ਸਾ ਤੁ ਸੂਤਸ੍ਯ ਵਚਨਾਦਾਰੁਰੋਹ ਰਥੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸੀਤਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਣਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਚ ਧੀਮਤਾ ।। ੭.੪੬.
ਸੂਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ।
ਆਸਸਾਦ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਗਙ੍ਗਾਂ ਪਾਪਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ । ਅਥਾਰ੍ਧਦਿਵਸਂ ਗਤ੍ਵਾ ਭਾਗੀਰਥ੍ਯਾ ਜਲਾਸ਼ਯਮ੍ ।। ੭.੪੬.
ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਮਾਤਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਲੰਘ ਕੇ ਉਹ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਦੀਨਃ ਪ੍ਰਰੁਰੋਦ ਮਹਾਸ੍ਵਨਃ ।। ੭.੪੬.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ।
ਸੀਤਾ ਤੁ ਪਰਮਾਯਤ੍ਤਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮਾਤੁਰਮ੍ । ਉਵਾਚ ਵਾਕ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਕਿਮਿਦਂ ਰੁਦ੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਯਾ ।। ੭.੪੬.
ਸੀਤਾ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?'
ਜਾਹ੍ਨਵੀਤੀਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਚਿਰਾਭਿਲषਿਤਂ ਮਮ । ਹਰ੍षਕਾਲੇ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਮਾਂ ਵਿषਾਦਯਸਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ।। ੭.੪੬.
'ਜੋ ਜਹਨਵੀ ਦਾ ਕੰਢਾ ਮੈਂ ਕਈ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਆ ਗਈ ਹਾਂ। ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?'
ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਰਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇषੁ ਵਰ੍ਤਸੇ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ । ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਵਿਨਾਕृਤਸ੍ਤੇਨ ਦ੍ਵਿਰਾਤ੍ਰਂ ਸ਼ੋਕਮਾਗਤਃ ।। ੭.੪੬.
'ਤੂੰ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖਾ। ਕੀ ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਇਹਨਾ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ?'
ਮਮਾਪਿ ਦਯਿਤੋ ਰਾਮੋ ਜੀਵਿਤਾਦਪਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਨ ਚਾਹਮੇਵਂ ਸ਼ੋਚਾਮਿ ਮੈਵਂ ਤ੍ਵਂ ਬਾਲਿਸ਼ੋ ਭਵ ।। ੭.੪੬.
'ਰਾਮ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ। ਪਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਰੋ ਰਹੀ। ਤੂੰ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਕਰ।'
ਤਾਰਯਸ੍ਵ ਚ ਮਾਂ ਗਙ੍ਗਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਸ੍ਵ ਚ ਤਾਪਸਾਨ੍ । ਤਤੋ ਮੁਨਿਭ੍ਯੋ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਵਾਂਸਾਸ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ ।। ੭.੪੬.
'ਮੈਨੂੰ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤਪੱਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਹਣੇ ਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀ।'
ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਹਰ੍षੀਣਾਂ ਯਥਾਰ੍ਹਮਭਿਵਾਦਨਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਚੈਕਾਂ ਨਿਸ਼ਾਮੁष੍ਯ ਯਾਸ੍ਯਾਮਸ੍ਤਾਂ ਪੁਰੀਂ ਪੁਨਃ ।। ੭.੪੬.
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾ ਯੋਗ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾਂਗੇ।
ਮਮਾਪਿ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਸਿਂਹੋਰਸ੍ਕਂ ਕृਸ਼ੋਦਰਮ੍ । ਤ੍ਵਰਤੇ ਹਿ ਮਨੋ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਰਾਮਂ ਰਮਯਤਾਂ ਵਰਮ੍ ।। ੭.੪੬.
ਮੇਰਾ ਮਨ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਕੰਵਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ, ਪਤਲੇ ਕਮਰ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ।
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਮृਜ੍ਯ ਨਯਨੇ ਸ਼ੁਭੇ । ਨਾਵਿਕਾਨਾਹ੍ਵਯਾਮਾਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪਰਵੀਰਹਾ ।। ੭.੪੬.
