ਸੀਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਤਤਃ ਪੁਤ੍ਰਾਵਭਿषੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ਰਾਘਵਃ ।। ੭.੫੧.
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਸੀਤਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਏਗਾ।
ਸ ਸਰ੍ਵਮਖਿਲਂ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਂਸ਼ਸ੍ਯਾਹ ਗਤਾਗਤਮ੍ । ਆਖ੍ਯਾਯ ਸੁਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਤੂष੍ਣੀਮਾਸੀਨ੍ਮਹਾਮੁਨਿਃ ।। ੭.੫੧.
ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਤੂष੍ਣੀਮ੍ਭੂਤੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਮੁਨੌ । ਅਭਿਵਾਦ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌ ਪੁਨਰਾਯਾਤ੍ਪੁਰੋਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੭.੫੧.
ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਕੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਏਤਦ੍ਵਚੋ ਮਯਾ ਤਤ੍ਰ ਮੁਨਿਨਾ ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਪੁਰਾ । ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਹृਦਿ ਚ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਤਦ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੫੧.
ਇਹ ਗੱਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਖੀ ਸੀ; ਮੈਂ ਸੁਣੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਈ—ਇਹ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
ਏਵਂ ਗਤੇ ਨ ਸਨ੍ਤਾਪਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਰਾਘਵ । ਸੀਤਾਰ੍ਥੇ ਰਾਘਵਾਰ੍ਥੇ ਵਾ ਦृਢੋ ਭਵ ਨਰੋਤ੍ਤਮ ।। ੭.੫੧.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਤੇ, ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਮਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਖ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੂਤਸ੍ਯ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਪ੍ਰਹਰ੍षਮਤੁਲਂ ਲੇਭੇ ਸਾਧੁ ਸਾਧ੍ਵਿਤਿ ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੫੧.
ਸੂਤਾ ਦੀ ਅਜੋਕੇ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ!'
ਤਤਃ ਸਂਵਦਤੋਰੇਵਂ ਸੂਤਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਯੋਃ ਪਥਿ । ਅਸ੍ਤਮਰ੍ਕੇ ਗਤੇ ਵਾਸਂ ਕੇਸ਼ਿਨ੍ਯਾਂ ਤਾਵਥੋषਤੁਃ ।। ੭.੫੧.
ਸੂਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਵਸਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਤਾਂ ਰਜਨੀਮੁष੍ਯ ਕੇਸ਼ਿਨ੍ਯਾਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ । ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਪੁਨਰੁਤ੍ਥਾਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਯਯੌ ਤਦਾ ।। ੭.੫੨.
ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ, ਰਘੁ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਚਿਰਾਗ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਫਿਰ ਚਲ ਪਿਆ।
ਤਤੋ ऽਰ੍ਧਦਿਵਸੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਮਹਾਰਥਃ । ਅਯੋਧ੍ਯਾਂ ਰਤ੍ਨਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਹृष੍ਟਪੁष੍ਟਜਨਾਵृਤਾਮ੍ ।। ੭.੫੨.
ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਲੰਘਣ 'ਤੇ, ਵੱਡਾ ਰਥੀ ਆਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸ੍ਤੁ ਪਰਂ ਦੈਨ੍ਯਂ ਜਗਾਮ ਸੁਮਹਾਮਤਿਃ । ਰਾਮਪਾਦੌ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕਿਮਹਂ ਗਤਃ ।। ੭.੫੨.
ਪਰ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ; ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਆਉਣ ਤੇ ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂ?'
ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਨਸ੍ਯ ਭਵਨਂ ਸ਼ਸ਼ਿਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । ਰਾਮਸ੍ਯ ਪਰਮੋਦਾਰਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਨ੍ਸਮਦृਸ਼੍ਯਤ ।। ੭.੫੨.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਂਦ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਮ ਦਾ ਮਹਲ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੱਸਿਆ।
ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਭਵਨਦ੍ਵਾਰਿ ਸੋ ऽਵਤੀਰ੍ਯ ਰਥੋਤ੍ਤਮਾਤ੍ । ਅਵਾਙ੍ਮੁਖੋ ਦੀਨਮਨਾਃ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ਾਨਿਵਾਰਿਤਃ ।। ੭.੫੨.
ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ ਤੇ, ਮਨ ਉਦਾਸ ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਬਿਨਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਘਵਂ ਦੀਨਮਾਸੀਨਂ ਪਰਮਾਸਨੇ । ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਗ੍ਰਜਮਗ੍ਰਤਃ ।। ੭.੫੨.
ਉਸ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਅਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ ਤੇ ਉਦਾਸ ਸੀ, ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਿਆ; ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਜਗ੍ਰਾਹ ਚਰਣੌ ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਦੀਨਚੇਤਨਃ । ਉਵਾਚ ਦੀਨਯਾ ਵਾਚਾ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਃ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ ।। ੭.੫੨.
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ; ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਸੰਭਲ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।
ਆਰ੍ਯਸ੍ਯਾਜ੍ਞਾਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਵਿਸृਜ੍ਯ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ । ਗਙ੍ਗਾਤੀਰੇ ਯਥੋਦ੍ਦਿष੍ਟੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੇਰਾਸ਼੍ਰਮੇ ਸ਼ੁਚੌ ।। ੭.੫੨.
ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਵਾਲ਼ਮੀਕਿ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਆਇਆ।
ਤਤ੍ਰ ਤਾਂ ਚ ਸ਼ੁਭਾਚਾਰਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਤੇ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ । ਪੁਨਰਪ੍ਯਾਗਤੋ ਵੀਰ ਪਾਦਮੂਲਮੁਪਾਸਿਤੁਮ੍ ।। ੭.੫੨.
ਉਥੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਉਸ ਚੰਗੀ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਇਜ਼ਤਦਾਰ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਵੀਰ।
ਮਾ ਸ਼ੁਚਃ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਕਾਲਸ੍ਯ ਗਤਿਰੀਦृਸ਼ੀ । ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧਾ ਨ ਹਿ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਨ੍ਤੋ ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ ।। ੭.੫੨.
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ; ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਾਲ ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਰੋਦੇ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵੇ ਕ੍ਸ਼ਯਾਨ੍ਤਾ ਨਿਚਯਾਃ ਪਤਨਾਨ੍ਤਾਃ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਾਃ । ਸਂਯੋਗਾ ਵਿਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ਤਾ ਮਰਣਾਨ੍ਤਂ ਚ ਜੀਵਿਤਮ੍ ।। ੭.੫੨.
ਹਰ ਇਕ ਇਕੱਠ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਹਰ ਉੱਚਾਈ ਥੱਲੇ ਆ ਜਾਂਦੀ; ਹਰ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਵਿਛੋੜਾ ਆਉਂਦਾ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਮੌਤ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਤ੍ਰੇषੁ ਦਾਰੇषੁ ਮਿਤ੍ਰੇषੁ ਚ ਧਨੇषੁ ਚ । ਨਾਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵਿਪ੍ਰਯੋਗੋ ਹਿ ਤੈਰ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ।। ੭.੫੨.
ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀ, ਦੋਸਤਾਂ ਜਾਂ ਧਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਛੋੜਾ ਪੱਕਾ ਹੈ।
ਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨਾ ऽ ऽਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਨੇਤੁਂ ਮਨਸੈਵ ਹਿ । ਲੋਕਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਕਿਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ੋਕਮਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੭.੫੨.
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਬੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨੇਦृਸ਼ੇषੁ ਵਿਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧਾਃ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਾਃ । ਅਪਵਾਦਃ ਸ ਕਿਲ ਤੇ ਪੁਨਰੇष੍ਯਤਿ ਰਾਘਵ ।। ੭.੫੨.
ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਐਸੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਿੰਦਾ ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।
ਯਦਰ੍ਥਂ ਮੈਥਿਲੀ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਅਪਵਾਦਭਯਾਨ੍ਨृਪ । ਸੋ ऽਪਵਾਦਃ ਪੁਰੇ ਰਾਜਨ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭.੫੨.
ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਉਹ ਨਿੰਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਆਵੇਗੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਸ ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ । ਤ੍ਯਜੈਨਾਂ ਦੁਰ੍ਬਲਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਸਨ੍ਤਾਪਂ ਮਾ ਕੁਰੁष੍ਵ ਹ ।। ੭.੫੨.
ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਤੂੰ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਲਿਆ ਰਹਿ। ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੋਚ ਛੱਡ ਦੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਨਾ ਪੈ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਉਵਾਚ ਪਰਯਾ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਮਿਤ੍ਰਵਤ੍ਸਲਃ ।। ੭.੫੨.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਏਵਮੇਤਨ੍ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਯਥਾ ਵਦਸਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਪਰਿਤੋषਸ਼੍ਚ ਮੇ ਵੀਰ ਮਮ ਕਾਰ੍ਯਾਨੁਸ਼ਾਸਨੇ ।। ੭.੫੨.
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਸਹੀ ਹੈ। ਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚਾਗਤਾ ਸੌਮ੍ਯ ਸਨ੍ਤਾਪਸ਼੍ਚ ਨਿਰਾਕृਤਃ । ਭਵਦ੍ਵਾਕ੍ਯੈਃ ਸੁਰੁਚਿਰੈਰਨੁਨੀਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ।। ੭.੫੨.
ਸੌਮਿਆ, ਤੇਰੇ ਸੁੰਦਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਪੰਜਵੀਂ-ਦੁਸਤੀ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਤੁ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਸੁਪ੍ਰੀਤਸ਼੍ਚਾਭਵਦ੍ਰਾਮੋ ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਦੁਵਾਚ ਹ ।। ੭.੫੩.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਜੀਬ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ।
ਦੁਰ੍ਲਭਸ੍ਤ੍ਵੀਦृਸ਼ੋ ਬਨ੍ਧੁਰਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਯਾਦृਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਮਮ ਸੌਮ੍ਯ ਮਨੋ ऽਨੁਗਃ ।। ੭.੫੩.
ਸੌਮਿਆ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਸਾਥੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।
ਯਚ੍ਚ ਮੇ ਹृਦਯੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣ । ਤਨ੍ਨਿਸ਼ਾਮਯ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕੁਰੁष੍ਵ ਵਚਨਂ ਮਮ ।। ੭.੫੩.
ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਤੇ ਅਮਲ ਕਰ।