ਮਮਾਪਿ ਤ੍ਵਂ ਸੁਦਯਿਤਃ ਪ੍ਰਾਣੈਰਪਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਕਰਣੀਯਂ ਚ ਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਿਪਾਲਨਮ੍ ।। ੭.੭੨.
ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਜਰੂਰ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਸ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਮਿਹਾਵਸ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਨ੍ਤਾਸਿ ਮਧੁਰਾਂ ਸਭृਤ੍ਯਬਲਵਾਹਨਃ ।। ੭.੭੨.
ਇਸ ਲਈ, ਕਾਕੁਤਸਥ, ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਰਹਿ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ, ਫੌਜ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਮਥੁਰਾ ਵੱਲ ਜਾਵੇਂ।
ਰਾਮਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਂ ਮਨੋਗਤਮ੍ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋ ਦੀਨਯਾ ਵਾਚਾ ਬਾਢਮਿਤ੍ਯੇਵ ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੭੨.
ਰਾਮ ਦੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤੇ ਦਿਲੋਂ ਆਏ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, 'ਜੋ ਹੁਕਮ।'
ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਚ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਯਥਾਜ੍ਞਯਾ । ਉष੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਮਹੇष੍ਵਾਸੋ ਗਮਨਾਯੋਪਚਕ੍ਰਮੇ ।। ੭.੭੨.
ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਰਾਘਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਰਿਹਾ ਤੇ ਫਿਰ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।
ਆਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਤੁ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਰਾਮਂ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਭਰਤਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਚੈਵ ਮਹਾਰਥਮੁਪਾਰੁਹਤ੍ ।। ੭.੭੨.
ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸੱਚੇ ਸ਼ੌਰਿਆ ਵਾਲੇ ਰਾਮ, ਭਰਤ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ।
ਦੂਰਮਾਭ੍ਯਾਮਨੁਗਤੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਭਰਤੇਨ ਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਪੁਰਂ ਤਤਃ ।। ੭.੭੨.
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਭਰਤ ਨੇ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਤਕ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਬਹੱਤਰਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਚਿਆ।
ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਤੁ ਸ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਭ੍ਰਾਤृਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਰਾਘਵਃ । ਪ੍ਰਮੁਮੋਦ ਸੁਖੀ ਰਾਜ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮੇਣ ਪਰਿਪਾਲਯਨ੍ ।। ੭.੭੩.
ਰਾਘਵ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।
ਤਤਃ ਕਤਿਪਯਾਹਃਸੁ ਵृਦ੍ਧੋ ਜਾਨਪਦੋ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਮृਤਂ ਬਾਲਮੁਪਾਦਾਯ ਰਾਜਦ੍ਵਾਰਮੁਪਾਗਮਤ੍ ।। ੭.੭੩.
ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣਾ ਮਰੇਆ ਪੁੱਤਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ।
ਰੁਦਨ੍ਬਹੁਵਿਧਾ ਵਾਚਃ ਸ੍ਨੇਹਦੁਃਖਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਅਸਕृਤ੍ਪੁਤ੍ਰ ਪੁਤ੍ਰੇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਦੁਵਾਚ ਹ ।। ੭.੭੩.
ਉਹ ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ 'ਪੁੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ!' ਆਖਦਾ ਰਿਹਾ।
ਕਿਂ ਨੁ ਮੇ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਪੁਰਾ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰੇ ਕृਤਮ੍ । ਯਦਹਂ ਪੁਤ੍ਰਮੇਕਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਧਨਂ ਗਤਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਇਕੱਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ?
ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੌਵਨਂ ਬਾਲਂ ਪਞ੍ਚਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ । ਅਕਾਲੇ ਕਾਲਮਾਪਨ੍ਨਂ ਮਮ ਦੁਃਖਾਯ ਪੁਤ੍ਰਕ ।। ੭.੭੩.
ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਹੁਣੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ, ਅਣਵੇਲੇ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ।
ਅਲ੍ਪੈਰਹੋਭਿਰ੍ਨਿਧਨਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਅਹਂ ਚ ਜਨਨੀ ਚੈਵ ਤਵ ਸ਼ੋਕੇਨ ਪੁਤ੍ਰਕ ।। ੭.੭੩.
ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਮੈਂ ਤੇ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਪੁੱਤਰ।
ਨ ਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯਨृਤਂ ਹ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਚ ਹਿਂਸਾਂ ਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪਾਪਂ ਕृਤਂ ਨੈਵ ਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ; ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ।
ਕੇਨਾਦ੍ਯ ਦੁष੍ਕृਤੇਨਾਯਂ ਬਾਲ ਏਵ ਮਮਾਤ੍ਮਜਃ । ਅਕृਤ੍ਵਾ ਪਿਤृਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਗਤੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਕਿਹੜੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਫਰਜ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ?
ਨੇਦृਸ਼ਂ ਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਂ ਮੇ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਵਾ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਮृਤ੍ਯੁਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਾਨਾਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਿषਯੇ ਯਥਾ ।। ੭.੭੩.
