ਤਸ੍ਯ ਰੋषਃ ਸਮਭਵਤ੍ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ਨਿਵ ਲੋਕਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਞ੍ਛਿष੍ਯਾਂਸ਼੍ਚੈਤਦੁਵਾਚ ਹ ।। ੭.੮੧.
ਭੁੱਖ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਪਸ਼੍ਯਧ੍ਵਂ ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਯ ਦਣ੍ਡਸ੍ਯਾਵਿਜਿਤਾਤ੍ਮਨਃ । ਵਿਪਤ੍ਤਿਂ ਘੋਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਮਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾਮਿਵ ।। ੭.੮੧.
ਦੇਖੋ, ਦੰਡ ਦੇ ਅਣ-ਕਾਬੂ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਉਲਟੇ ਕੰਮ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਮੁਸੀਬਤ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਯੋ ऽਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਮਤੇਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸਾਨੁਗਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ । ਯਃ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਂ ਹੁਤਾਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਿਖਾਂ ਵੈ ਸ੍ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ।। ੭.੮੧.
ਇਸ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਆ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਕृਤਵਾਨ੍ਪਾਪਮੀਦृਸ਼ਂ ਘੋਰਸਂਹਿਤਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਦੁਰ੍ਮੇਧਾਃ ਫਲਂ ਪਾਪਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਃ ।। ੭.੮੧.
ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪਾਏਗਾ।
ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਰਾਜਾਸੌ ਸਭृਤ੍ਯਬਲਵਾਹਨਃ । ਪਾਪਕਰ੍ਮਸਮਾਚਾਰੋ ਵਧਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ ।। ੭.੮੧.
ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਨੌਕਰ, ਫੌਜ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਯੋਜਨਸ਼ਤਂ ਵਿषਯਂ ਚਾਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਮਤੇਃ । ਧਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਪਾਂਸੁਵਰ੍षੇਣ ਮਹਤਾ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨਃ ।। ੭.੮੧.
ਇਸ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਸੌ ਯੋਜਨ ਚਾਰ ਪਾਸੇ, ਵੱਡੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ, ਪਾਕ-ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਵਾਨਿ ਯਾਨੀਹ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਿ ਚਰਾਣਿ ਚ । ਮਹਤਾ ਪਾਂਸੁਵਰ੍षੇਣ ਵਿਲਯਂ ਸਰ੍ਵਤੋ ऽਗਮਨ੍ ।। ੭.੮੧.
ਇਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਚਾਹੇ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਦਣ੍ਡਸ੍ਯ ਵਿषਯੋ ਯਾਵਤ੍ਤਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਮ੍ । ਪਾਂਸੁਵਰ੍षਮਿਵਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੮੧.
ਜਿੰਨਾ ਦੰਡ ਦਾ ਖੇਤਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਲਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਢੱਕਣ ਵਾਲੀ ਅਣਵੇਖੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰੋਧਤਾਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਦਾਸ਼੍ਰਮਨਿਵਾਸਿਨਮ੍ । ਜਨਂ ਜਨਪਦਾਨ੍ਤੇषੁ ਸ੍ਥੀਯਤਾਮਿਤਿ ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੮੧.
ਇੰਝ ਕਹਿ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਲੋਕ ਜਨਪਦ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਰਹਿਣ।'
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੂਸ਼ਨਸੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੋ ऽ ऽਸ਼੍ਰਮਾਵਸਥੋ ਜਨਃ । ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਵਿषਯਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਚਕ੍ਰੇ ऽਥ ਬਾਹ੍ਯਤਃ ।। ੭.੮੧.
