ਇਦਮਾਭਰਣਂ ਸੌਮ੍ਯ ਤਾਰਣਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣੀष੍ਵ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੭.੭੮.
ਹੇ ਸੁਮੀਤ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੀ ਤਾਰਣ ਲਈ ਇਹ ਗਹਿਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਮਿਹਰ ਕਰੋ।
ਇਦਂ ਤਾਵਤ੍ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਚ ਧਨਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਦ੍ਵਿਜ । ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਭੋਜ੍ਯਂ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੇ ਦਦਾਤ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ ।। ੭.੭੮.
ਇਹ ਸੁਨਹਿਰੀ, ਧਨ, ਕਪੜੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਗਹਿਣੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਾਮਾਨ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਾਮਿ ਭੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵ । ਤਾਰਣੇ ਭਗਵਨ੍ਮਹ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੭.੭੮.
ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਸੁਖ ਤੇ ਭੋਗ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੀ ਤਾਰਣ ਲਈ ਮਿਹਰ ਕਰ।
ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਿਣੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੁਃਖਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਤਾਰਣਾਯੋਪਜਗ੍ਰਾਹ ਤਦਾਭਰਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੭.੭੮.
ਉਸ ਸਵਰਗੀ ਦੇ ਦੁਖੀ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਤਾਰਣ ਲਈ ਉਹ ਉੱਤਮ ਗਹਿਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਮਯਾ ਪ੍ਰਤਿਗृਹੀਤੇ ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਭਰਣੇ ਸ਼ੁਭੇ । ਮਾਨੁषਃ ਪੂਰ੍ਵਕੋ ਦੇਹੋ ਰਾਜਰ੍षੇਰ੍ਵਿਨਨਾਸ਼ ਹ ।। ੭.੭੮.
ਜਦ ਮੈਂ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਗਹਿਣਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਾਨਵ ਦੇਹ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ।
ਪ੍ਰਨष੍ਟੇ ਤੁ ਸ਼ਰੀਰੇ ऽਸੌ ਰਾਜਰ੍षਿਃ ਪਰਯਾ ਮੁਦਾ । ਤृਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤੋ ਰਾਜਾ ਜਗਾਮ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਸੁਖਮ੍ ।। ੭.੭੮.
ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਨਾਸ ਹੋਈ, ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਉੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤੇਨੇਦਂ ਸ਼ਕ੍ਰਤੁਲ੍ਯੇਨ ਦਿਵ੍ਯਮਾਭਰਣਂ ਮਮ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਦਤ੍ਤਮਦ੍ਭੁਤਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।। ੭.੭੮.
ਇਸ ਕਾਰਨ, ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਗਹਿਣਾ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਾਕੁਤਸਥਾ, ਤੇ ਇਹ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਅਜੋਬਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ऽष੍ਟਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਹੱਤਰਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਤਦਦ੍ਭੁਤਤਮਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਗਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਰਾਘਵਃ । ਗੌਰਵਾਦ੍ਵਿਸ੍ਮਯਾਚ੍ਚੈਵ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ ।। ੭.੭੯.
ਅਗਸਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਜੋਬੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਦਰ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਭਗਵਂਸ੍ਤਦ੍ਵਨਂ ਘੋਰਂ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਯਤਿ ਯਤ੍ਰ ਸਃ । ਸ਼੍ਵੇਤੋ ਵੈਦਰ੍ਭਕੋ ਰਾਜਾ ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਦਮृਗਦ੍ਵਿਜਮ੍ ।। ੭.੭੯.
ਭਗਵਾਨ ਜੀ, ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਵੇਤ ਨੇ ਤਪ ਕਰੀ, ਉਥੇ ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਪੰਛੀ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ?
ਤਦ੍ਵਨਂ ਸ ਕਥ ਰਾਜਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਮਨੁਜਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਤਪਸ਼੍ਚਰ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ਸ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।। ੭.੭੯.
ਉਹ ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਨ ਗਿਆ? ਮੈਂ ਇਹ ਸਚਾਈ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕੌਤੂਹਲਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਵਾਕ੍ਯਂ ਪਰਮਤੇਜਸ੍ਵੀ ਵਕ੍ਤੁਮੇਵੋਪਚਕ੍ਰਮੇ ।। ੭.੭੯.
ਰਾਮ ਦੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਪੁਰਾ ਕृਤਯੁਗੇ ਰਾਮ ਮਨੁਰ੍ਦਣ੍ਡਧਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਨਾਸੀਦਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਃ ਕੁਲਨਨ੍ਦਨਃ ।। ੭.੭੯.
ਪੁਰਾਣੇ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾ, ਦੰਡਧਾਰੀ ਮਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨੂੰ, ਜੋ ਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ, ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਤਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪੂਰ੍ਵਂਕਂ ਰਾਜ੍ਯੇ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਭੁਵਿ ਦੁਰ੍ਜਯਮ੍ । ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਰਾਜਵਂਸ਼ਾਨਾਂ ਭਵ ਕਰ੍ਤੇਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ ।। ੭.੭੯.
ਮਨੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਅਜਿੱਤ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮੁਲ ਬਣ।'
ਤਥੈਵੇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਂ ਪਿਤੁਃ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਰਾਘਵ । ਤਤਃ ਪਰਮਸਨ੍ਤੁष੍ਟੋ ਮਨੁਃ ਪੁਤ੍ਰਮੁਵਾਚ ਹ ।। ੭.੭੯.
ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ', ਰਾਘਵ। ਫਿਰ ਮਨੂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਪ੍ਰੀਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਪਰਮੋਦਾਰ ਤ੍ਵਂ ਕਰ੍ਤਾ ऽਸਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਦਣ੍ਡੇਨ ਚ ਪ੍ਰਜਾ ਰਕ੍ਸ਼ ਮਾ ਚ ਦਣ੍ਡਮਕਾਰਣੇ ।। ੭.੭੯.
ਮੈਂ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ। ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕਰੇਗਾ। ਦੰਡ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਪਰ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੰਡ ਨਾ ਦੇ।
ਅਪਰਾਧਿषੁ ਯੋ ਦਣ੍ਡਃ ਪਾਤ੍ਯਤੇ ਮਾਨਵੇषੁ ਵੈ । ਸ ਦਣ੍ਡੋ ਵਿਧਿਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਨਯਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮ੍ ।। ੭.੭੯.
ਜੋ ਦੰਡ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਵਰਗ 'ਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਣ੍ਡੇ ਮਹਾਬਾਹੋ ਯਤ੍ਨਵਾਨ੍ਭਵ ਪੁਤ੍ਰਕ । ਧਰ੍ਮੋ ਹਿ ਪਰਮੋ ਲੋਕੇ ਕੁਰ੍ਵਤਸ੍ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੭੯.
ਇਸ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੰਡ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ ਰਹੋ। ਧਰਮ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਉਪਜੇਗਾ।
ਇਤਿ ਤਂ ਬਹੁ ਸਨ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਮਨੁਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਸਮਾਧਿਨਾ । ਜਗਾਮ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਹृष੍ਟੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ ।। ੭.੭੯.
ਮਨੂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸਦਾ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਯਾਤੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਰਮਿਤਪ੍ਰਭਃ । ਜਨਯਿष੍ਯੇ ਕਥਂ ਪੁਤ੍ਰਾਨਿਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਪਰੋ ऽਭਵਤ੍ ।। ੭.੭੯.
ਜਦ ਮਨੂ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਘਟ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਣ।
ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਬਹੁਰੂਪੈਸ਼੍ਚ ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਮਨੁਸੁਤਸ੍ਸੁਤਾਨ੍ । ਜਨਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਤਂ ਦੇਵਸੁਤੋਪਮਾਨ੍ ।। ੭.੭੯.
ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਮਨੂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ, ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ।
ਤੇषਾਮਵਰਜਸ੍ਤਾਤ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਮੂਢਸ਼੍ਚਾਕृਤਵਿਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਤਿ ਪੂਰ੍ਵਜਾਨ੍ ।। ੭.੭੯.
ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ, ਮੂਰਖ ਸੀ, ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਸੀ।
ਨਾਮ ਤਸ੍ਯ ਚ ਦਣ੍ਡੇਤਿ ਪਿਤਾ ਚਕ੍ਰੇ ऽਲ੍ਪਮੇਧਸਃ । ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਦਣ੍ਡਪਤਨਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ऽਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੭੯.
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਕਲ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੰਡ ਰੱਖਿਆ। ਜਰੂਰ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਆਵੇਗੀ।
ਅਪਸ਼੍ਯਮਾਨਸ੍ਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਘੋਰਂ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਰਾਘਵ । ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ਼ੈਵਲਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਦਾਦਰਿਨ੍ਦਮ ।। ੭.੭੯.
ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਦੇਸ਼ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਂਧਿਆ ਤੇ ਸ਼ੈਵਾਲਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
ਸ ਦਣ੍ਡਸ੍ਤਤ੍ਰ ਰਾਜਾਭੂਦ੍ਰਮ੍ਯੇ ਪਰ੍ਵਤਰੋਧਸਿ । ਪੁਰਂ ਚਾਪ੍ਰਤਿਮਂ ਰਾਮ ਨ੍ਯਵੇਸ਼ਯਦਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੭.੭੯.
ਉਥੇ ਦੰਡ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਰਾਮ।
ਪੁਰਸ੍ਯ ਚਾਕਰੋਨ੍ਨਾਮ ਮਧੁਮਨ੍ਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰਭੋ । ਪੁਰੋਹਿਤਂ ਤੂਸ਼ਨਸਂ ਵਰਯਾਮਾਸ ਸੁਵ੍ਰਤਮ੍ ।। ੭.੭੯.
ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਮਧੁਮੰਤ ਰੱਖਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਉਸ਼ਨਸ, ਜੋ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਚੁਣਿਆ।
ਏਵਂ ਸ ਰਾਜਾ ਤਦ੍ਰਾਜ੍ਯਮਕਰੋਤ੍ਸਪੁਰੋਹਿਤਃ । ਪ੍ਰਹृष੍ਟਮਨੁਜਾਕੀਰ੍ਣਂ ਦੇਵਰਾਜਂ ਯਥਾ ਵृषਾ ।। ੭.੭੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹ ਰਾਜ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗੁਂ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਨਾਲ, ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਤਤਃ ਸ ਰਾਜਾ ਮਨੁਜੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਤ੍ਰਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਚ ਤੇਨੋਸ਼ਨਸਾ ਤਦਾਨੀਮ੍ । ਚਕਾਰ ਰਾਜ੍ਯਂ ਸੁਮਹਾਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਦਿਵੀਵੋਸ਼ਨਸਾ ਸਮੇਤਃ ।। ੭.੭੯.
ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ਼ਨਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕਰ ਇੰਦਰ ਉਸ਼ਨਸ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨਸ਼ੀਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਉਨਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
ਏਤਦਾਖ੍ਯਾਯ ਰਾਮਾਯ ਮਹਰ੍षਿਃ ਕੁਮ੍ਭਸਮ੍ਭਵਃ । ਅਸ੍ਯਾਮੇਵਾਪਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਕਥਾਯਾਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ।। ੭.੮੦.
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਸੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਇਕ ਵਾਕਯਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।