ਮੈਂ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਭਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ, ਕਿ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਅਣਵੇਲੇ ਮੌਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਹਦਸ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਯਥਾ ਹਿ ਵਿषਯਸ੍ਥਾਨਾਂ ਬਾਲਾਨਾਂ ਮृਤ੍ਯੁਰਾਗਤਃ ।। ੭.੭੩.
ਰਾਮ ਨੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਆ ਗਈ ਹੈ।
ਨਹ੍ਯਨ੍ਯਵਿषਯਸ੍ਥਾਨਾਂ ਬਾਲਾਨਾਂ ਮृਤ੍ਯੁਤੋ ਭਯਮ੍ । ਤ੍ਵਂ ਰਾਜਞ੍ਜੀਵਯਸ੍ਵੈਨਂ ਬਾਲਂ ਮृਤ੍ਯੁਵਸ਼ਂ ਗਤਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਜੋ ਬੱਚੇ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਰਾਜਾ ਜੀ, ਇਸ ਮਰੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿਓ।
ਰਾਜਦ੍ਵਾਰਿ ਮਰਿष੍ਯਾਮਿ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਸਾਰ੍ਧਮਨਾਥਵਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਂ ਤਤੋ ਰਾਮ ਸਮੁਪੇਤ੍ਯ ਸੁਖੀ ਭਵ ।। ੭.੭੩.
ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ, ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ, ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਲੈ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ।
ਭ੍ਰਾਤृਭਿਃ ਸਹਿਤੋ ਰਾਜਨ੍ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਰਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ । ਉषਿਤਾਃ ਸ੍ਮ ਸੁਖਂ ਰਾਜ੍ਯੇ ਤਵਾਸ੍ਮਿਨ੍ਸੁਮਹਾਬਲ ।। ੭.੭੩.
ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਓਗੇ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਇਦਂ ਤੁ ਪਤਿਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਵ ਰਾਮ ਵਸ਼ੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਕਾਲਸ੍ਯ ਵਸ਼ਮਾਪਨ੍ਨਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਹਿ ਨਹਿ ਨਃ ਸੁਖਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਸਾਡਾ ਸੁਖ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਨਾਥੋ ਵਿषਯ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਰਾਮਂ ਨਾਥਮਿਹਾਸਾਦ੍ਯ ਬਾਲਾਨ੍ਤਕਰਣਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਹੁਣ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸਚਿਤ ਰੁਕ ਜਾਵੇਗੀ।
ਰਾਜਦੋषੈਰ੍ਵਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਹ੍ਯਵਿਧਿਪਾਲਿਤਾਃ । ਅਸਦ੍ਵृਤ੍ਤੇ ਤੁ ਨृਪਤਾਵਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਜਨਃ ।। ੭.੭੩.
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ਵਾ ਪੁਰੇष੍ਵਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਜਨਾ ਜਨਪਦੇषੁ ਚ । ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਨ ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ऽਸ੍ਤਿ ਤਦਾ ਕਾਲਕृਤਂ ਭਯਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਡਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਰਾਜਦੋषੋ ਹਿ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਪੁਰੇ ਜਨਪਦੇ ਚਾਪਿ ਤਤੋ ਬਾਲਵਧੋ ਹ੍ਯਯਮ੍ ।। ੭.੭੩.
ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਰੁਪਰੁਧ੍ਯ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ । ਰਾਜਾਨਂ ਦੁਃਖਸਨ੍ਤਪ੍ਤਃ ਸੁਤਂ ਤਮੁਪਗੂਹਤੇ ।। ੭.੭੩.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਕ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਤਹੱਤ ਸਤਤਰਾਂਵਾਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਤਥਾ ਤੁ ਕਰੁਣਂ ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਯ ਪਰਿਦੇਵਨਮ੍ । ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਰਾਘਵਃ ਸਰ੍ਵਂ ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ।। ੭.੭੪.
ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੁਖੀ ਰੋਣ-ਧੋਣ, ਜੋ ਦੁਖ ਤੇ ਗਮੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਾਰੀ ਸੁਣੀ।
ਸ ਦੁਃਖੇਨ ਚ ਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਸ੍ਤਾਨੁਪਾਹ੍ਵਯਤ੍ । ਵਸਿष੍ਠਂ ਵਾਮਦੇਵਂ ਚ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਸਹ ਨੈਗਮਾਨ੍ ।। ੭.੭੪.
ਉਹ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ—ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਜਾ ਵਸਿष੍ਠੇਨ ਸਾਰ੍ਧਮष੍ਟੌ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਤਾਃ । ਰਾਜਾਨਂ ਦੇਵਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਵਰ੍ਧਸ੍ਵੇਤਿ ਤਤੋ ऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।। ੭.੭੪.
ਫਿਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੰਦਰ ਆਏ; ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਕਹਿ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਵਧੋ।'