ਉਸ਼ਨਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ ਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਠਿਕਾਣਾ ਲਾਇਆ।
ਸ ਤਥੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਜਨਮਰਜਾਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਇਹੈਵ ਵਸ ਦੁਰ੍ਮੇਧੇ ਆਸ਼੍ਰਮੇ ਸੁਸਮਾਹਿਤਾ ।। ੭.੮੧.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀਜਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਥੇ ਹੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਰਹੋ, ਝੂਠੇ ਮਨ ਵਾਲੇ।"
ਇਦਂ ਯੋਜਨਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਰਃ ਸੁਰੁਚਿਰਪ੍ਰਭਮ੍ । ਅਰਜੇ ਵਿਜ੍ਵਰਾ ਭੁਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਕਾਲਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ ।। ੭.੮੧.
ਇਹ ਸਰੋਵਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ; ਇਥੇ ਹੀ ਧੂੜ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹੋ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ।
ਤ੍ਵਤ੍ਸਮੀਪੇ ਚ ਯੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਸਮੇष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਾਮ੍ । ਅਵਧ੍ਯਾਃ ਪਾਂਸੁਵਰ੍षੇਣ ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਦਾ ।। ੭.੮੧.
ਉਹ ਜੀਵ, ਜੋ ਉਸ ਰਾਤ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸਣਗੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧੂੜ ਦੀ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਬਚੇ ਰਹਿਣਗੇ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਿਯੋਗਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੇਃ ਸਾ ऽਰਜਾ ਭਾਰ੍ਗਵੀ ਤਦਾ । ਤਥੇਤਿ ਪਿਤਰਂ ਪ੍ਰਾਹ ਭਾਰ੍ਗਵਂ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਿਤਾ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਾਰ੍ਗਵੋ ਵਾਸਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮਕਾਰਯਤ੍ ।। ੭.੮੧.
ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਧੂੜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਭਾਰਗਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਆਖੀ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਓਹੀ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਾਸ ਹੋਰ ਥਾਂ ਕਰ ਲਿਆ।
ਤਚ੍ਚ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸਭृਤ੍ਯਬਲਵਾਹਨਮ੍ । ਸਪ੍ਤਾਹਾਦ੍ਭਸ੍ਮਸਾਦ੍ਭੂਤਂ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਾ ।। ੭.੮੧.
ਉਹ ਰਾਜਾ ਦਾ ਰਾਜ, ਉਸ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ, ਫੌਜ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯਾਸੌ ਦਣ੍ਡਵਿषਯੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ਼ੈਵਲਯੋਰ੍ਨृਪ । ਸ਼ਪ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਣਾ ਤੇਨ ਵੈਧਰ੍ਮ੍ਯੇ ਸਹਿਤੇ ਕृਤੇ ।। ੭.੮੧.
ਦੰਡਾ ਦੀ ਉਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਵਿਂਧਿਆ ਤੇ ਸ਼ੈਵਲ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਥੇ ਹੋਏ ਅਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਜਨਸ੍ਥਾਨਮਤੋ ऽਭਵਤ੍ ।। ੭.੮੧.
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਕਾਕੁਤਸਥ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਥੇ ਤਪਸਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਨਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ।
ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਨ੍ਮਾਂ ਪृਚ੍ਛਸਿ ਰਾਘਵ । ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮੁਪਾਸਿਤੁਂ ਵੀਰ ਸਮਯੋ ਹ੍ਯਤਿਵਰ੍ਤਤੇ ।। ੭.੮੧.
ਰਾਘਵ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵੀਰ।
ਏਤੇ ਮਹਰ੍षਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪੂਰ੍ਣਕੁਮ੍ਭਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਕृਤੋਦਕਾ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਆਦਿਤ੍ਯਂ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ ।। ੭.੮੧.
ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਪੂਰੇ ਜਲ ਦੇ ਘੜੇ ਲੈ ਕੇ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸ ਤੈਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਸਹਿਤੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤਮੈਃ । ਰਵਿਰਸ੍ਤਂ ਗਤੋ ਰਾਮ ਗਚ੍ਛੋਦਕਮੁਪਸ੍ਪृਸ਼ ।। ੭.੮੧.
