ਰੁਦਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਂ ਮृਤ੍ਯੁਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਮੈਥਿਲੀ ਭृਸ਼ਸਂਵਿਗ੍ਨਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੪੭.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਥਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ।
ਕਿਮਿਦਂ ਨਾਵਗਚ੍ਛਾਮਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਨ ਚ ਸ੍ਵਸ੍ਥਮਪਿ ਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਮਹੀਪਤੇਃ ।। ੭.੪੭.
"ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰਹੀ; ਸੱਚ ਦੱਸ, ਲਕਸ਼ਮਣ। ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜੇ ਲਈ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ।"
ਸ਼ਾਪਿਤੋ ऽਸਿ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਯਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਨ੍ਤਾਪਮਾਗਤਃ । ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਯਾਃ ਸਨ੍ਨਿਧੌ ਮਹ੍ਯਮਹਮਾਜ੍ਞਾਪਯਾਮਿ ਤੇ ।। ੭.੪੭.
"ਤੈਨੂੰ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਹੈਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਹੁਕਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।"
ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਚੋਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਦੀਨਚੇਤਨਃ । ਅਵਾਙ੍ਮੁਖੋ ਬਾष੍ਪਕਲਂ ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਦੁਵਾਚ ਹ ।। ੭.੪੭.
ਵੈਦੇਹੀ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਸੀ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖਣ ਲੱਗਾ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਰਿषਦੋ ਮਧ੍ਯੇ ਹ੍ਯਪਵਾਦਂ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ । ਪੁਰੇ ਜਨਪਦੇ ਚੈਵ ਤ੍ਵਤ੍ਕृਤੇ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜੇ । ਰਾਮਃ ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਹृਦਯੋ ਮਾ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਗृਹਂ ਗਤਃ ।। ੭.੪੭.
"ਸਭਾ ਵਿਚ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ-ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਜੋ ਭਾਰੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣੀ, ਹੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਣ ਬਿਨਾਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।"
ਨ ਤਾਨਿ ਵਚਨੀਯਾਨਿ ਮਯਾ ਦੇਵਿ ਤਵਾਗ੍ਰਤਃ । ਯਾਨਿ ਰਾਜ੍ਞਾ ਹृਦਿ ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਨ੍ਯਮਰ੍षਾਤ੍ਪृष੍ਠਤਃ ਕृਤਃ ।। ੭.੪੭.
"ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਖ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਆਖੀਆਂ।"
ਸਾ ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਨृਪਤਿਨਾ ਨਿਰ੍ਦੋषਾ ਮਮ ਸਨ੍ਨਿਧੌ । ਪੌਰਾਪਵਾਦਭੀਤੇਨ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਦੇਵਿ ਨ ਤੇ ऽਨ੍ਯਥਾ ।। ੭.੪੭.
ਤੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰਾਣੀਏ, ਇਹ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਮਨਣੀ ਪਵੇਗੀ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
ਆਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਤੇषੁ ਚ ਮਯਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਤ੍ਵਂ ਭਵਿष੍ਯਸਿ । ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ਼ਾਸਨਮਾਜ੍ਞਾਯ ਤਵੇਦਂ ਕਿਲ ਦੌਰ੍ਹृਦਮ੍ ।। ੭.੪੭.
ਮੈਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕੰਢੇ ਛੱਡ ਆਵਾਂ। ਰਾਣੀਏ, ਇਹ ਤੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਮਾੜੀ ਘੜੀ ਹੈ।
ਤਦੇਤਜ੍ਜਾਹ੍ਨਵੀਤੀਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੀਣਾਂ ਤਪੋਵਨਮ੍ । ਪੁਣ੍ਯਂ ਚ ਰਮਣੀਯਂ ਚ ਮਾ ਵਿषਾਦਂ ਕृਥਾਃ ਸ਼ੁਭੇ ।। ੭.੪੭.