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਨੈਣ ਪੂੰਝੇ ਅਤੇ ਨਾਵਿਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
ਇਯਂ ਚ ਸਜ੍ਜਾ ਨੌਸ਼੍ਚੇਤਿ ਦਾਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਯੋ ऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।। ੭.੪੬.
ਨਾਵਿਕ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਨੌਕ ਤਿਆਰ ਹੈ।"
ਤਿਤੀਰ੍षੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਗਙ੍ਗਾਂ ਸ਼ੁਭਾਂ ਨਾਵਮੁਪਾਰੁਹਤ੍ । ਗਙ੍ਗਾਂ ਸਨ੍ਤਾਰਯਾਮਾਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਤਾਂ ਸਮਾਹਿਤਃ ।। ੭.੪੬.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਨੌਕ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਲਿਆ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ षਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਲੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਵਲੋਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਕਾਵਿ ਹੈ।
ਅਥ ਨਾਵਂ ਸੁਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਂ ਨੈषਾਦੀਂ ਰਾਘਵਾਨੁਜਃ । ਆਰੁਰੋਹ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮਾਰੋਪ੍ਯ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ।। ੭.੪੭.
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਨੌਕ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਖੁਦ ਵੀ ਚੌੜੀ ਨੈਸ਼ਾਦੀ ਨੌਕ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚੈਵ ਸਰਥਂ ਸ੍ਥੀਯਤਾਮਿਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਉਵਾਚ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯਾਹੀਤਿ ਚ ਨਾਵਿਕਮ੍ ।। ੭.੪੭.
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਖਿਆ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਤੇ ਰਥ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ," ਅਤੇ ਨਾਵਿਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਚੱਲੋ।"
ਤਤਸ੍ਤੀਰਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਭਾਗੀਰਥ੍ਯਾਃ ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਉਵਾਚ ਮੈਥਿਲੀਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਬਾष੍ਪਸਮ੍ਪ੍ਲੁਤਃ ।। ੭.੪੭.
ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਜੂ ਭਰ ਕੇ, ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ।
ਹृਦ੍ਗਤਂ ਮੇ ਮਹਚ੍ਛਲ੍ਯਂ ਯਸ੍ਮਾਦਾਰ੍ਯੇਣ ਧੀਮਤਾ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਵੈਦੇਹਿ ਲੋਕਸ੍ਯ ਵਚਨੀਕृਤਃ ।। ੭.੪੭.
"ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਜੀ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਇਹ ਕੀਤਾ ਹੈ।"
ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਹਿ ਮਰਣਂ ਮੇ ऽਦ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਵਾ ਯਤ੍ਪਰਂ ਭਵੇਤ੍ । ਨ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨੀਦृਸ਼ੇ ਕਾਰ੍ਯੇ ਨਿਯੋਜ੍ਯੋ ਲੋਕਨਿਨ੍ਦਿਤੇ ।। ੭.੪੭.
"ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੋਵੇ, ਉਹ। ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।"
ਪ੍ਰਸੀਦ ਚ ਨ ਮੇ ਪਾਪਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਸ਼ੋਭਨੇ । ਇਤ੍ਯਞ੍ਜਲਿਕृਤੋ ਭੂਮੌ ਨਿਪਪਾਤ ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ।। ੭.੪੭.
"ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਸੋਹਣੀਏ, ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਾ ਕਰ," ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਰੁਦਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਂ ਮृਤ੍ਯੁਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਮੈਥਿਲੀ ਭृਸ਼ਸਂਵਿਗ੍ਨਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੪੭.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਥਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ।
ਕਿਮਿਦਂ ਨਾਵਗਚ੍ਛਾਮਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਨ ਚ ਸ੍ਵਸ੍ਥਮਪਿ ਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਮਹੀਪਤੇਃ ।। ੭.੪੭.
"ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰਹੀ; ਸੱਚ ਦੱਸ, ਲਕਸ਼ਮਣ। ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜੇ ਲਈ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ।"
ਸ਼ਾਪਿਤੋ ऽਸਿ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਯਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਨ੍ਤਾਪਮਾਗਤਃ । ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਯਾਃ ਸਨ੍ਨਿਧੌ ਮਹ੍ਯਮਹਮਾਜ੍ਞਾਪਯਾਮਿ ਤੇ ।। ੭.੪੭.
"ਤੈਨੂੰ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਹੈਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਹੁਕਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।"
ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਚੋਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਦੀਨਚੇਤਨਃ । ਅਵਾਙ੍ਮੁਖੋ ਬਾष੍ਪਕਲਂ ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਦੁਵਾਚ ਹ ।। ੭.੪੭.
ਵੈਦੇਹੀ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਸੀ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖਣ ਲੱਗਾ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਰਿषਦੋ ਮਧ੍ਯੇ ਹ੍ਯਪਵਾਦਂ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ । ਪੁਰੇ ਜਨਪਦੇ ਚੈਵ ਤ੍ਵਤ੍ਕृਤੇ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜੇ । ਰਾਮਃ ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਹृਦਯੋ ਮਾ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਗृਹਂ ਗਤਃ ।। ੭.੪੭.
"ਸਭਾ ਵਿਚ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ-ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਜੋ ਭਾਰੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣੀ, ਹੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਣ ਬਿਨਾਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।"
ਨ ਤਾਨਿ ਵਚਨੀਯਾਨਿ ਮਯਾ ਦੇਵਿ ਤਵਾਗ੍ਰਤਃ । ਯਾਨਿ ਰਾਜ੍ਞਾ ਹृਦਿ ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਨ੍ਯਮਰ੍षਾਤ੍ਪृष੍ਠਤਃ ਕृਤਃ ।। ੭.੪੭.
"ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਖ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਆਖੀਆਂ।"
ਸਾ ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਨृਪਤਿਨਾ ਨਿਰ੍ਦੋषਾ ਮਮ ਸਨ੍ਨਿਧੌ । ਪੌਰਾਪਵਾਦਭੀਤੇਨ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਦੇਵਿ ਨ ਤੇ ऽਨ੍ਯਥਾ ।। ੭.੪੭.
ਤੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰਾਣੀਏ, ਇਹ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਮਨਣੀ ਪਵੇਗੀ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
ਆਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਤੇषੁ ਚ ਮਯਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਤ੍ਵਂ ਭਵਿष੍ਯਸਿ । ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ਼ਾਸਨਮਾਜ੍ਞਾਯ ਤਵੇਦਂ ਕਿਲ ਦੌਰ੍ਹृਦਮ੍ ।। ੭.੪੭.
ਮੈਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕੰਢੇ ਛੱਡ ਆਵਾਂ। ਰਾਣੀਏ, ਇਹ ਤੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਮਾੜੀ ਘੜੀ ਹੈ।
ਤਦੇਤਜ੍ਜਾਹ੍ਨਵੀਤੀਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੀਣਾਂ ਤਪੋਵਨਮ੍ । ਪੁਣ੍ਯਂ ਚ ਰਮਣੀਯਂ ਚ ਮਾ ਵਿषਾਦਂ ਕृਥਾਃ ਸ਼ੁਭੇ ।। ੭.੪੭.
ਇੱਥੇ ਜਾਹਨਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੈ। ਸੁਭਾਗਣੀਏ, ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ।
ਰਾਜ੍ਞੋ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯੇष੍ਟਃ ਪਿਤੁਰ੍ਮੇ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ । ਸਖਾ ਪਰਮਕੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਃ ਸੁਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੭.੪੭.
ਮੇਰੇ ਪਿਓ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।