ਇਦਂ ਤੁ ਪਤਿਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਵ ਰਾਮ ਵਸ਼ੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਕਾਲਸ੍ਯ ਵਸ਼ਮਾਪਨ੍ਨਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਹਿ ਨਹਿ ਨਃ ਸੁਖਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਸਾਡਾ ਸੁਖ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਨਾਥੋ ਵਿषਯ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਰਾਮਂ ਨਾਥਮਿਹਾਸਾਦ੍ਯ ਬਾਲਾਨ੍ਤਕਰਣਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਹੁਣ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸਚਿਤ ਰੁਕ ਜਾਵੇਗੀ।
ਰਾਜਦੋषੈਰ੍ਵਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਹ੍ਯਵਿਧਿਪਾਲਿਤਾਃ । ਅਸਦ੍ਵृਤ੍ਤੇ ਤੁ ਨृਪਤਾਵਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਜਨਃ ।। ੭.੭੩.
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ਵਾ ਪੁਰੇष੍ਵਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਜਨਾ ਜਨਪਦੇषੁ ਚ । ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਨ ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ऽਸ੍ਤਿ ਤਦਾ ਕਾਲਕृਤਂ ਭਯਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਡਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਰਾਜਦੋषੋ ਹਿ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਪੁਰੇ ਜਨਪਦੇ ਚਾਪਿ ਤਤੋ ਬਾਲਵਧੋ ਹ੍ਯਯਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਰੁਪਰੁਧ੍ਯ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ । ਰਾਜਾਨਂ ਦੁਃਖਸਨ੍ਤਪ੍ਤਃ ਸੁਤਂ ਤਮੁਪਗੂਹਤੇ ।। ੭.੭੩.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਕ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਤਹੱਤ ਸਤਤਰਾਂਵਾਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਤਥਾ ਤੁ ਕਰੁਣਂ ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਯ ਪਰਿਦੇਵਨਮ੍ । ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਰਾਘਵਃ ਸਰ੍ਵਂ ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ।। ੭.੭੪.
ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੁਖੀ ਰੋਣ-ਧੋਣ, ਜੋ ਦੁਖ ਤੇ ਗਮੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਾਰੀ ਸੁਣੀ।
ਸ ਦੁਃਖੇਨ ਚ ਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਸ੍ਤਾਨੁਪਾਹ੍ਵਯਤ੍ । ਵਸਿष੍ਠਂ ਵਾਮਦੇਵਂ ਚ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਸਹ ਨੈਗਮਾਨ੍ ।। ੭.੭੪.
ਉਹ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ—ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਜਾ ਵਸਿष੍ਠੇਨ ਸਾਰ੍ਧਮष੍ਟੌ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਤਾਃ । ਰਾਜਾਨਂ ਦੇਵਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਵਰ੍ਧਸ੍ਵੇਤਿ ਤਤੋ ऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।। ੭.੭੪.
ਫਿਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੰਦਰ ਆਏ; ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਕਹਿ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਵਧੋ।'
ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੋ ऽਥ ਮੌਦ੍ਗਲ੍ਯੋ ਵਾਮਦੇਵਸ਼੍ਚ ਕਾਸ਼੍ਯਪਃ । ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੋ ऽਥ ਜਾਬਾਲਿਰ੍ਗੌਤਮੋ ਨਾਰਦਸ੍ਤਥਾ । ਏਤੇ ਦ੍ਵਿਜਰ੍षਭਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਆਸਨੇषੂਪਵੇਸ਼ਿਤਾਃ ।। ੭.੭੪.
ਮਾਰਕੰਡੇ, ਮੌਦਗਲ, ਵਾਮਦੇਵ, ਕਾਸ਼ਯਪ, ਕਾਟਯਾਨ, ਜਾਬਾਲੀ, ਗੌਤਮ ਤੇ ਨਾਰਦ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ।
ਮਹਰ੍षੀਨ੍ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਭਿਵਾਦ੍ਯ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣੋ ਨੈਗਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਯਥਾਰ੍ਹਮਨੁਕੂਲਤਃ ।। ੭.੭੪.
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯੋਗ ਅਦਬ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ।
ਤੇषਾਂ ਸਮੁਪਵਿष੍ਟਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਾਮ੍ । ਰਾਘਵਃ ਸਰ੍ਵਮਾਚष੍ਟੇ ਦ੍ਵਿਜੋ ऽਯਮੁਪਰੋਧਤੇ ।। ੭.੭੪.
ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ, 'ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣਾ ਮਾਮਲਾ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।'
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਞੋ ਦੀਨਸ੍ਯ ਨਾਰਦਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾਕ੍ਯਮृषੀਣਾਂ ਸਨ੍ਨਿਧੌ ਨृਪਮ੍ ।। ੭.੭੪.
ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੁਖੀ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜਨ੍ਯਥਾਕਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਬਾਲਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾਂ ਰਾਜਨ੍ਕੁਰੁष੍ਵਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ।। ੭.੭੪.
ਸੁਣੋ ਰਾਜਾ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਸਮੇਂ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਸ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰੋ।
ਪੁਰਾ ਕृਤਯੁਗੇ ਰਾਜਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵੈ ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ । ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤਦਾ ਰਾਜਨ੍ਨ ਤਪਸ੍ਵੀ ਕਥਞ੍ਚਨ ।। ੭.੭੪.
ਪੁਰਾਣੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤਪਸੀ ਸਨ; ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਪਸੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਯੁਗੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤੇ ਤ੍ਵਨਾਵृਤੇ । ਅਮृਤ੍ਯਵਸ੍ਤਦਾ ਸਰ੍ਵੇ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਦੀਰ੍ਘਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ ।। ੭.੭੪.
ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਝਲਕ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਮਰ ਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਸਨ।
ਤਤਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਂ ਨਾਮ ਮਾਨਵਾਨਾਂ ਵਪੁष੍ਮਤਾਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਣੇਨ ਤਪਸਾ ऽਨ੍ਵਿਤਾਃ ।। ੭.੭੪.
ਫਿਰ ਮਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਇਆ; ਉਥੇ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਪੂਰੀ ਤਪ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲਏ।
ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਤਪਸਾ ਚੈਵ ਤੇ ऽਧਿਕਾਃ ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਨਿ । ਮਾਨਵਾ ਯੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਯੁਗੇ ।। ੭.੭੪.
ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਨੁੱਖ ਸਨ, ਉਹ ਤਪ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹੋ ਗਏ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮਪਰਂ ਚ ਯਤ੍ । ਯੁਗਯੋਰੁਭਯੋਰਾਸੀਤ੍ਸਮਵੀਰ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ।। ੭.੭੪.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਨਵੇਂ, ਦੋਵੇਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਅਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤੁ ਨ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਸ਼ੇषਮਧਿਕਂ ਤਤਃ । ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਚਕ੍ਰਿਰੇ ਤਤ੍ਰ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯ ਸਮ੍ਮਤਮ੍ ।। ੭.੭੪.
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਥਾ ਬਣਾਈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਯੁਗੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤੇ ਧਰ੍ਮਭੂਤੇ ਹ੍ਯਨਾਵृਤੇ । ਅਧਰ੍ਮਃ ਪਾਦਮੇਕਂ ਤੁ ਪਾਤਯਤ੍ਪृਥਿਵੀਤਲੇ ।। ੭.੭੪.
ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ, ਧਰਮ-ਭਰੇ ਤੇ ਪੂਰੀ ਝਲਕ ਵਾਲੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਅਧਰਮ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ।
ਅਧਰ੍ਮੇਣ ਹਿ ਸਂਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੇਜੋ ਮਨ੍ਦਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੭੪.
ਜਦੋਂ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਮਿषਂ ਯਚ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਂ ਰਾਜਸਂ ਚ ਮਲਂ ਭृਸ਼ਮ੍ । ਅਨृਤਂ ਨਾਮ ਤਦ੍ਭੂਤਂ ਪਾਦੇਨ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ ।। ੭.੭੪.
ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਸ ਖਾਣੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਮਲਿਨਤਾ, ਇਹ ਸਭ 'ਝੂਠ' ਕਹੀ ਗਈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋਈ।
ਅਨृਤਂ ਪਾਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਾਦਮੇਕਮਧਰ੍ਮਤਃ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਦੁष੍ਕृਤਂ ਪੂਰ੍ਵਮਾਯੁषਃ ਪਰਿਨਿष੍ਠਿਤਮ੍ ।। ੭.੭੪.
ਅਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਰ 'ਝੂਠ' ਵਜੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ।
ਪਤਿਤੇ ਤ੍ਵਨृਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧਰ੍ਮੇ ਚ ਮਹੀਤਲੇ । ਸ਼ੁਭਾਨ੍ਯੇਵਾਚਰਁਲ੍ਲੋਕਃ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਃ ।। ੭.੭੪.
ਜਦੋਂ ਝੂਠ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਪਏ, ਲੋਕ ਫਿਰ ਵੀ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਚ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । ਤਪੋ ऽਤਪ੍ਯਨ੍ਤ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਮਪਰੇ ਜਨਾਃ ।। ੭.੭੪.
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖ਼ਤਰੀ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ।
ਸ ਧਰ੍ਮਃ ਪਰਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਵੈਸ਼੍ਯਸ਼ੂਦ੍ਰਂ ਸਮਾਗਮਤ੍ । ਪੂਜਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।। ੭.੭੪.
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ; ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਤੇषਾਮਧਰ੍ਮੇ ਚਾਨृਤੇ ਚ ਹ । ਤਤਃ ਪੂਰ੍ਵੇ ਭृਸ਼ਂ ਹ੍ਰਾਸਮਗਮਨ੍ਨृਪਸਤ੍ਤਮ ।। ੭.੭੪.
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਝੂਠ ਵਧੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਗਏ।
ਤਤਃ ਪਾਦਮਧਰ੍ਮਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਵਤਾਰਯਤ੍ । ਤਤੋ ਦ੍ਵਾਪਰਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ऽਸ੍ਯ ਯੁਗਸ੍ਯ ਸਮਜਾਯਤ ।। ੭.੭੪.
ਫਿਰ ਅਧਰਮ ਨੇ ਦੂਜਾ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਯੁਗ 'ਦਵਾਪਰ' ਕਹਾਇਆ।