ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਮृਜ੍ਯ ਨਯਨੇ ਸ਼ੁਭੇ । ਨਾਵਿਕਾਨਾਹ੍ਵਯਾਮਾਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪਰਵੀਰਹਾ ।। ੭.੪੬.
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਨੈਣ ਪੂੰਝੇ ਅਤੇ ਨਾਵਿਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
ਇਯਂ ਚ ਸਜ੍ਜਾ ਨੌਸ਼੍ਚੇਤਿ ਦਾਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਯੋ ऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।। ੭.੪੬.
ਨਾਵਿਕ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਨੌਕ ਤਿਆਰ ਹੈ।"
ਤਿਤੀਰ੍षੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਗਙ੍ਗਾਂ ਸ਼ੁਭਾਂ ਨਾਵਮੁਪਾਰੁਹਤ੍ । ਗਙ੍ਗਾਂ ਸਨ੍ਤਾਰਯਾਮਾਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਤਾਂ ਸਮਾਹਿਤਃ ।। ੭.੪੬.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਨੌਕ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਲਿਆ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ षਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਲੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਵਲੋਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਕਾਵਿ ਹੈ।
ਅਥ ਨਾਵਂ ਸੁਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਂ ਨੈषਾਦੀਂ ਰਾਘਵਾਨੁਜਃ । ਆਰੁਰੋਹ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮਾਰੋਪ੍ਯ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ।। ੭.੪੭.
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਨੌਕ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਖੁਦ ਵੀ ਚੌੜੀ ਨੈਸ਼ਾਦੀ ਨੌਕ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚੈਵ ਸਰਥਂ ਸ੍ਥੀਯਤਾਮਿਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਉਵਾਚ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯਾਹੀਤਿ ਚ ਨਾਵਿਕਮ੍ ।। ੭.੪੭.
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਖਿਆ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਤੇ ਰਥ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ," ਅਤੇ ਨਾਵਿਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਚੱਲੋ।"
ਤਤਸ੍ਤੀਰਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਭਾਗੀਰਥ੍ਯਾਃ ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਉਵਾਚ ਮੈਥਿਲੀਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਬਾष੍ਪਸਮ੍ਪ੍ਲੁਤਃ ।। ੭.੪੭.
ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਜੂ ਭਰ ਕੇ, ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ।
ਹृਦ੍ਗਤਂ ਮੇ ਮਹਚ੍ਛਲ੍ਯਂ ਯਸ੍ਮਾਦਾਰ੍ਯੇਣ ਧੀਮਤਾ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਵੈਦੇਹਿ ਲੋਕਸ੍ਯ ਵਚਨੀਕृਤਃ ।। ੭.੪੭.
"ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਜੀ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਇਹ ਕੀਤਾ ਹੈ।"
ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਹਿ ਮਰਣਂ ਮੇ ऽਦ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਵਾ ਯਤ੍ਪਰਂ ਭਵੇਤ੍ । ਨ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨੀਦृਸ਼ੇ ਕਾਰ੍ਯੇ ਨਿਯੋਜ੍ਯੋ ਲੋਕਨਿਨ੍ਦਿਤੇ ।। ੭.੪੭.
"ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੋਵੇ, ਉਹ। ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।"
ਪ੍ਰਸੀਦ ਚ ਨ ਮੇ ਪਾਪਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਸ਼ੋਭਨੇ । ਇਤ੍ਯਞ੍ਜਲਿਕृਤੋ ਭੂਮੌ ਨਿਪਪਾਤ ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ।। ੭.੪੭.
"ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਸੋਹਣੀਏ, ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਾ ਕਰ," ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਰੁਦਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਂ ਮृਤ੍ਯੁਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਮੈਥਿਲੀ ਭृਸ਼ਸਂਵਿਗ੍ਨਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੪੭.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਥਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ।
ਕਿਮਿਦਂ ਨਾਵਗਚ੍ਛਾਮਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਨ ਚ ਸ੍ਵਸ੍ਥਮਪਿ ਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਮਹੀਪਤੇਃ ।। ੭.੪੭.
"ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰਹੀ; ਸੱਚ ਦੱਸ, ਲਕਸ਼ਮਣ। ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜੇ ਲਈ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ।"
ਸ਼ਾਪਿਤੋ ऽਸਿ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਯਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਨ੍ਤਾਪਮਾਗਤਃ । ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਯਾਃ ਸਨ੍ਨਿਧੌ ਮਹ੍ਯਮਹਮਾਜ੍ਞਾਪਯਾਮਿ ਤੇ ।। ੭.੪੭.
"ਤੈਨੂੰ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਹੈਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਹੁਕਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।"
ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਚੋਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਦੀਨਚੇਤਨਃ । ਅਵਾਙ੍ਮੁਖੋ ਬਾष੍ਪਕਲਂ ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਦੁਵਾਚ ਹ ।। ੭.੪੭.
ਵੈਦੇਹੀ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਸੀ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖਣ ਲੱਗਾ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਰਿषਦੋ ਮਧ੍ਯੇ ਹ੍ਯਪਵਾਦਂ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ । ਪੁਰੇ ਜਨਪਦੇ ਚੈਵ ਤ੍ਵਤ੍ਕृਤੇ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜੇ । ਰਾਮਃ ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਹृਦਯੋ ਮਾ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਗृਹਂ ਗਤਃ ।। ੭.੪੭.
