ਤੌ ਮੁਨੀ ਤਾਪਸਸ਼੍ਰੇष੍ਠੌ ਵਿਨੀਤੋ ਹ੍ਯਭਿਵਾਦਯਤ੍ । ਸ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪੂਜਿਤੋ ਰਾਜਾ ਸ੍ਵਾਗਤੇਨਾਸਨੇਨ ਚ ੭.੫੧.
ਉਹ ਨਿਮਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਗਤ ਤੇ ਆਸਨ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤੇषਾਂ ਤਤ੍ਰੋਪਵਿष੍ਟਾਨਾਂ ਤਾਸ੍ਤਾਃ ਸੁਮਧੁਰਾਃ ਕਥਾਃ । ਬਭੂਵੁਃ ਪਰਮਰ੍षੀਣਾਂ ਮਧ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਗਤੇ ऽਹਨਿ ।। ੭.੫੧.
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਣ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਿਨ ਦੇ ਮਿੱਟਣ ਤਕ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
ਤਤਃ ਕਥਾਯਾਂ ਕਸ੍ਯਾਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਃ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹੋ ਨृਪਃ । ਉਵਾਚ ਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮਤ੍ਰੇਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਤਪੋਧਨਮ੍ ।। ੭.੫੧.
ਫਿਰ, ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਭਗਵਨ੍ਕਿਂ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਮਮ ਵਂਸ਼ੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਕਿਮਾਯੁਸ਼੍ਚ ਹਿ ਮੇ ਰਾਮਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਕਿਮਾਯੁषਃ ।। ੭.੫੧.
ਭਗਵਨ, ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਰਹੇਗਾ? ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਕਿੰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਤੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਕਿੰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ?
ਰਾਮਸ੍ਯ ਚ ਸੁਤਾ ਯੇ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤੇषਾਮਾਯੁਃ ਕਿਯਦ੍ਭਵੇਤ੍ । ਕਾਮ੍ਯਯਾ ਭਗਵਨ੍ਬੂਹਿ ਵਂਸ਼ਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਗਤਿਂ ਮਮ ।। ੭.੫੧.
ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਕਿੰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਭਗਵਨ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੱਸੋ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਜ੍ਞੋ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਚ । ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਃ ਸੁਮਹਾਤੇਜਾ ਵ੍ਯਾਹਰ੍ਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ।। ੭.੫੧.
ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਦੁर्वਾਸਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜਨ੍ਪੁਰਾਵृਤ੍ਤਂ ਤਦਾ ਦੇਵਾਸੁਰੇ ਯੁਧਿ । ਦੈਤ੍ਯਾਃ ਸੁਰੈਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨਾ ਭृਗੁਪਤ੍ਨੀਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ।। ੭.੫੧.
ਸੁਣੋ ਰਾਜਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਡਰਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਏ।
ਤਯਾ ਦਤ੍ਤਾਭਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ੍ਯਵਸਨ੍ਨਭਯਾਸ੍ਤਦਾ ।। ੭.੫੧.
ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਉਥੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ।
ਤਯਾ ਪਰਿਗृਹੀਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਚਕ੍ਰੇਣ ਸ਼ਿਤਧਾਰੇਣ ਭृਗੁਪਤ੍ਨ੍ਯਾਃ ਸ਼ਿਰੋ ऽਹਰਤ੍ ।। ੭.੫੧.
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਚਕਰ ਨਾਲ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਲਿਆ।
ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਨਿਹਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਤ੍ਨੀਂ ਭृਗੁਕੁਲੋਦ੍ਵਹਃ । ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਸਹਸਾ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਵਿष੍ਣੁਂ ਰਿਪੁਕੁਲਾਰ੍ਦਨਮ੍ ।। ੭.੫੧.
ਭ੍ਰਿਗੁ ਕੁਲ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਨੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਰੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠਾ।
ਯਸ੍ਮਾਦਵਧ੍ਯਾਂ ਮੇ ਪਤ੍ਨੀਮਵਧੀਃ ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਾਨੁषੇ ਲੋਕੇ ਜਨਿष੍ਯਸਿ ਜਨਾਰ੍ਦਨ ।। ੭.੫੧.
ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਮਾਰਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ, ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗਾ।
ਤਤ੍ਰ ਪਤ੍ਨੀਵਿਯੋਗਂ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸੇ ਬਹੁਵਾਰ੍षਿਕਮ੍ ।। ੭.੫੧.
ਉਥੇ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਵਿਛੋੜਾ ਸਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਸ਼ਾਪਾਭਿਹਤਚੇਤਾਸ੍ਸ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਭਾਵਿਤੋ ऽਭਵਤ੍ ।। ੭.੫੧.
ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਰ੍ਚਯਾਮਾਸ ਤਂ ਦੇਵਂ ਭृਗੁਃ ਸ਼ਾਪੇਨ ਪੀਡਿਤਃ । ਤਪਸਾਰਾਧਿਤੋ ਦੇਵੋ ਹ੍ਯਬ੍ਰਵੀਦ੍ਭਕ੍ਤਵਤ੍ਸਲਃ । ਲੋਕਾਨਾਂ ਸਂਹਿਤਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਤਂ ਸ਼ਾਪਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ।। ੭.੫੧.
ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਦੀ ਤਪस्या ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵ੍ਯਵਸਥਾ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।
ਇਤਿ ਸ਼ਪ੍ਤੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਭृਗੁਣਾ ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਨਿ । ਇਹਾਗਤੋ ਹਿ ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਤਵ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸਤ੍ਤਮ ।। ੭.੫੧.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।
ਰਾਮ ਇਤ੍ਯਭਿਵਿਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਮਾਨਦ । ਤਤ੍ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤੇ ਚਾਪਿ ਭृਗੁਸ਼ਾਪਕृਤਂ ਮਹਤ੍ ।। ੭.੫੧.
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਃ ਪਤੀ ਰਾਮੋ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਸੁਖਿਨਸ਼੍ਚ ਸਮृਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਯੇ ऽਨੁਗਾਃ ।। ੭.੫੧.
ਰਾਮ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਹੇਗਾ, ਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣਗੇ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਣਗੇ।
ਦਸ਼ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ ਵਰ੍षਸ਼ਤਾਨਿ ਚ । ਰਾਮੋ ਰਾਜ੍ਯਮੁਪਾਸਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੫੧.
ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਦਸ ਸੌ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸਮृਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਮੇਧੈਸ਼੍ਚ ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰਮਦੁਰ੍ਜਯਃ । ਰਾਜਵਂਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਬਹੁਸ਼ੋ ਬਹੂਨ੍ਸਂਸ੍ਥਾਪਯਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੫੧.
ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਕਰ ਕੇ ਤੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ, ਉਹ ਕਈ ਰਾਜ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇਗਾ।
ਦ੍ਵੌ ਪੁਤ੍ਰੌ ਤੁ ਭਵਿष੍ਯੇਤੇ ਸੀਤਾਯਾਂ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਤੁ । ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਨ ਤ੍ਵਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਮੇਤਨ੍ਨਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭.੫੧.
ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ; ਹੋਰ ਕਿਤੇ, ਪਰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਸੀਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਤਤਃ ਪੁਤ੍ਰਾਵਭਿषੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ਰਾਘਵਃ ।। ੭.੫੧.
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਸੀਤਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਏਗਾ।
ਸ ਸਰ੍ਵਮਖਿਲਂ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਂਸ਼ਸ੍ਯਾਹ ਗਤਾਗਤਮ੍ । ਆਖ੍ਯਾਯ ਸੁਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਤੂष੍ਣੀਮਾਸੀਨ੍ਮਹਾਮੁਨਿਃ ।। ੭.੫੧.
ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਤੂष੍ਣੀਮ੍ਭੂਤੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਮੁਨੌ । ਅਭਿਵਾਦ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌ ਪੁਨਰਾਯਾਤ੍ਪੁਰੋਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੭.੫੧.
ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਕੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਏਤਦ੍ਵਚੋ ਮਯਾ ਤਤ੍ਰ ਮੁਨਿਨਾ ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਪੁਰਾ । ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਹृਦਿ ਚ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਤਦ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੫੧.
ਇਹ ਗੱਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਖੀ ਸੀ; ਮੈਂ ਸੁਣੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਈ—ਇਹ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
ਏਵਂ ਗਤੇ ਨ ਸਨ੍ਤਾਪਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਰਾਘਵ । ਸੀਤਾਰ੍ਥੇ ਰਾਘਵਾਰ੍ਥੇ ਵਾ ਦृਢੋ ਭਵ ਨਰੋਤ੍ਤਮ ।। ੭.੫੧.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਤੇ, ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਮਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਖ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੂਤਸ੍ਯ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਪ੍ਰਹਰ੍षਮਤੁਲਂ ਲੇਭੇ ਸਾਧੁ ਸਾਧ੍ਵਿਤਿ ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੫੧.
ਸੂਤਾ ਦੀ ਅਜੋਕੇ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ!'
ਤਤਃ ਸਂਵਦਤੋਰੇਵਂ ਸੂਤਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਯੋਃ ਪਥਿ । ਅਸ੍ਤਮਰ੍ਕੇ ਗਤੇ ਵਾਸਂ ਕੇਸ਼ਿਨ੍ਯਾਂ ਤਾਵਥੋषਤੁਃ ।। ੭.੫੧.
ਸੂਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਵਸਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਤਾਂ ਰਜਨੀਮੁष੍ਯ ਕੇਸ਼ਿਨ੍ਯਾਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ । ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਪੁਨਰੁਤ੍ਥਾਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਯਯੌ ਤਦਾ ।। ੭.੫੨.
ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ, ਰਘੁ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਚਿਰਾਗ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਫਿਰ ਚਲ ਪਿਆ।
ਤਤੋ ऽਰ੍ਧਦਿਵਸੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਮਹਾਰਥਃ । ਅਯੋਧ੍ਯਾਂ ਰਤ੍ਨਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਹृष੍ਟਪੁष੍ਟਜਨਾਵृਤਾਮ੍ ।। ੭.੫੨.
ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਲੰਘਣ 'ਤੇ, ਵੱਡਾ ਰਥੀ ਆਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸ੍ਤੁ ਪਰਂ ਦੈਨ੍ਯਂ ਜਗਾਮ ਸੁਮਹਾਮਤਿਃ । ਰਾਮਪਾਦੌ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕਿਮਹਂ ਗਤਃ ।। ੭.੫੨.
ਪਰ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ; ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਆਉਣ ਤੇ ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂ?'