ਪੂਰ੍ਵੇ ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਵਤ੍ਸ ਮਾ ਵਿषਾਦਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਹ ।। ੭.੫੪.
ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਹੌਸਲਾ ਨਾ ਹਾਰ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨृਪਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁਤਂ ਰਾਜਾ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਂ ਜਗਾਮ ਸੁਕृਤਂ ਵਾਸਾਯ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ ।। ੭.੫੪.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਤੇ ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹ ਸੁਖਦਾਈ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਏਵਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯੈਵ ਨृਪਸ੍ਤਦਾਨੀਂ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਂ ਮਹਾਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤਂ ਤਤ੍ । ਸਮ੍ਪਾਦਯਾਮਾਸ ਤਦਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਾਪਂ ਦ੍ਵਿਜਾਭ੍ਯਾਂ ਹਿ ਰੁषਾ ਵਿਮੁਕ੍ਤਮ੍ ।। ੭.੫੪.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਸ਼ਾਪ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਃਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਆਦਿਕਾਵਿ, ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਚਉਂਵੀਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
ਏष ਤੇ ਨृਗਸ਼ਾਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰੋ ऽਭਿਹਿਤੋ ਮਯਾ । ਯਦ੍ਯਸ੍ਤਿ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੇਹਾਪਰਾਂ ਕਥਾਮ੍ ।। ੭.੫੫.
ਇਹ ਨ੍ਰਿਗ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਃ ਪੁਨਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਤृਪ੍ਤਿਰਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਭੂਤਾਨਾਂ ਕਥਾਨਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੇ ਨृਪ ।। ੭.੫੫.
ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਜੀਬ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭਰਦਾ।'
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਨਨ੍ਦਨਃ । ਕਥਾਂ ਪਰਮਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾਂ ਵ੍ਯਾਹਰ੍ਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ।। ੭.੫੫.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਧਰਮਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਆਸੀਦ੍ਰਾਜਾ ਨਿਮਿਰ੍ਨਾਮ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਪੁਤ੍ਰੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮੋ ਵੀਰ੍ਯੇ ਧਰ੍ਮੇ ਚ ਪਰਿਨਿष੍ਠਿਤਃ ।। ੭.੫੫.
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਨਿਮੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਸੀ।
ਸ ਰਾਜਾ ਵੀਰ੍ਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਪੁਰਂ ਦੇਵਪੁਰੋਪਮਮ੍ । ਨਿਵੇਸ਼ਯਾਮਾਸ ਤਦਾ ਅਭ੍ਯਾਸ਼ੇ ਗੌਤਮਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੭.੫੫.
ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਰਗੀ ਨਗਰ ਬਣਾਈ।
ਪੁਰਸ੍ਯ ਸੁਕृਤਂ ਨਾਮ ਵੈਜਯਨ੍ਤਮਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਨਿਵੇਸ਼ਂ ਯਤ੍ਰ ਰਾਜਰ੍षਿਰ੍ਨਿਮਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੭.੫੫.
ਉਸ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਜਯੰਤ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨਿਮੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਸੁਮਹਾਪੁਰਮ੍ । ਯਜੇਯਂ ਦੀਰ੍ਘਸਤ੍ਰੇਣ ਪਿਤੁਃ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਯਨ੍ਮਨਃ ।। ੭.੫੫.
ਉਹ ਵੱਡੀ ਨਗਰ ਵਸਾ ਕੇ, ਨਿਮੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—'ਮੈਂ ਲੰਮਾ ਯਜਨ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਕਿ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ।'
ਤਤਃ ਪਿਤਰਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਂ ਹਿ ਮਨੋਃ ਸੁਤਮ੍ । ਵਸਿष੍ਠਂ ਵਰਯਾਮਾਸ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੭.੫੫.
ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ, ਜੋ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਨਿਮੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸ ਰਾਜਰ੍षਿਰ੍ਨਿਮਿਰਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਨਨ੍ਦਨਃ । ਅਤ੍ਰਿਮਙ੍ਗਿਰਸਂ ਚੈਵ ਭृਗੁਂ ਚੈਵ ਤਪੋਧਨਮ੍ ।। ੭.੫੫.
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਿਮੀ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਫਿਰ ਅਤ੍ਰੀ, ਅੰਗੀਰਸ ਅਤੇ ਤਪੋਧਨ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।
ਤਮੁਵਾਚ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਤੁ ਨਿਮਿਂ ਰਾਜਰ੍षਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ । ਵृਤੋ ऽਹਂ ਪੂਰ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਅਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਯ ।। ੭.੫੫.
ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨਿਮੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—'ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰ।'
ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਮਹਾਵਿਪ੍ਰੋ ਗੌਤਮਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪੂਰਯਤ੍ । ਵਸਿष੍ਠੋ ऽਪਿ ਮਹਾਤੇਜਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਯਜ੍ਞਮਥਾਕਰੋਤ੍ ।। ੭.੫੫.
ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਗੌਤਮ ਨੇ ਯਜਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਮਹਾਤੀਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਨਿਮਿਸ੍ਤੁ ਰਾਜਾ ਵਿਪ੍ਰਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਸਮਾਨੀਯ ਨਰਾਧਿਪਃ । ਅਯਜਦ੍ਧਿਮਵਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸ੍ਵਪੁਰਸ੍ਯ ਸਮੀਪਤਃ । ਪਞ੍ਚਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਰਾਜਾ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਮੁਪਾਗਮਤ੍ ।। ੭.੫੫.
ਨਿਮੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਹਿਮਾਲੇ ਦੇ ਪਾਸ, ਯਜਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਰਾਜਾ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਦীক্ষਾ ਵਿਚ ਰਿਹਾ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਯਜ੍ਞਾਵਸਾਨੇ ਤੁ ਵਸਿष੍ਠੋ ਭਗਵਨृषਿਃ । ਸਕਾਸ਼ਮਾਗਤੋ ਰਾਜ੍ਞੋ ਹੌਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਤੁਮਨਿਨ੍ਦਿਤਃ ।। ੭.੫੫.
ਇੰਦਰ ਦੇ ਯਜਨ ਮੁਕਣ 'ਤੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਕਿ ਹੌਤ੍ਰ ਕਰ ਸਕੇ।
ਤਦਨ੍ਤਰਮਥਾਪਸ਼੍ਯਦ੍ਗੌਤਮੇਨਾਭਿਪੂਰਿਤਮ੍ । ਕੋਪੇਨ ਮਹਤਾਵਿष੍ਟੋ ਵਸਿष੍ਠੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਃ ।। ੭.੫੫.
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਸ ਰਾਜ੍ਞੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਸਮੁਪਾਵਿਸ਼ਤ੍ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਹਨਿ ਰਾਜਰ੍षਿਰ੍ਨਿਦ੍ਰਯਾ ऽਪਹृਤੋ ਭृਸ਼ਮ੍ ।। ੭.੫੫.
ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਪਰ ਉਸ ਦਿਨ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨਿਮੀ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਸੀ।
ਤਤੋ ਮਨ੍ਯੁਰ੍ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸੀਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਅਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਰਾਜਰ੍षੇਰ੍ਵ੍ਯਾਹਰ੍ਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ।। ੭.੫੫.
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬੋਲਣ ਲੱਗਾ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਮਨ੍ਯਂ ਵृਤਵਾਨ੍ਮਾਮਵਜ੍ਞਾਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਚੇਤਨੇਨ ਵਿਨਾਭੂਤੋ ਦੇਹਸ੍ਤਵ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੫੫.
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਹੁਣ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ਰਾਜਰ੍षਿਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਪਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਨਿਮਥੋਵਾਚ ਸਂਰਮ੍ਭਾਤ੍ ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ ।। ੭.੫੫.
ਫਿਰ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨਿਮੀ ਜਦ ਜਾਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਜਨਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਅਜਾਨਤਃ ਸ਼ਯਾਨਸ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧੇਨ ਕਲੁषੀਕृਤਃ । ਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ਮਯਿ ਸ਼ਾਪਾਗ੍ਨਿਂ ਯਮਦਣ੍ਡਮਿਵਾਪਰਮ੍ ।। ੭.੫੫.
ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਤੇ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਸੀ, ਪਰ ਤੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਯਮ ਦਾ ਦੰਡ ਹੋਵੇ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਵਾਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੇ ਚੇਤਨੇਨ ਵਿਨਾ ਕृਤਃ । ਦੇਹਃ ਸੁਰੁਚਿਰਪ੍ਰਖ੍ਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭.੫੫.
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਵੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿ ਰੋषਵਸ਼ਾਦੁਭੌ ਤਦਾਨੀਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਸ਼ਪਿਤੌ ਨृਪਦ੍ਵਿਜੇਨ੍ਦ੍ਰੌ । ਸਹਸੈਵ ਬਭੂਵਤੁਰ੍ਵਿਦੇਹੌ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਾਧਿਗਤਪ੍ਰਭਾਵਵਨ੍ਤੌ ।। ੭.੫੫.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਡੇ ਆਦਰਯੋਗ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਪਚਵੰਜਾ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਭਾषਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪਰਵੀਰਹਾ । ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਘਵਂ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਮ੍ ।। ੭.੫੬.
ਰਾਮ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਾਤ ਕੀਤੀ।
ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਦੇਹੌ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਯ ਕਥਂ ਤੌ ਦ੍ਵਿਜਪਾਰ੍ਥਿਵੌ । ਪੁਨਰ੍ਦੇਹੇਨ ਸਂਯੋਗਂ ਜਗ੍ਮਤੁਰ੍ਦੇਵਸਮ੍ਮਤੌ ।। ੭.੫੬.
ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ?
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮਸ਼੍ਚੇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਨਨ੍ਦਨਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਹਾਤੇਜਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਃ ।। ੭.੫੬.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤੌ ਪਰਸ੍ਪਰਸ਼ਾਪੇਨ ਦੇਹਾਵੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਧਾਰ੍ਮਿਕੌ । ਅਭੂਤਾਂ ਨृਪਵਿਪ੍ਰਰ੍षੀ ਵਾਯੁਭੂਤੌ ਤਪੋਧਨੌ ।। ੭.੫੬.
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤਪ ਦੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਵਾਯੂ-ਰੂਪ ਹੋ ਗਏ।