ਇੱਥੇ ਜਾਹਨਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੈ। ਸੁਭਾਗਣੀਏ, ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ।
ਰਾਜ੍ਞੋ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯੇष੍ਟਃ ਪਿਤੁਰ੍ਮੇ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ । ਸਖਾ ਪਰਮਕੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਃ ਸੁਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੭.੪੭.
ਮੇਰੇ ਪਿਓ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।
ਪਾਦਚ੍ਛਾਯਾਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਸੁਖਮਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਉਪਵਾਸਪਰੈਕਾਗ੍ਰਾ ਵਸ ਤ੍ਵਂ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜੇ ।। ੭.੪੭.
ਜਨਕ ਦੀ ਧੀਏ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਠੰਢ ਲੈ ਕੇ, ਉਥੇ ਰਹਿ, ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰ।
ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਤ੍ਵਮਾਸ੍ਥਾਯ ਰਾਮਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਦਾ ਹृਦਿ । ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤੇ ਪਰਮਂ ਦੇਵਿ ਤਥਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੪੭.
ਪਤੀ ਵਾਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖ। ਰਾਣੀਏ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕ ਰਚਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਚਾਲੀਸਵਾਂ ਸਰਗ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦਾਰੁਣਂ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ । ਪਰਂ ਵਿषਾਦਮਾਗਮ੍ਯ ਵੈਦੇਹੀ ਨਿਪਪਾਤ ਹ ।। ੭.੪੮.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਵੈਦੇਹੀ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਸਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਿਵਾਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਬਾष੍ਪਪਰ੍ਯਾਕੁਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਦੀਨਯਾ ਵਾਚਾ ਉਵਾਚ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ।। ੭.੪੮.
ਉਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਹੋਸ਼ ਤੋਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਰਹੀ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ।
ਮਾਮਿਕੇਯਂ ਤਨੁਰ੍ਨੂਨਂ ਸृष੍ਟਾ ਦੁਃਖਾਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਧਾਤ੍ਰਾ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਮੇ ऽਦ੍ਯ ਦੁਃਖਮੂਰ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੭.੪੮.
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਰੱਬ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਬਣ ਗਈ ਹਾਂ।
ਕਿਂ ਨੁ ਪਾਪਂ ਕृਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕੋ ਵਾ ਦਾਰੈਰ੍ਵਿਯੋਜਿਤਃ । ਯਾ ऽਹਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਮਾਚਾਰਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਨृਪਤਿਨਾ ਸਤੀ ।। ੭.੪੮.
ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਮੈਂ, ਸਾਫ਼ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹਾਂ?
ਪੁਰਾ ऽਹਮਾਸ਼੍ਰਮੇ ਵਾਸਂ ਰਾਮਪਾਦਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨੀ । ਅਨੁਰੁਧ੍ਯਾਪਿ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਦੁਃਖੇ ਚ ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਨੀ ।। ੭.੪੮.
ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੌਂਸਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।
ਸਾ ਕਥਂ ਹ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਸੌਮ੍ਯ ਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵਿਜਨੀਕृਤਾ । ਆਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਚ ਕਸ੍ਯਾਹਂ ਦੁਃਖਂ ਦੁਃਖਪਰਾਯਣਾ ।। ੭.੪੮.
ਹੁਣ, ਭਾਈ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਇਕੱਲੀ ਰਹਾਂਗੀ? ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਕਿਸਨੂੰ ਦੱਸਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹਾਂ?
ਕਿਂ ਨੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮੁਨਿषੁ ਕਰ੍ਮ ਵਾ ਸਤ੍ਕृਤਂ ਚ ਕਿਮ੍ । ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਾਰਣੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਰਾਘਵੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।। ੭.੪੮.
ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂਗੀ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਕਿਹੜਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਦੱਸਾਂ, ਜਦ ਮਹਾਨ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?
