ਵਿਸ੍ਮਯਂ ਤੇ ਪਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮਿਦਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਸਾਧੁ ਪृਚ੍ਛ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਮ੍ ।। ੭.੭੧.
ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: 'ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਵਾਅਲਮੀਕਿ ਮਹਾਂਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛ।'
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕੌਤੂਹਲਸਮਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ । ਸੈਨਿਕਾ ਨ ਕ੍ਸ਼ਮੋ ऽਸ੍ਮਾਕਂ ਪਰਿਪ੍ਰष੍ਟੁਮਿਹੇਦृਸ਼ਃ ।। ੭.੭੧.
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਿਹਾ: 'ਸੈਨਿਕੋ, ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਢੰਗ ਨਹੀਂ।'
ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਾਣਿ ਬਹੂਨੀਹ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਮੁਨੇਃ । ਨ ਤੁ ਕੌਤੂਹਲਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਵੇष੍ਟੁਂ ਤਂ ਮਹਾਮੁਨਿਮ੍ ।। ੭.੭੧.
ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਮੁਨੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਤਸੁਕਤਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਮਹਾਂਮੁਨੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਢੰਗ ਨਹੀਂ।
ਏਵਂ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਸੈਨਿਕਾਨ੍ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ । ਅਭਿਵਾਦ੍ਯ ਮਹਰ੍षਿਂ ਤਂ ਸ੍ਵਂ ਨਿਵੇਸ਼ਂ ਯਯੌ ਤਦਾ ।। ੭.੭੧.
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਮਹਾਰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਸਪ੍ਤਤਿਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਅਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਹੱਤਰਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
ਤਂ ਸ਼ਯਾਨਂ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰਂ ਨਿਦ੍ਰਾ ਨਾਭ੍ਯਾਗਮਤ੍ਤਦਾ । ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤਮਨੇਕਾਰ੍ਥਂ ਰਾਮਗੀਤਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੭.੭੨.
ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਜਦੋਂ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਈ; ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੀਤ ਦੇ ਅਨੇਕ ਅਰਥ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ।
ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸੁਮਧੁਰਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਲਯਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੭.੭੨.
ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾ ਸੁਰ, ਜੋ ਤੰਤੀਆਂ ਦੀ ਲੈ ਨਾਲ ਸੀ, ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਲਈ ਰਾਤ ਚਲਦੀ ਚਲਦੀ ਲੰਘ ਗਈ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਨਿਸ਼ਾਯਾਂ ਵ੍ਯੁष੍ਟਾਯਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੌਰ੍ਵਾਹ੍ਣਿਕਂ ਕ੍ਰਮਮ੍ । ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਮ੍ ।। ੭.੭੨.
ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਹਾਂਮੁਨੀ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਭਗਵਨ੍ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਰਾਘਵਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਮ੍ । ਤ੍ਵਯਾ ऽਨੁਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਸਹੈਭਿਃ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤੈਃ ।। ੭.੭੨.
ਭਗਵਾਨ ਜੀ, ਮੈਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਪਸੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂਵਾਦਿਨਂ ਤਂ ਤੁ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਤਾਪਨਮ੍ । ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਃ ਸਮ੍ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਵਿਸਸਰ੍ਜ ਚ ਰਾਘਵਮ੍ ।। ੭.੭੨.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ, ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।
ਸੋ ऽਭਿਵਾਦ੍ਯ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਰਥਮਾਰੁਹ੍ਯ ਸੁਪ੍ਰਭਮ੍ । ਅਯੋਧ੍ਯਾਮਗਮਤ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਰਾਘਵੋਤ੍ਸੁਕਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ।। ੭.੭੨.
ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ਪੁਰੀਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਨਨ੍ਦਨਃ । ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਯਤ੍ਰ ਰਾਮੋ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ ।। ੭.੭੨.
ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵੰਸ਼ਜ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਥਾਂ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਸੀ।
ਸ ਰਾਮਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਮਧ੍ਯਸ੍ਥਂ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਮਰਮਧ੍ਯਸ੍ਥਂ ਸਹਸ੍ਰਨਯਨਂ ਯਥਾ ।। ੭.੭੨.
ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਅਮਰਾਂ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ।
ਸੋ ऽਭਿਵਾਦ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਮਿਵ ਤੇਜਸਾ । ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਮਂ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੭.੭੨.
ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੱਚੇ ਸ਼ੌਰਿਆ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।
ਯਦਾਜ੍ਞਪ੍ਤਂ ਮਹਾਰਾਜ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਕृਤਵਾਨਹਮ੍ । ਹਤਃ ਸ ਲਵਣਃ ਪਾਪਃ ਪੁਰੀ ਚਾਸ੍ਯ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਾ ।। ੭.੭੨.
ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਪੀ ਲਵਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵੀ ਵਸਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਤੇ ਗਤਾ ਵਰ੍षਾਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਵਿਨਾ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਨੋਤ੍ਸਹੇਯਮਹਂ ਵਸ੍ਤੁਂ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਰਹਿਤੋ ਨृਪ ।। ੭.੭੨.
ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਸ ਮੇ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਕੁਰੁष੍ਵਾਮਿਤਵਿਕ੍ਰਮ । ਮਾਤृਹੀਨੋ ਯਥਾ ਵਤ੍ਸੋ ਨ ਚਿਰਂ ਪ੍ਰਵਸਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।। ੭.੭੨.
ਕਾਕੁਤਸਥ, ਤੇਰੀ ਅਣਮਿੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਛਾ ਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।
ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਮਾ ਵਿषਾਦਂ ਕृਥਾਃ ਸ਼ੂਰ ਨੈਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ ।। ੭.੭੨.
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ: 'ਸ਼ੂਰਾ, ਉਦਾਸ ਨਾ ਹੋ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਯੋਧੇ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।'
ਨਾਵਸੀਦਨ੍ਤਿ ਰਾਜਾਨੋ ਵਿਪ੍ਰਵਾਸੇषੁ ਰਾਘਵ । ਪ੍ਰਜਾ ਨਃ ਪਰਿਪਾਲ੍ਯਾ ਹਿ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਧਰ੍ਮੇਣ ਰਾਘਵ ।। ੭.੭੨.
ਰਾਘਵ, ਰਾਜੇ ਪਰਦੇਸ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦੇ। ਰਾਘਵ, ਸਾਡੀ ਜਨਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਤੁ ਮਾਂ ਵੀਰ ਅਯੋਧ੍ਯਾਮਵਲੋਕਿਤੁਮ੍ । ਆਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਗਨ੍ਤਾਸਿ ਚ ਪੁਰਂ ਤਵ ।। ੭.੭੨.
ਵੀਰ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਕਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਾਪਸ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਮਾਪਿ ਤ੍ਵਂ ਸੁਦਯਿਤਃ ਪ੍ਰਾਣੈਰਪਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਕਰਣੀਯਂ ਚ ਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਿਪਾਲਨਮ੍ ।। ੭.੭੨.
ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਜਰੂਰ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਸ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਮਿਹਾਵਸ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਨ੍ਤਾਸਿ ਮਧੁਰਾਂ ਸਭृਤ੍ਯਬਲਵਾਹਨਃ ।। ੭.੭੨.
ਇਸ ਲਈ, ਕਾਕੁਤਸਥ, ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਰਹਿ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ, ਫੌਜ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਮਥੁਰਾ ਵੱਲ ਜਾਵੇਂ।
ਰਾਮਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਂ ਮਨੋਗਤਮ੍ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋ ਦੀਨਯਾ ਵਾਚਾ ਬਾਢਮਿਤ੍ਯੇਵ ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੭੨.
ਰਾਮ ਦੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤੇ ਦਿਲੋਂ ਆਏ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, 'ਜੋ ਹੁਕਮ।'
ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਚ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਯਥਾਜ੍ਞਯਾ । ਉष੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਮਹੇष੍ਵਾਸੋ ਗਮਨਾਯੋਪਚਕ੍ਰਮੇ ।। ੭.੭੨.
ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਰਾਘਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਰਿਹਾ ਤੇ ਫਿਰ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।
ਆਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਤੁ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਰਾਮਂ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਭਰਤਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਚੈਵ ਮਹਾਰਥਮੁਪਾਰੁਹਤ੍ ।। ੭.੭੨.
ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸੱਚੇ ਸ਼ੌਰਿਆ ਵਾਲੇ ਰਾਮ, ਭਰਤ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ।
ਦੂਰਮਾਭ੍ਯਾਮਨੁਗਤੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਭਰਤੇਨ ਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਪੁਰਂ ਤਤਃ ।। ੭.੭੨.
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਭਰਤ ਨੇ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਤਕ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਬਹੱਤਰਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਚਿਆ।
ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਤੁ ਸ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਭ੍ਰਾਤृਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਰਾਘਵਃ । ਪ੍ਰਮੁਮੋਦ ਸੁਖੀ ਰਾਜ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮੇਣ ਪਰਿਪਾਲਯਨ੍ ।। ੭.੭੩.
ਰਾਘਵ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।
ਤਤਃ ਕਤਿਪਯਾਹਃਸੁ ਵृਦ੍ਧੋ ਜਾਨਪਦੋ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਮृਤਂ ਬਾਲਮੁਪਾਦਾਯ ਰਾਜਦ੍ਵਾਰਮੁਪਾਗਮਤ੍ ।। ੭.੭੩.
ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣਾ ਮਰੇਆ ਪੁੱਤਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ।
ਰੁਦਨ੍ਬਹੁਵਿਧਾ ਵਾਚਃ ਸ੍ਨੇਹਦੁਃਖਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਅਸਕृਤ੍ਪੁਤ੍ਰ ਪੁਤ੍ਰੇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਦੁਵਾਚ ਹ ।। ੭.੭੩.
ਉਹ ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ 'ਪੁੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ!' ਆਖਦਾ ਰਿਹਾ।