਾ ਵਿਚ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਦਿਕਾਵਿ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦੇ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦਾ ਪਚਾਸੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਤਦਾ ਵृਤ੍ਰਵਧਂ ਸਰ੍ਵਮਖਿਲੇਨ ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਕਥਯਿਤ੍ਵਾ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਕਥਾਸ਼ੇषਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ ।। ੭.੮੬.
ਫਿਰ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਬਚੀ ਹੋਈ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗਾ।
ਤਤੋ ਹਤੇ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੇ ਵृਤ੍ਰੇ ਦੇਵਭਯਙ੍ਕਰੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਵृਤਃ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਲੇਭੇ ਨ ਵृਤ੍ਰਹਾ ।। ੭.੮੬.
ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਭੈੜੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਇੰਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਵਿਚ ਘਿਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ।
ਸੋ ऽਨ੍ਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਲੋਕਾਨਾਂ ਨष੍ਟਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਵਿਚੇਤਨਃ । ਕਾਲਂ ਤਤ੍ਰਾਵਸਤ੍ਕਞ੍ਚਿਦ੍ਵੇष੍ਟਮਾਨ ਇਵੋਰਗਃ ।। ੭.੮੬.
ਉਹ, ਹੋਸ਼ ਤੇ ਅਕਲ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਥੇ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਵੇ।
ਅਥ ਨष੍ਟੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੇ ਉਦ੍ਵਿਗ੍ਨਮਭਵਜ੍ਜਗਤ੍ । ਭੂਮਿਸ਼੍ਚ ਧ੍ਵਸ੍ਤਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਾ ਸ਼ੁष੍ਕਕਾਨਨਾ ।। ੭.੮੬.
ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ ਲੁਕ ਗਿਆ, ਦੁਨੀਆਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ; ਧਰਤੀ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿਟ ਗਈ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਸੂਖ ਗਏ, ਰਸ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ।
ਨਿਃਸ੍ਰੋਤਸਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਤੁ ਹ੍ਰਦਾਸ਼੍ਚ ਸਰਿਤਸ੍ਤਥਾ । ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੋਭਸ਼੍ਚੈਵ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਮਨਾਵृष੍ਟਿਕृਤੋ ऽਭਵਤ੍ ।। ੭.੮੬.
ਸਾਰੇ ਝੀਲ ਤੇ ਦਰਿਆ ਆਪਣੀ ਧਾਰ ਗੁਆ ਬੈਠੇ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝਣ ਪੈ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪਿਆ।