ਕਿਂ ਨੁ ਮੇ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਪੁਰਾ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰੇ ਕृਤਮ੍ । ਯਦਹਂ ਪੁਤ੍ਰਮੇਕਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਧਨਂ ਗਤਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਇਕੱਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ?
ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੌਵਨਂ ਬਾਲਂ ਪਞ੍ਚਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ । ਅਕਾਲੇ ਕਾਲਮਾਪਨ੍ਨਂ ਮਮ ਦੁਃਖਾਯ ਪੁਤ੍ਰਕ ।। ੭.੭੩.
ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਹੁਣੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ, ਅਣਵੇਲੇ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ।
ਅਲ੍ਪੈਰਹੋਭਿਰ੍ਨਿਧਨਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਅਹਂ ਚ ਜਨਨੀ ਚੈਵ ਤਵ ਸ਼ੋਕੇਨ ਪੁਤ੍ਰਕ ।। ੭.੭੩.
ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਮੈਂ ਤੇ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਪੁੱਤਰ।
ਨ ਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯਨृਤਂ ਹ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਚ ਹਿਂਸਾਂ ਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪਾਪਂ ਕृਤਂ ਨੈਵ ਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ; ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ।
ਕੇਨਾਦ੍ਯ ਦੁष੍ਕृਤੇਨਾਯਂ ਬਾਲ ਏਵ ਮਮਾਤ੍ਮਜਃ । ਅਕृਤ੍ਵਾ ਪਿਤृਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਗਤੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਕਿਹੜੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਫਰਜ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ?
ਨੇਦृਸ਼ਂ ਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਂ ਮੇ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਵਾ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਮृਤ੍ਯੁਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਾਨਾਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਿषਯੇ ਯਥਾ ।। ੭.੭੩.
ਮੈਂ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਭਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ, ਕਿ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਅਣਵੇਲੇ ਮੌਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਹਦਸ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਯਥਾ ਹਿ ਵਿषਯਸ੍ਥਾਨਾਂ ਬਾਲਾਨਾਂ ਮृਤ੍ਯੁਰਾਗਤਃ ।। ੭.੭੩.
ਰਾਮ ਨੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਆ ਗਈ ਹੈ।
ਨਹ੍ਯਨ੍ਯਵਿषਯਸ੍ਥਾਨਾਂ ਬਾਲਾਨਾਂ ਮृਤ੍ਯੁਤੋ ਭਯਮ੍ । ਤ੍ਵਂ ਰਾਜਞ੍ਜੀਵਯਸ੍ਵੈਨਂ ਬਾਲਂ ਮृਤ੍ਯੁਵਸ਼ਂ ਗਤਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਜੋ ਬੱਚੇ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਰਾਜਾ ਜੀ, ਇਸ ਮਰੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿਓ।
ਰਾਜਦ੍ਵਾਰਿ ਮਰਿष੍ਯਾਮਿ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਸਾਰ੍ਧਮਨਾਥਵਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਂ ਤਤੋ ਰਾਮ ਸਮੁਪੇਤ੍ਯ ਸੁਖੀ ਭਵ ।। ੭.੭੩.
ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ, ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ, ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਲੈ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ।
ਭ੍ਰਾਤृਭਿਃ ਸਹਿਤੋ ਰਾਜਨ੍ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਰਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ । ਉषਿਤਾਃ ਸ੍ਮ ਸੁਖਂ ਰਾਜ੍ਯੇ ਤਵਾਸ੍ਮਿਨ੍ਸੁਮਹਾਬਲ ।। ੭.੭੩.
ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਓਗੇ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਇਦਂ ਤੁ ਪਤਿਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਵ ਰਾਮ ਵਸ਼ੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਕਾਲਸ੍ਯ ਵਸ਼ਮਾਪਨ੍ਨਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਹਿ ਨਹਿ ਨਃ ਸੁਖਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਸਾਡਾ ਸੁਖ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਨਾਥੋ ਵਿषਯ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਰਾਮਂ ਨਾਥਮਿਹਾਸਾਦ੍ਯ ਬਾਲਾਨ੍ਤਕਰਣਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਹੁਣ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸਚਿਤ ਰੁਕ ਜਾਵੇਗੀ।
ਰਾਜਦੋषੈਰ੍ਵਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਹ੍ਯਵਿਧਿਪਾਲਿਤਾਃ । ਅਸਦ੍ਵृਤ੍ਤੇ ਤੁ ਨृਪਤਾਵਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਜਨਃ ।। ੭.੭੩.
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ਵਾ ਪੁਰੇष੍ਵਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਜਨਾ ਜਨਪਦੇषੁ ਚ । ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਨ ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ऽਸ੍ਤਿ ਤਦਾ ਕਾਲਕृਤਂ ਭਯਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਡਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਰਾਜਦੋषੋ ਹਿ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਪੁਰੇ ਜਨਪਦੇ ਚਾਪਿ ਤਤੋ ਬਾਲਵਧੋ ਹ੍ਯਯਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਰੁਪਰੁਧ੍ਯ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ । ਰਾਜਾਨਂ ਦੁਃਖਸਨ੍ਤਪ੍ਤਃ ਸੁਤਂ ਤਮੁਪਗੂਹਤੇ ।। ੭.੭੩.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਕ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਤਹੱਤ ਸਤਤਰਾਂਵਾਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਤਥਾ ਤੁ ਕਰੁਣਂ ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਯ ਪਰਿਦੇਵਨਮ੍ । ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਰਾਘਵਃ ਸਰ੍ਵਂ ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ।। ੭.੭੪.
ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੁਖੀ ਰੋਣ-ਧੋਣ, ਜੋ ਦੁਖ ਤੇ ਗਮੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਾਰੀ ਸੁਣੀ।
ਸ ਦੁਃਖੇਨ ਚ ਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਸ੍ਤਾਨੁਪਾਹ੍ਵਯਤ੍ । ਵਸਿष੍ਠਂ ਵਾਮਦੇਵਂ ਚ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਸਹ ਨੈਗਮਾਨ੍ ।। ੭.੭੪.
ਉਹ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ—ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਜਾ ਵਸਿष੍ਠੇਨ ਸਾਰ੍ਧਮष੍ਟੌ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਤਾਃ । ਰਾਜਾਨਂ ਦੇਵਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਵਰ੍ਧਸ੍ਵੇਤਿ ਤਤੋ ऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।। ੭.੭੪.
ਫਿਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੰਦਰ ਆਏ; ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਕਹਿ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਵਧੋ।'
ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੋ ऽਥ ਮੌਦ੍ਗਲ੍ਯੋ ਵਾਮਦੇਵਸ਼੍ਚ ਕਾਸ਼੍ਯਪਃ । ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੋ ऽਥ ਜਾਬਾਲਿਰ੍ਗੌਤਮੋ ਨਾਰਦਸ੍ਤਥਾ । ਏਤੇ ਦ੍ਵਿਜਰ੍षਭਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਆਸਨੇषੂਪਵੇਸ਼ਿਤਾਃ ।। ੭.੭੪.
ਮਾਰਕੰਡੇ, ਮੌਦਗਲ, ਵਾਮਦੇਵ, ਕਾਸ਼ਯਪ, ਕਾਟਯਾਨ, ਜਾਬਾਲੀ, ਗੌਤਮ ਤੇ ਨਾਰਦ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ।
ਮਹਰ੍षੀਨ੍ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਭਿਵਾਦ੍ਯ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣੋ ਨੈਗਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਯਥਾਰ੍ਹਮਨੁਕੂਲਤਃ ।। ੭.੭੪.
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯੋਗ ਅਦਬ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ।
ਤੇषਾਂ ਸਮੁਪਵਿष੍ਟਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਾਮ੍ । ਰਾਘਵਃ ਸਰ੍ਵਮਾਚष੍ਟੇ ਦ੍ਵਿਜੋ ऽਯਮੁਪਰੋਧਤੇ ।। ੭.੭੪.
ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ, 'ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣਾ ਮਾਮਲਾ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।'
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਞੋ ਦੀਨਸ੍ਯ ਨਾਰਦਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾਕ੍ਯਮृषੀਣਾਂ ਸਨ੍ਨਿਧੌ ਨृਪਮ੍ ।। ੭.੭੪.
ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੁਖੀ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜਨ੍ਯਥਾਕਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਬਾਲਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾਂ ਰਾਜਨ੍ਕੁਰੁष੍ਵਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ।। ੭.੭੪.
ਸੁਣੋ ਰਾਜਾ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਸਮੇਂ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਸ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰੋ।
ਪੁਰਾ ਕृਤਯੁਗੇ ਰਾਜਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵੈ ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ । ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤਦਾ ਰਾਜਨ੍ਨ ਤਪਸ੍ਵੀ ਕਥਞ੍ਚਨ ।। ੭.੭੪.
ਪੁਰਾਣੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤਪਸੀ ਸਨ; ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਪਸੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਯੁਗੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤੇ ਤ੍ਵਨਾਵृਤੇ । ਅਮृਤ੍ਯਵਸ੍ਤਦਾ ਸਰ੍ਵੇ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਦੀਰ੍ਘਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ ।। ੭.੭੪.
ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਝਲਕ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਮਰ ਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਸਨ।
ਤਤਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਂ ਨਾਮ ਮਾਨਵਾਨਾਂ ਵਪੁष੍ਮਤਾਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਣੇਨ ਤਪਸਾ ऽਨ੍ਵਿਤਾਃ ।। ੭.੭੪.
ਫਿਰ ਮਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਇਆ; ਉਥੇ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਪੂਰੀ ਤਪ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲਏ।
ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਤਪਸਾ ਚੈਵ ਤੇ ऽਧਿਕਾਃ ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਨਿ । ਮਾਨਵਾ ਯੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਯੁਗੇ ।। ੭.੭੪.
ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਨੁੱਖ ਸਨ, ਉਹ ਤਪ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹੋ ਗਏ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮਪਰਂ ਚ ਯਤ੍ । ਯੁਗਯੋਰੁਭਯੋਰਾਸੀਤ੍ਸਮਵੀਰ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ।। ੭.੭੪.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਨਵੇਂ, ਦੋਵੇਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।