ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਦਿਵਸਾਃ ਸੌਮ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪੌਰਜਨਸ੍ਯ ਵੈ । ਅਕੁਰ੍ਵਾਣਸ੍ਯ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਤਨ੍ਮੇ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਕृਨ੍ਤਤਿ ।। ੭.੫੩.
ਸੌਮਿਆ, ਚਾਰ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਇਹ ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੋਟ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਆਹੂਯਨ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਕृਤਯਃ ਪੁਰੋਧਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਸ੍ਤਥਾ । ਕਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਿਨਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ ।। ੭.੫੩.
ਮੰਤਰੀ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਜੋ ਲੋਕ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਕੰਮ ਲਈ ਬੁਲਾ ਲੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
ਪੌਰਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਯੋ ਰਾਜਾ ਨ ਕਰੋਤਿ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ । ਸਂਵृਤੇ ਨਰਕੇ ਘੋਰੇ ਪਤਿਤੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭.੫੩.
ਜੋ ਰਾਜਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਹਿ ਪੁਰਾ ਰਾਜਾ ਨृਗੋ ਨਾਮ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਬਭੂਵ ਪृਥਿਵੀਪਾਲੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਃ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ ਸ਼ੁਚਿਃ ।। ੭.੫੩.
ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਨ੍ਰਿਗ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ।
ਸ ਕਦਾਚਿਦ੍ਗਵਾਂ ਕੋਟੀਃ ਸਵਤ੍ਸਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਭੂषਿਤਾਃ । ਨृਦੇਵੋ ਭੂਮਿਦੇਵੇਭ੍ਯਃ ਪੁष੍ਕਰੇषੁ ਦਦੌ ਨृਪਃ ।। ੭.੫੩.
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੇਵਤਾ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤਃ ਸਙ੍ਗਾਦ੍ਗਤਾ ਧੇਨੁਃ ਸਵਤ੍ਸਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ऽਨਘ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਹਿਤਾਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਯੋਞ੍ਛਵਰ੍ਤਿਨਃ ।। ੭.੫੩.
ਫਿਰ, ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਸੀ, ਇੱਕ ਐਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੀ ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਗਰੀਬ ਸੀ, ਲੈ ਲਈ ਗਈ।
ਸ ਨष੍ਟਾਂ ਗਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤੋ ਵੈ ਅਨ੍ਵਿषਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਚ । ਨਾਪਸ਼੍ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਰਾਜ੍ਯੇषੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰਗਣਾਨ੍ਬਹੂਨ੍ ।। ੭.੫੩.
ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਰ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਗਾਂ ਲੱਭਣ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ।
ਤਤਃ ਕਨਖਲਂ ਗਤ੍ਵਾ ਜੀਰ੍ਣਵਤ੍ਸਾਂ ਨਿਰਾਮਯਾਮ੍ । ਦਦਰ੍ਸ਼ ਗਾਂ ਸ੍ਵਕਾਂ ਧੇਨੁਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਨਿਵੇਸ਼ਨੇ ।। ੭.੫੩.
ਫਿਰ, ਕਨਖਾਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਾਂ, ਜੋ ਹੁਣ ਬੁੱਢੀ ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸੀ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵੇਖੀ।
ਅਥ ਤਾਂ ਨਾਮਧੇਯੇਨ ਸ੍ਵਕੇਨੋਵਾਚ ਸ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਆਗਚ੍ਛ ਸ਼ਬਲੇਤ੍ਯੇਵਂ ਸਾ ਤੁ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਗੌਃ ਸ੍ਵਰਮ੍ ।। ੭.੫੩.
ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ, 'ਆ ਜਾ, ਸ਼ਬਲਾ', ਤੇ ਗਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ।
ਤਸ੍ਯ ਤਂ ਸ੍ਵਰਮਾਜ੍ਞਾਯ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਯ ਵੈ । ਅਨ੍ਵਗਾਤ੍ਪृष੍ਠਤਃ ਸਾ ਗੌਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਪਾਵਕੋਪਮਮ੍ ।। ੭.੫੩.
ਭੁੱਖੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਗਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਈ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਯੋ ऽਪਿ ਪਾਲਯਤੇ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸੋ ऽਪਿ ਗਾਮਨ੍ਵਗਾਦ੍ਦ੍ਰੁਤਮ੍ । ਗਤ੍ਵਾ ਤਮृषਿਮਾਚष੍ਟ ਮਮ ਗੌਰਿਤਿ ਸਤ੍ਵਰਮ੍ ।। ੭.੫੩.
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਾਂ ਦੀ ਰੱਖਵਾਲੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਗਾਂ ਮੇਰੀ ਹੈ।'
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਰਾਜਸਿਂਹੇਨ ਮਮ ਦਤ੍ਤਾ ਨृਗੇਣ ਹ । ਤਯੋਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਯੋਰ੍ਵਾਦੋ ਮਹਾਨਾਸੀਦ੍ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤੋਃ ।। ੭.੫੩.
ਉਹ ਆਖਿਆ, 'ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਛੂਹਿਆ ਸੀ ਤੇ ਨ੍ਰਿਗ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਵਦਨ੍ਤੌ ਤਤੋ ऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਦਾਤਾਰਮਭਿਜਗ੍ਮਤੁਃ । ਤੌ ਰਾਜਭਵਨਦ੍ਵਾਰਿ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਨृਗਸ਼ਾਸਨਮ੍ ।। ੭.੫੩.
ਦੋਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦਾਤਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਪਰ ਰਾਜ-ਭਵਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ, ਉਹ ਨ੍ਰਿਗ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਣ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਵਸਨ੍ਤੌ ਕ੍ਰੋਧਮੀਯਤੁਃ । ਊਚਤੁਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌ ਤਾਵੁਭੌ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮੌ ੭.੫੩.
ਕਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਅਰ੍ਥਿਨਾਂ ਕਾਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨੈषਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਅਦृਸ਼੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਕृਕਲਾਸੋ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ।। ੭.੫੩.
'ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਲੈਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ ਤੇ ਗੋਹ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗਾ।'
ਬਹੁਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਬਹੁਵਰ੍षਸ਼ਤਾਨਿ ਚ । ਸ਼੍ਵਭ੍ਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕृਕਲਾਸੋ ਵੈ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਂ ਵਸਿष੍ਯਸਿ ।। ੭.੫੩.
'ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਤੂੰ ਇਸ ਖੱਡ ਵਿਚ ਗੋਹ ਬਣ ਕੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹੇਂਗਾ।'
ਉਤ੍ਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ਹਿ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਯਦੂਨਾਂ ਕੀਰ੍ਤਿਵਰ੍ਧਨਃ । ਵਾਸੁਦੇਵ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪੁਰੁषਵਿਗ੍ਰਹਃ ।। ੭.੫੩.
'ਪਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਯਦਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗਾ।'
ਸ ਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਯਿਤਾ ਰਾਜਂਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਾਪਾਦ੍ਭਵਿष੍ਯਸਿ । ਕृਤਾ ਚ ਤੇਨ ਕਾਲੇਨ ਨਿष੍ਕृਤਿਸ੍ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੫੩.
'ਉਹ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਵੇਗਾ; ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।'
ਭਾਰਾਵਤਰਣਾਰ੍ਥਂ ਹਿ ਨਰਨਾਰਾਯਣਾਵੁਭੌ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਸ੍ਯੇਤੇ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੌ ਕਲੌ ਯੁਗ ਉਪਸ੍ਥਿਤੇ ।। ੭.੫੩.
'ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕਲਿਜੁਗ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ।'
ਏਵਂ ਤੌ ਸ਼ਾਪਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੌ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰੌ । ਤਾਂ ਗਾਂ ਹਿ ਦੁਰ੍ਬਲਾਂ ਵृਦ੍ਧਾਂ ਦਦਤੁਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਵੈ ।। ੭.੫੩.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਠੰਡਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਬੁੱਢੀ ਗਾਂ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਏਵਂ ਸ ਰਾਜਾ ਤਂ ਸ਼ਾਪਮੁਪਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ।। ੭.੫੩.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਸਹਿ ਲਿਆ।
ਕਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਿਨਾਂ ਵਿਮਰ੍ਦੋ ਹਿ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਦੋषਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ । ਤਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਮਹ੍ਯਮਭਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੁ ਕਾਰ੍ਯਿਣਃ ।। ੭.੫੩.
ਕੰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਝਗੜਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣ।
ਸੁਕृਤਸ੍ਯ ਹਿ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਫਲਂ ਨਾਪੈਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗਚ੍ਛ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਕਾਰ੍ਯਵਾਞ੍ਜਨਃ ।। ੭.੫੩.
ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਦਾ ਫਲ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉਡੀਕ ਕਰ, ਕੰਮ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ, ਵੈਲਮੀਕਿ ਰਚਿਤ ਆਦਿ ਕਾਵਿ, ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਵਿਚ ਤਿਰਪੰਜਵਾਂ ਸਰਗ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਭਾषਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਵਿਤ੍ । ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਘਵਂ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਮ੍ ।। ੭.੫੪.
ਰਾਮ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਪਰਮ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿਚ ਆਖਿਆ।
ਅਲ੍ਪਾਪਰਾਧੇ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਦ੍ਵਿਜਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਾਪ ਈਦृਸ਼ਃ । ਮਹਾਨ੍ਨृਗਸ੍ਯ ਰਾਜਰ੍षੇਰ੍ਯਮਦਣ੍ਡ ਇਵਾਪਰਃ ।। ੭.੫੪.
ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਥੋੜੀ ਗਲਤੀ ਉੱਤੇ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਐਸਾ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਨ੍ਰਿਗ ਲਈ ਯਮ ਦੇ ਦੰਡ ਵਰਗਾ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਾਪਸਂਯੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪੁਰषਰ੍षਭ । ਕਿਮੁਵਾਚ ਨृਗੋ ਰਾਜਾ ਦ੍ਵਿਜੌ ਕ੍ਰੋਧਸਮਨ੍ਵਿਤੌ ।। ੭.੫੪.
ਆਪਣੀ ਪਾਪ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਾਜਾ ਨ੍ਰਿਗ ਨੇ ਦੋ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਿਆ?
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਘਵਃ ਪੁਨਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਸ਼ृਣੁ ਸੌਮ੍ਯ ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਪਵਿਕ੍ਸ਼ਤਃ ।। ੭.੫੪.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਲੋਂ ਐਸਾ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ: 'ਸੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।'
ਅਥਾਧ੍ਵਨਿ ਗਤੌ ਵਿਪ੍ਰੌ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸ ਨृਗਸ੍ਤਦਾ । ਆਹੂਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਨੈਗਮਾਨ੍ਸਪੁਰੋਧਸਃ ।। ੭.੫੪.
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਨ੍ਰਿਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
ਤਾਨੁਵਾਚ ਨृਗੋ ਰਾਜਾ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕृਤੀਸ੍ਤਥਾ । ਦੁਃਖੇਨ ਸੁਸਮਾਵਿष੍ਟਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਮੇ ਸਮਾਹਿਤੈਃ ।। ੭.੫੪.
ਰਾਜਾ ਨ੍ਰਿਗ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਖਿਆ: 'ਜੋ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ।'