ਨ ਖਲ੍ਵਦ੍ਯੈਵ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਜੀਵਿਤਂ ਜਾਹ੍ਨਵੀਜਲੇ । ਤ੍ਯਜੇਯਂ ਰਾਜਵਂਸ਼ਸ੍ਤੁ ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਮੇ ਪਰਿਹਾਸ੍ਯਤੇ ।। ੭.੪੮.
ਸੌਮੀਤਰੀ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਘਰਾਨਾ ਬਦਨਾਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਯਥਾਜ੍ਞਂ ਕੁਰੁ ਸੋਮਿਤ੍ਰੇ ਤ੍ਯਜ ਮਾਂ ਦੁਃਖਭਾਗਿਨੀਮ੍ । ਨਿਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਥੀਯਤਾਂ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ਼ृਣੁ ਚੇਦਂ ਵਚੋ ਮਮ ।। ੭.੪੮.
ਸੌਮੀਤਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਰ। ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹਾਂ, ਛੱਡ ਦੇ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ, ਤੇ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੂਣਾਮਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਪ੍ਰਗ੍ਰਹੇਣ ਚ । ਸ਼ਿਰਸਾ ऽ ऽਵਨ੍ਦ੍ਯ ਚਰਣੌ ਕੁਸ਼ਲਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮ੍ ।। ੭.੪੮.
ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਸਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਵਾ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਖੈਰੀ ਪੁਚਾ ਦੇ।
ਸ਼ਿਰਸਾ ऽਭਿਨਤੋ ਬ੍ਰੂਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸਾਮੇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨृਪਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮੇषੁ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ ।। ੭.੪੮.
ਸਿਰ ਨਵਾ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰੀ ਵਲੋਂ ਸਭ ਨੂੰ ਆਖੀਂ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਖੀਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਹੈ।
ਜਾਨਾਸਿ ਚ ਯਥਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਸੀਤਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਰਾਘਵ । ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਪਰਯਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਹਿਤਾ ਚ ਤਵ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ।। ੭.੪੮.
ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਰਾਘਵ, ਕਿ ਸੀਤਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਿੰਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਸੋਚਦੀ ਹੈ।
ਅਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਤ੍ਵਯਾ ਵੀਰ ਅਯਸ਼ੋਭੀਰੁਣਾ ਜਨੇ । ਯਚ੍ਚ ਤੇ ਵਚਨੀਯਂ ਸ੍ਯਾਦਪਵਾਦਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਮਯਾ ਚ ਪਰਿਹਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਮੇ ਪਰਮਾ ਗਤਿਃ ।। ੭.੪੮.
ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਟਾਲਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ।
ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਨृਪਤਿਰ੍ਧਮੇਣ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ । ਯਥਾ ਭ੍ਰਾਤृषੁ ਵਰ੍ਤੇਥਾਸ੍ਤਥਾ ਪੌਰੇषੁ ਨਿਤ੍ਯਦਾ ।। ੭.੪੮.
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਦੇਵੀਂ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਲ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵਰਤਾਵੇ।
ਪਰਮੋ ਹ੍ਯੇष ਧਰ੍ਮਸ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕੀਰ੍ਤਿਰਨੁਤ੍ਤਮਾ ।। ੭.੪੮.
ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤੁ ਪੌਰਜਨੋ ਰਾਜਨ੍ਧਰ੍ਮੇਣ ਸਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਅਹਂ ਤੁ ਨਾਨੁਸ਼ੋਚਾਮਿ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਂ ਨਰਰ੍षਭ ।। ੭.੪੮.
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਕੋਈ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
ਯਥਾਪਵਾਦਂ ਪੌਰਾਣਾਂ ਤਥੈਵ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਪਤਿਰ੍ਹਿ ਦੇਵਤਾ ਨਾਰ੍ਯਾਃ ਪਤਿਰ੍ਬਨ੍ਧੁਃ ਪਤਿਰ੍ਗੁਰੁਃ ।। ੭.੪੮.
ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਦੇਵੀ, ਸੱਜਣ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।