thumb|ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੨-
ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ।
ਸ ਤਤ੍ਰ ਨ੍ਯਵਸਦ੍ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਸਹ ਸਤ੍ਕਾਰਸਤ੍ਕृਤਃ। ਮਾਤੁਲੇਨਾਸ਼੍ਵਪਤਿਨਾ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਨੇਹੇਨ ਲਾਲਿਤਃ
ਉਹ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਹਾ, ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਮਾਤੁਲ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ।
ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਨਿਵਸਨ੍ਤੌ ਤੌ ਤਰ੍ਪ੍ਯਮਾਣੌ ਚ ਕਾਮਤਃ। ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਸ੍ਮਰਤਾਂ ਵੀਰੌ ਵृਦ੍ਧਂ ਦਸ਼ਰਥਂ ਨृਪਮ੍
ਉਥੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਮਨ ਚਾਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਵੀਰ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਰਾਜਾਪਿ ਤੌ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸਸ੍ਮਾਰ ਪ੍ਰੋषਿਤੌ ਸੁਤੌ। ਉਭੌ ਭਰਤਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੌ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਵਰੁਣੋਪਮੌ
ਰਾਜਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਦੂਰ ਸਨ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਵਰਗੇ, ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤੁ ਤਸ੍ਯੇष੍ਟਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਾਃ। ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਾਦ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰ ਇਵ ਬਾਹਵਃ
ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਰਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹੋਣ।
ਤੇषਾਮਪਿ ਮਹਾਤੇਜਾ ਰਾਮੋ ਰਤਿਕਰਃ ਪਿਤੁਃ। ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰਿਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਬਭੂਵ ਗੁਣਵਤ੍ਤਰਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਰਾਮ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ, ਪਿਤਾ ਦਾ ਚਾਹਤਾ ਸੀ। ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪ-ਜਨਮਿਆ ਕਰਤਾ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ ਹਿ ਦੇਵੈਰੁਦੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਵਧਾਰ੍ਥਿਭਿਃ। ਅਰ੍ਥਿਤੋ ਮਾਨੁषੇ ਲੋਕੇ ਜਜ੍ਞੇ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਨਾਤਨਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ 'ਤੇ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਸਦਾ-ਅਟੱਲ ਵਿਸ਼ਨੁ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ।
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਤੇਨ ਪੁਤ੍ਰੇਣਾਮਿਤਤੇਜਸਾ। ਯਥਾ ਵਰੇਣ ਦੇਵਾਨਾਮਦਿਤਿਰ੍ਵਜ੍ਰਪਾਣਿਨਾ
ਕੌਸਲਿਆ ਆਪਣੇ ਅਤਿ-ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਦਿਤੀ ਵਜਰਧਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਸ ਹਿ ਰੂਪੋਪਪਨ੍ਨਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨਨਸੂਯਕਃ। ਭੂਮਾਵਨੁਪਮਃ ਸੂਨੁਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਦਸ਼ਰਥੋਪਮਃ
ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ; ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ।
ਸ ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਮृਦੁਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਭਾषਤੇ। ਉਚ੍ਯਮਾਨੋऽਪਿ ਪਰੁषਂ ਨੋਤ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਰਮ ਬੋਲਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਸ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾ ਬੋਲਦਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵਾਪਸ ਰੁੱਖਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਕਦਾਚਿਦੁਪਕਾਰੇਣ ਕृਤੇਨੈਕੇਨ ਤੁष੍ਯਤਿ। ਨ ਸ੍ਮਰਤ੍ਯਪਕਾਰਾਣਾਂ ਸ਼ਤਮਪ੍ਯਾਤ੍ਮਵਤ੍ਤਯਾ
ਉਹ ਇਕ ਉਪਕਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਸੌ ਉਨਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਸ਼ੀਲਵृਦ੍ਧੈਰ੍ਜ੍ਞਾਨਵृਦ੍ਧੈਰ੍ਵਯੋਵृਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਸਜ੍ਜਨੈਃ। ਕਥਯਨ੍ਨਾਸ੍ਤ ਵੈ ਨਿਤ੍ਯਮਸ੍ਤ੍ਰਯੋਗ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇष੍ਵਪਿ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਚਰਿਤਰ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਹੱਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ।
ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਮਧੁਰਾਭਾषੀ ਪੂਰ੍ਵਭਾषੀ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦਃ। ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ਨ ਚ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਮਹਤਾ ਸ੍ਵੇਨ ਵਿਸ੍ਮਿਤਃ
ਉਹ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਨ ਚਾਨृਤਕਥੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਵृਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪੂਜਕਃ। ਅਨੁਰਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਭਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨੁਰਜ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ ਸੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਸਾਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ੋ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪ੍ਰਤਿਪੂਜਕਃ। ਦੀਨਾਨੁਕਮ੍ਪੀ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹਵਾਨ੍ ਸ਼ੁਚਿਃ
ਉਹ ਦਇਆਲੂ, ਗੁੱਸੇ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਸਕੀਨਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਕੁਲੋਚਿਤਮਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਂ ਬਹੁ ਮਨ੍ਯਤੇ। ਮਨ੍ਯਤੇ ਪਰਯਾ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਮਹਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਫਲਂ ਤਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੋਚ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁਆਰਗ ਫਲ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਮੰਨਦਾ ਸੀ।