"ਸਭਾ ਵਿਚ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ-ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਜੋ ਭਾਰੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣੀ, ਹੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਣ ਬਿਨਾਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।"
ਨ ਤਾਨਿ ਵਚਨੀਯਾਨਿ ਮਯਾ ਦੇਵਿ ਤਵਾਗ੍ਰਤਃ । ਯਾਨਿ ਰਾਜ੍ਞਾ ਹृਦਿ ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਨ੍ਯਮਰ੍षਾਤ੍ਪृष੍ਠਤਃ ਕृਤਃ ।। ੭.੪੭.
"ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਖ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਆਖੀਆਂ।"
ਸਾ ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਨृਪਤਿਨਾ ਨਿਰ੍ਦੋषਾ ਮਮ ਸਨ੍ਨਿਧੌ । ਪੌਰਾਪਵਾਦਭੀਤੇਨ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਦੇਵਿ ਨ ਤੇ ऽਨ੍ਯਥਾ ।। ੭.੪੭.
ਤੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰਾਣੀਏ, ਇਹ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਮਨਣੀ ਪਵੇਗੀ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
ਆਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਤੇषੁ ਚ ਮਯਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਤ੍ਵਂ ਭਵਿष੍ਯਸਿ । ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ਼ਾਸਨਮਾਜ੍ਞਾਯ ਤਵੇਦਂ ਕਿਲ ਦੌਰ੍ਹृਦਮ੍ ।। ੭.੪੭.
ਮੈਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕੰਢੇ ਛੱਡ ਆਵਾਂ। ਰਾਣੀਏ, ਇਹ ਤੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਮਾੜੀ ਘੜੀ ਹੈ।
ਤਦੇਤਜ੍ਜਾਹ੍ਨਵੀਤੀਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੀਣਾਂ ਤਪੋਵਨਮ੍ । ਪੁਣ੍ਯਂ ਚ ਰਮਣੀਯਂ ਚ ਮਾ ਵਿषਾਦਂ ਕृਥਾਃ ਸ਼ੁਭੇ ।। ੭.੪੭.
ਇੱਥੇ ਜਾਹਨਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੈ। ਸੁਭਾਗਣੀਏ, ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ।
ਰਾਜ੍ਞੋ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯੇष੍ਟਃ ਪਿਤੁਰ੍ਮੇ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ । ਸਖਾ ਪਰਮਕੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਃ ਸੁਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੭.੪੭.
ਮੇਰੇ ਪਿਓ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।
ਪਾਦਚ੍ਛਾਯਾਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਸੁਖਮਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਉਪਵਾਸਪਰੈਕਾਗ੍ਰਾ ਵਸ ਤ੍ਵਂ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜੇ ।। ੭.੪੭.
ਜਨਕ ਦੀ ਧੀਏ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਠੰਢ ਲੈ ਕੇ, ਉਥੇ ਰਹਿ, ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰ।
ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਤ੍ਵਮਾਸ੍ਥਾਯ ਰਾਮਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਦਾ ਹृਦਿ । ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤੇ ਪਰਮਂ ਦੇਵਿ ਤਥਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੪੭.
ਪਤੀ ਵਾਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖ। ਰਾਣੀਏ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕ ਰਚਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਚਾਲੀਸਵਾਂ ਸਰਗ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦਾਰੁਣਂ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ । ਪਰਂ ਵਿषਾਦਮਾਗਮ੍ਯ ਵੈਦੇਹੀ ਨਿਪਪਾਤ ਹ ।। ੭.੪੮.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਵੈਦੇਹੀ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਸਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਿਵਾਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਬਾष੍ਪਪਰ੍ਯਾਕੁਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਦੀਨਯਾ ਵਾਚਾ ਉਵਾਚ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ।। ੭.੪੮.
ਉਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਹੋਸ਼ ਤੋਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਰਹੀ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ।
ਮਾਮਿਕੇਯਂ ਤਨੁਰ੍ਨੂਨਂ ਸृष੍ਟਾ ਦੁਃਖਾਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਧਾਤ੍ਰਾ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਮੇ ऽਦ੍ਯ ਦੁਃਖਮੂਰ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੭.੪੮.
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਰੱਬ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਬਣ ਗਈ ਹਾਂ।
ਕਿਂ ਨੁ ਪਾਪਂ ਕृਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕੋ ਵਾ ਦਾਰੈਰ੍ਵਿਯੋਜਿਤਃ । ਯਾ ऽਹਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਮਾਚਾਰਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਨृਪਤਿਨਾ ਸਤੀ ।। ੭.੪੮.
ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਮੈਂ, ਸਾਫ਼ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹਾਂ?
ਪੁਰਾ ऽਹਮਾਸ਼੍ਰਮੇ ਵਾਸਂ ਰਾਮਪਾਦਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨੀ । ਅਨੁਰੁਧ੍ਯਾਪਿ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਦੁਃਖੇ ਚ ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਨੀ ।। ੭.੪੮.
ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੌਂਸਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।
ਸਾ ਕਥਂ ਹ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਸੌਮ੍ਯ ਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵਿਜਨੀਕृਤਾ । ਆਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਚ ਕਸ੍ਯਾਹਂ ਦੁਃਖਂ ਦੁਃਖਪਰਾਯਣਾ ।। ੭.੪੮.
ਹੁਣ, ਭਾਈ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਇਕੱਲੀ ਰਹਾਂਗੀ? ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਕਿਸਨੂੰ ਦੱਸਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹਾਂ?
ਕਿਂ ਨੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮੁਨਿषੁ ਕਰ੍ਮ ਵਾ ਸਤ੍ਕृਤਂ ਚ ਕਿਮ੍ । ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਾਰਣੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਰਾਘਵੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।। ੭.੪੮.
ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂਗੀ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਕਿਹੜਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਦੱਸਾਂ, ਜਦ ਮਹਾਨ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?