ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸ੍ਤੁ ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਥਮਾਰੋਪ੍ਯ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ । ਪ੍ਰਯਯੌ ਸ਼ੀਘ੍ਰਤੁਰਗੈ ਰਾਮਸ੍ਯਾਜ੍ਞਾਮਨੁਸ੍ਮਰਨ੍ ।। ੭.੪੬.
ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤਰ ਨੇ 'ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ' ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਲਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਅਬ੍ਰਵੀਚ੍ਚ ਤਦਾ ਸੀਤਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ । ਅਸ਼ੁਭਾਨਿ ਬਹੂਨ੍ਯੇਵ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ।। ੭.੪੬.
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਖਿਆ, 'ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ੀ, ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ।'
ਨਯਨਂ ਮੇ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯਦ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰੋਤ੍ਕਮ੍ਪਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ । ਹृਦਯਂ ਚੈਵ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਅਸ੍ਵਸ੍ਥਮਿਵ ਲਕ੍ਸ਼ਯੇ ।। ੭.੪੬.
'ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਫੜਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਦਿਲ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।'
ਔਤ੍ਸੁਕ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਚਾਪਿ ਅਧृਤਿਸ਼੍ਚ ਪਰਾ ਮਮ । ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਮੇਵ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪृਥਿਵੀਂ ਪृਥੁਲੋਚਨ ।। ੭.੪੬.
'ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਸੁੰਨੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।'
ਅਪਿ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਭ੍ਰਾਤੁਸ੍ਤੇ ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲ । ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੂਣਾਂ ਚੈਵ ਮੇ ਵੀਰ ਸਰ੍ਵਾਸਾਮਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।। ੭.੪੬.
'ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਭਰਾ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਚੰਗਾ ਰਹੇ, ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਸਾਂ ਵੀ, ਵੱਡੇ ਵੀਰ, ਸਭ ਦੀ ਖੈਰ ਹੋਵੇ।'
ਪੁਰੇ ਜਨਪਦੇ ਚੈਵ ਕੁਸ਼ਲਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮਪਿ । ਇਤ੍ਯਞ੍ਜਲਿਕृਤਾ ਸੀਤਾ ਦੇਵਤਾ ਅਭ੍ਯਯਾਚਤ ।। ੭.੪੬.
'ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ऽਰ੍ਥਂ ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰਸਾ ਵਨ੍ਦ੍ਯ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ । ਸ਼ਿਵਮਿਤ੍ਯਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧृष੍ਟੋ ਹृਦਯੇਨ ਵਿਸ਼ੁष੍ਯਤਾ ।। ੭.੪੬.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, 'ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ।'
ਤਤੋ ਵਾਸਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਗੋਮਤੀਤੀਰ ਆਸ਼੍ਰਮੇ । ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਪੁਨਰੁਤ੍ਥਾਯ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਃ ਸੂਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੪੬.
ਫਿਰ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤਰ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਰਥਵਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਯੋਜਯਸ੍ਵ ਰਥਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਦ੍ਯ ਭਾਗੀਰਥੀਜਲਮ੍ । ਸ਼ਿਰਸਾ ਧਾਰਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕਃ ਪਰ੍ਵਤੇ ਯਥਾ ।। ੭.੪੬.
'ਰਥ ਜਲਦੀ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੱਕਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਨੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।'
ਸੋ ऽਸ਼੍ਵਾਨ੍ ਰਜ੍ਵਾਥ ਚਤੁਰੋ ਰਥੇ ਯੁਙ੍ਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਨੋਜਵਾਨ੍ । ਆਰੋਹਸ੍ਵੇਤਿ ਵੈਦੇਹੀਂ ਸੂਤਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੪੬.
ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਰਥ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮਾਤਾ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ।'
ਸਾ ਤੁ ਸੂਤਸ੍ਯ ਵਚਨਾਦਾਰੁਰੋਹ ਰਥੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸੀਤਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਣਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਚ ਧੀਮਤਾ ।। ੭.੪੬.
ਸੂਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ।
ਆਸਸਾਦ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਗਙ੍ਗਾਂ ਪਾਪਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ । ਅਥਾਰ੍ਧਦਿਵਸਂ ਗਤ੍ਵਾ ਭਾਗੀਰਥ੍ਯਾ ਜਲਾਸ਼ਯਮ੍ ।। ੭.੪੬.
ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਮਾਤਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਲੰਘ ਕੇ ਉਹ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਦੀਨਃ ਪ੍ਰਰੁਰੋਦ ਮਹਾਸ੍ਵਨਃ ।। ੭.੪੬.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ।
ਸੀਤਾ ਤੁ ਪਰਮਾਯਤ੍ਤਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮਾਤੁਰਮ੍ । ਉਵਾਚ ਵਾਕ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਕਿਮਿਦਂ ਰੁਦ੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਯਾ ।। ੭.੪੬.
ਸੀਤਾ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?'
ਜਾਹ੍ਨਵੀਤੀਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਚਿਰਾਭਿਲषਿਤਂ ਮਮ । ਹਰ੍षਕਾਲੇ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਮਾਂ ਵਿषਾਦਯਸਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ।। ੭.੪੬.
'ਜੋ ਜਹਨਵੀ ਦਾ ਕੰਢਾ ਮੈਂ ਕਈ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਆ ਗਈ ਹਾਂ। ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?'
ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਰਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇषੁ ਵਰ੍ਤਸੇ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ । ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਵਿਨਾਕृਤਸ੍ਤੇਨ ਦ੍ਵਿਰਾਤ੍ਰਂ ਸ਼ੋਕਮਾਗਤਃ ।। ੭.੪੬.