ਨਾਸ਼੍ਰੇਯਸਿ ਰਤੋ ਯਸ਼੍ਚ ਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧਕਥਾਰੁਚਿਃ। ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਯੁਕ੍ਤੀਨਾਂ ਵਕ੍ਤਾ ਵਾਚਸ੍ਪਤਿਰ੍ਯਥਾ
ਉਹ ਕਦੇ ਅਸ਼ੁਭ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਰੋਧੀ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਤਰਕ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੋਲਣ ਦੇ ਮਾਹਿਰ।
ਅਰੋਗਸ੍ਤਰੁਣੋ ਵਾਗ੍ਮੀ ਵਪੁष੍ਮਾਨ੍ ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਤ੍। ਲੋਕੇ ਪੁਰੁषਸਾਰਜ੍ਞਃ ਸਾਧੁਰੇਕੋ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਃ
ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਨੌਜਵਾਨ, ਚੰਗਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਕ ਵਧੀਆ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ।
ਸ ਤੁ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੈਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਤ੍ਮਜਃ। ਬਹਿਸ਼੍ਚਰ ਇਵ ਪ੍ਰਾਣੋ ਬਭੂਵ ਗੁਣਤਃ ਪ੍ਰਿਯਃ
ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲਦਾ ਜੀਵ-ਸਵਾਸ।
ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਵ੍ਰਤਸ੍ਨਾਤੋ ਯਥਾਵਤ੍ ਸਾਙ੍ਗਵੇਦਵਿਤ੍। ਇष੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੇ ਚ ਪਿਤੁਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਬਭੂਵ ਭਰਤਾਗ੍ਰਜਃ
ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਭਰਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਤੀਰ-ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਸੀ।
ਕਲ੍ਯਾਣਾਭਿਜਨਃ ਸਾਧੁਰਦੀਨਃ ਸਤ੍ਯਵਾਗृਜੁਃ। ਵृਦ੍ਧੈਰਭਿਵਿਨੀਤਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜੈਰ੍ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਉੱਚ ਘਰਾਣੇ ਦਾ, ਚੰਗਾ, ਮਸਕੀਨ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ, ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੁਜਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਿਆ ਹੋਇਆ।
ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸ੍ਮृਤਿਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਵਾਨ੍। ਲੌਕਿਕੇ ਸਮਯਾਚਾਰੇ ਕृਤਕਲ੍ਪੋ ਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਯਾਦ ਅਤੇ ਬੁਧੀ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸਹੀ ਚਲਣ ਵਿਚ ਮਾਹਿਰ।
ਨਿਭृਤਃ ਸਂਵृਤਾਕਾਰੋ ਗੁਪ੍ਤਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸਹਾਯਵਾਨ੍। ਅਮੋਘਕ੍ਰੋਧਹਰ੍षਸ਼੍ਚ ਤ੍ਯਾਗਸਂਯਮਕਾਲਵਿਤ੍
ਚੁੱਪ, ਸੰਭਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਗੁਪਤ ਸਲਾਹ ਵਾਲਾ, ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਤੇ ਸੰਜਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।
ਦृਢਭਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਥਿਰਪ੍ਰਜ੍ਞੋ ਨਾਸਦ੍ਗ੍ਰਾਹੀ ਨ ਦੁਰ੍ਵਚਃ। ਨਿਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰੀਰਪ੍ਰਮਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਦੋषਪਰਦੋषਵਿਤ੍
ਮਜ਼ਬੂਤ ਭਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਢਿੱਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਅਕਲ ਵਾਲਾ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਰੁੱਖਾ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਅਲਸ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਵਧਾਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਕृਤਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषਾਨ੍ਤਰਕੋਵਿਦਃ। ਯਃ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹਾਨੁਗ੍ਰਹਯੋਰ੍ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਪਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਕਣ ਤੇ ਦਯਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਆਂ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਸਂਗ੍ਰਹਾਨੁਗ੍ਰਹਣੇ ਸ੍ਥਾਨਵਿਨ੍ਨਿਗ੍ਰਹਸ੍ਯ ਚ। ਆਯਕਰ੍ਮਣ੍ਯੁਪਾਯਜ੍ਞਃ ਸਂਦृष੍ਟਵ੍ਯਯਕਰ੍ਮਵਿਤ੍
ਉਹ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ, ਥਾਂ ਵੰਡਣ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ। ਉਹ ਦੌਲਤ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖਰਚਾ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੈष੍ਠ੍ਯਂ ਚਾਸ੍ਤ੍ਰਸਮੂਹੇषੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਕੇषੁ ਚ। ਅਰ੍ਥਧਰ੍ਮੌ ਚ ਸਂਗृਹ੍ਯ ਸੁਖਤਨ੍ਤ੍ਰੋ ਨ ਚਾਲਸਃ
ਉਹ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਫ ਤੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਉਹ ਧਨ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਆਲਸੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵੈਹਾਰਿਕਾਣਾਂ ਸ਼ਿਲ੍ਪਾਨਾਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਾਰ੍ਥਵਿਭਾਗਵਿਤ੍। ਆਰੋਹੇ ਵਿਨਯੇ ਚੈਵ ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾਰਣਵਾਜਿਨਾਮ੍
ਉਹ ਵਪਾਰਕ ਕਲਾਵਾਂ ਤੇ ਹُنਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ।
ਧਨੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਲੋਕੇऽਤਿਰਥਸਮ੍ਮਤਃ। ਅਭਿਯਾਤਾ ਪ੍ਰਹਰ੍ਤਾ ਚ ਸੇਨਾਨਯਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
ਉਹ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਮਲੇ, ਲੜਾਈ ਤੇ ਫੌਜ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਧृष੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੈਰਪਿ ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ। ਅਨਸੂਯੋ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧੋ ਨ ਦृਪ੍ਤੋ ਨ ਚ ਮਤ੍ਸਰੀ
ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਈਰਖਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।