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰਾਮਾ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਾ ਕੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਦਿ ਕਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕਿਆਸੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ऋषੇਰ੍ਵਚਨਮਾਜ੍ਞਾਯ ਰਾਮਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮੁਪਾਸਿਤੁਮ੍ । ਉਪਾਕ੍ਰਮਤ੍ਸਰਃ ਪੁਣ੍ਯਮਪ੍ਸਰੋਗਣਸੇਵਿਤਮ੍ ।। ੭.੮੨.
ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਾਮਾ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਵੱਸਦੀ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰੋਦਕਮੁਪਸ੍ਪृਸ਼੍ਯ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮਨ੍ਵਾਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਮ੍ । ਆਸ਼੍ਰਮਂ ਪ੍ਰਾਵਿਸ਼ਦ੍ਰਾਮਃ ਕੁਮ੍ਭਯੋਨੇਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੭.੮੨.
ਉਥੇ, ਜਲ ਛੂਹ ਕੇ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਮਾ ਘੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
ਤਸ੍ਯਾਗਸ੍ਤ੍ਯੋ ਬਹੁਗੁਣਂ ਕਨ੍ਦਮੂਲਂ ਤਥੌषਧਿਮ੍ । ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦੀਨਿ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਭੋਜਨਾਰ੍ਥਮਕਲ੍ਪਯਤ੍ ।। ੭.੮੨.
ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੜ-ਮੂਲ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੌਲ ਆਦਿ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ।
ਸ ਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤਦਨ੍ਨਮਮृਤੋਪਮਮ੍ । ਪ੍ਰੀਤਸ਼੍ਚ ਪਰਿਤੁष੍ਟਸ਼੍ਚ ਤਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਸਮੁਪਾਵਿਸ਼ਤ੍ ।। ੭.੮੨.
ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਉਹ ਅੰਨ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਖਾਇਆ; ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਉਥੇ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰੀ।
ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਕਾਲ੍ਯਮੁਤ੍ਥਾਯ ਕृਤ੍ਵਾ ऽ ऽਹ੍ਨਿਕਮਰਿਨ੍ਦਮਃ । ऋषਿਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਾਮ ਗਮਨਾਯ ਰਘੂਤ੍ਤਮਃ ।। ੭.੮੨.
ਸਵੇਰੇ, ਜਲਦੀ ਉਠ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਿਨਚਰਿਆ ਕਰ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ, ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਚਲਿਆ ਵਿਦਾ ਲੈਣ।
ਅਭਿਵਾਦ੍ਯਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਾਮੋ ਮਹਰ੍षਿਂ ਕੁਮ੍ਭਸਮ੍ਭਵਮ੍ । ਆਪृਚ੍ਛੇ ਸ੍ਵਾਂ ਪੁਰੀਂ ਗਨ੍ਤੁਂ ਮਾਮਨੁਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੭.੮੨.
ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਮਾ ਨੇ ਘੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।"
ਧਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯਨੁਗृਹੀਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਚੈਵਾਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਪਾਵਨਾਰ੍ਥਮਿਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੭.੮੨.
"ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਧਨਿਆ ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪਾਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਵਾਂਗਾ।"
ਤਥਾ ਵਦਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੇ ਵਾਕ੍ਯਮਦ੍ਭੁਤਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਉਵਾਚ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤੋ ਧਰ੍ਮਨੇਤ੍ਰਸ੍ਤਪੋਧਨਃ ।। ੭.੮੨.
ਜਦੋਂ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਤੇ ਅਸਚਰਜ ਭਰੇ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤਪ ਦੇ ਧਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਮਿਦਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਵ ਰਾਮ ਸ਼ੁਭਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ । ਪਾਵਨਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤ੍ਵਮੇਵ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ।। ੭.੮੨.
ਰਾਮ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਬਚਨ ਬੜਾ ਅਸਚਰਜ ਤੇ ਸੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸੋਹਣੇ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।