'ਤੂੰ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖਾ। ਕੀ ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਇਹਨਾ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ?'
ਮਮਾਪਿ ਦਯਿਤੋ ਰਾਮੋ ਜੀਵਿਤਾਦਪਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਨ ਚਾਹਮੇਵਂ ਸ਼ੋਚਾਮਿ ਮੈਵਂ ਤ੍ਵਂ ਬਾਲਿਸ਼ੋ ਭਵ ।। ੭.੪੬.
'ਰਾਮ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ। ਪਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਰੋ ਰਹੀ। ਤੂੰ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਕਰ।'
ਤਾਰਯਸ੍ਵ ਚ ਮਾਂ ਗਙ੍ਗਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਸ੍ਵ ਚ ਤਾਪਸਾਨ੍ । ਤਤੋ ਮੁਨਿਭ੍ਯੋ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਵਾਂਸਾਸ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ ।। ੭.੪੬.
'ਮੈਨੂੰ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤਪੱਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਹਣੇ ਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀ।'
ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਹਰ੍षੀਣਾਂ ਯਥਾਰ੍ਹਮਭਿਵਾਦਨਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਚੈਕਾਂ ਨਿਸ਼ਾਮੁष੍ਯ ਯਾਸ੍ਯਾਮਸ੍ਤਾਂ ਪੁਰੀਂ ਪੁਨਃ ।। ੭.੪੬.
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾ ਯੋਗ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾਂਗੇ।
ਮਮਾਪਿ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਸਿਂਹੋਰਸ੍ਕਂ ਕृਸ਼ੋਦਰਮ੍ । ਤ੍ਵਰਤੇ ਹਿ ਮਨੋ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਰਾਮਂ ਰਮਯਤਾਂ ਵਰਮ੍ ।। ੭.੪੬.
ਮੇਰਾ ਮਨ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਕੰਵਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ, ਪਤਲੇ ਕਮਰ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ।
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਮृਜ੍ਯ ਨਯਨੇ ਸ਼ੁਭੇ । ਨਾਵਿਕਾਨਾਹ੍ਵਯਾਮਾਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪਰਵੀਰਹਾ ।। ੭.੪੬.
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਨੈਣ ਪੂੰਝੇ ਅਤੇ ਨਾਵਿਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
ਇਯਂ ਚ ਸਜ੍ਜਾ ਨੌਸ਼੍ਚੇਤਿ ਦਾਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਯੋ ऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।। ੭.੪੬.
ਨਾਵਿਕ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਨੌਕ ਤਿਆਰ ਹੈ।"
ਤਿਤੀਰ੍षੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਗਙ੍ਗਾਂ ਸ਼ੁਭਾਂ ਨਾਵਮੁਪਾਰੁਹਤ੍ । ਗਙ੍ਗਾਂ ਸਨ੍ਤਾਰਯਾਮਾਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਤਾਂ ਸਮਾਹਿਤਃ ।। ੭.੪੬.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਨੌਕ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਲਿਆ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ षਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਲੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਵਲੋਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਕਾਵਿ ਹੈ।
ਅਥ ਨਾਵਂ ਸੁਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਂ ਨੈषਾਦੀਂ ਰਾਘਵਾਨੁਜਃ । ਆਰੁਰੋਹ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮਾਰੋਪ੍ਯ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ।। ੭.੪੭.
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਨੌਕ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਖੁਦ ਵੀ ਚੌੜੀ ਨੈਸ਼ਾਦੀ ਨੌਕ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚੈਵ ਸਰਥਂ ਸ੍ਥੀਯਤਾਮਿਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਉਵਾਚ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯਾਹੀਤਿ ਚ ਨਾਵਿਕਮ੍ ।। ੭.੪੭.
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਖਿਆ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਤੇ ਰਥ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ," ਅਤੇ ਨਾਵਿਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਚੱਲੋ।"
ਤਤਸ੍ਤੀਰਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਭਾਗੀਰਥ੍ਯਾਃ ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਉਵਾਚ ਮੈਥਿਲੀਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਬਾष੍ਪਸਮ੍ਪ੍ਲੁਤਃ ।। ੭.੪੭.
ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਜੂ ਭਰ ਕੇ, ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ।
ਹृਦ੍ਗਤਂ ਮੇ ਮਹਚ੍ਛਲ੍ਯਂ ਯਸ੍ਮਾਦਾਰ੍ਯੇਣ ਧੀਮਤਾ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਵੈਦੇਹਿ ਲੋਕਸ੍ਯ ਵਚਨੀਕृਤਃ ।। ੭.੪੭.
"ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਜੀ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਇਹ ਕੀਤਾ ਹੈ।"
ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਹਿ ਮਰਣਂ ਮੇ ऽਦ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਵਾ ਯਤ੍ਪਰਂ ਭਵੇਤ੍ । ਨ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨੀਦृਸ਼ੇ ਕਾਰ੍ਯੇ ਨਿਯੋਜ੍ਯੋ ਲੋਕਨਿਨ੍ਦਿਤੇ ।। ੭.੪੭.
"ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੋਵੇ, ਉਹ। ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।"
ਪ੍ਰਸੀਦ ਚ ਨ ਮੇ ਪਾਪਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਸ਼ੋਭਨੇ । ਇਤ੍ਯਞ੍ਜਲਿਕृਤੋ ਭੂਮੌ ਨਿਪਪਾਤ ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ।। ੭.੪੭.
"ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਸੋਹਣੀਏ, ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਾ ਕਰ," ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।