ਤਤ੍ਰੈਨਾਂ ਵਿਜਨੇ ਦੇਸ਼ੇ ਵਿਸृਜ੍ਯ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਗਚ੍ਛ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਕੁਰੁष੍ਵ ਵਚਨਂ ਮਮ ।। ੭.੪੫.
ਉਥੇ, ਉਸ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਤੇ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਆ ਤੇ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆ—ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ—ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ।
ਨ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਵਕ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸੀਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਕਥਞ੍ਚਨ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ।। ੭.੪੫.
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਚਲਾ ਜਾ, ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਅਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਹਿ ਪਰਾ ਮਹ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯੇਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਵਾਰਿਤੇ । ਸ਼ਾਪਿਤਾ ਹਿ ਮਯਾ ਯੂਯਂ ਭੁਜਾਭ੍ਯਾਂ ਜੀਵਿਤੇਨ ਚ ।। ੭.੪੫.
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਟਾਲੋਗੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਸਮ ਦੇ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ।
ਯੇ ਮਾਂ ਵਾਕ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਬ੍ਰੂਯੁਰਨੁਨੇਤੁਂ ਕਥਞ੍ਚਨ । ਅਹਿਤਾ ਨਾਮ ਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਦਭੀष੍ਟਵਿਘਾਤਨਾਤ੍ ।। ੭.੪੫.
ਜੇ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿਰੋਧੀ ਮੰਨੇ ਜਾਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਾਨਯਨ੍ਤੁ ਭਵਨ੍ਤੋ ਮਾਂ ਯਦਿ ਮਚ੍ਛਾਸਨੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਇਤੋ ऽਦ੍ਯ ਨੀਯਤਾਂ ਸੀਤਾ ਕੁਰੁष੍ਵ ਵਚਨਂ ਮਮ ।। ੭.੪੫.
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਆਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰੋ; ਅੱਜ ਹੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੈ ਜਾਓ ਤੇ ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।
ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤੋ ऽਹਮਨਯਾ ਗਙ੍ਗਾਤੀਰੇ ऽਹਮਾਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ । ਪਸ਼੍ਯੇਯਮਿਤਿ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕਾਮਃ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਯਤਾਮਯਮ੍ ।। ੭.੪੫.
ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਖਾਵਾਂਗਾ; ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਬਾष੍ਪੇਣ ਪਿਹਿਤਾਨਨਃ । ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਭ੍ਰਾਤृਭਿਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ ।। ੭.੪੫.
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਕੁਤਸਥ ਨੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਲਿਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ੋਕਸਂਲਗ੍ਨਹृਦਯੋ ਨਿਸ਼ਸ਼੍ਵਾਸ ਯਥਾ ਦ੍ਵਿਪਃ ।। ੭.੪੫.
ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਗਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਹਾਏ ਕਰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਪੈਂਤਾਲੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ।
ਤਤੋ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯੁष੍ਟਾਯਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਦੀਨਚੇਤਨਃ । ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਮਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਮੁਖੇਨ ਪਰਿਸ਼ੁष੍ਯਤਾ ।। ੭.੪੬.
ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗਾ।
ਸਾਰਥੇ ਤੁਰਗਾਞ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਯੋਜਯਸ੍ਵ ਰਥੋਤ੍ਤਮੇ । ਸ੍ਵਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਰਾਜਭਵਨਾਤ੍ਸੀਤਾਯਾਸ਼੍ਚਾਸਨਂ ਕੁਰੁ ।। ੭.੪੬.
ਸਾਰਥੀ, ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਰਥ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦੇ, ਤੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਤੋਂ ਸੀਤਾ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਅਸਥਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰ।
ਸੀਤਾ ਹਿ ਰਾਜਵਚਨਾਦਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਮਯਾ ਨੇਯਾ ਮਹਰ੍षੀਣਾਂ ਸ਼੍ਰੀਘ੍ਰਮਾਨੀਯਤਾਂ ਰਥਃ ।। ੭.੪੬.
ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਹੈ; ਰਥ ਛੇਤੀ ਲਿਆ।
ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਰਮਵਾਜਿਭਿਃ । ਰਥਂ ਸੁਰੁਚਿਰਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਸੁਖਸ਼ਯ੍ਯਯਾ ।। ੭.੪੬.
ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ 'ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ' ਕਹਿ ਕੇ ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਅਸਥਾਨ ਸੀ।
ਆਨੀਯੋਵਾਚ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਮਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਮਾਨਵਰ੍ਧਨਮ੍ । ਰਥੋ ऽਯਂ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਯਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੭.੪੬.
ਉਹ ਰਥ ਲੈ ਕੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਧਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਰਥ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਕਰ ਲਵੋ ਮਾਲਕ।'
ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਰਾਜਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਸੀਤਾਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵ੍ਯਾਜਹਾਰ ਨਰਰ੍षਭਃ ।। ੭.੪੬.
ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਸੀਤਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਉਸਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ।
ਤ੍ਵਯਾ ਕਿਲੈष ਨृਪਤਿਰ੍ਵਰਂ ਵੈ ਯਾਚਿਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਨृਪੇਣ ਚ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਮਾਜ੍ਞਪ੍ਤਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪ੍ਰਤਿ ।। ੭.੪੬.
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜੇ ਕੋਲੋਂ ਵਰ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਕੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਸ਼ਰਮ ਜਾਓ।
ਗਙ੍ਗੀਤੀਰੇ ਮਯਾ ਦੇਵਿ ऋषੀਣਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਞ੍ਛੁਭਾਨ੍ । ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵੈਦੇਹਿ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ਪਾਰ੍ਥਿਵਸ੍ਯ ਨਃ । ਅਰਣ੍ਯੇ ਮੁਨਿਭਿਰ੍ਜੁष੍ਟੇ ਅਪਨੇਯਾ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ।। ੭.੪੬.
ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਮੈਡਮ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਲੈ ਜਾਂਵਾਂਗਾ; ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜਿਥੇ ਮੁਨੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਵੱਖ ਵੱਸੋਗੀ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤੁ ਵੈਦੇਹੀ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਪ੍ਰਹਰ੍षਮਤੁਲਂ ਲੇਭੇ ਗਮਨਂ ਚਾਪ੍ਯਰੋਚਯਤ੍ ।। ੭.੪੬.
ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਤੇ ਉਹ ਜਾਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਈ।
ਵਾਸਾਂਸਿ ਚ ਮਹਾਰ੍ਹਾਣਿ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ । ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤਾਨਿ ਵੈਦੇਹੀ ਗਮਨਾਯੋਪਚਕ੍ਰਮੇ ।। ੭.੪੬.
ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਮਹਿੰਗੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨ ਚੁੱਕ ਲਏ, ਤੇ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ।
ਇਮਾਨਿ ਮੁਨਿਪਤ੍ਨੀਨਾਂ ਦਾਸ੍ਯਾਮ੍ਯਾਭਰਣਾਨ੍ਹਮ੍ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਮਹਾਰ੍ਹਾਣਿ ਧਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ।। ੭.੪੬.
ਮੈਂ ਇਹ ਗਹਣੇ, ਮਹਿੰਗੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੌਲਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗੀ।
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸ੍ਤੁ ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਥਮਾਰੋਪ੍ਯ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ । ਪ੍ਰਯਯੌ ਸ਼ੀਘ੍ਰਤੁਰਗੈ ਰਾਮਸ੍ਯਾਜ੍ਞਾਮਨੁਸ੍ਮਰਨ੍ ।। ੭.੪੬.
ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤਰ ਨੇ 'ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ' ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਲਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਅਬ੍ਰਵੀਚ੍ਚ ਤਦਾ ਸੀਤਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ । ਅਸ਼ੁਭਾਨਿ ਬਹੂਨ੍ਯੇਵ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ।। ੭.੪੬.
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਖਿਆ, 'ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ੀ, ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ।'
ਨਯਨਂ ਮੇ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯਦ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰੋਤ੍ਕਮ੍ਪਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ । ਹृਦਯਂ ਚੈਵ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਅਸ੍ਵਸ੍ਥਮਿਵ ਲਕ੍ਸ਼ਯੇ ।। ੭.੪੬.
'ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਫੜਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਦਿਲ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।'
ਔਤ੍ਸੁਕ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਚਾਪਿ ਅਧृਤਿਸ਼੍ਚ ਪਰਾ ਮਮ । ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਮੇਵ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪृਥਿਵੀਂ ਪृਥੁਲੋਚਨ ।। ੭.੪੬.
'ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਸੁੰਨੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।'
ਅਪਿ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਭ੍ਰਾਤੁਸ੍ਤੇ ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲ । ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੂਣਾਂ ਚੈਵ ਮੇ ਵੀਰ ਸਰ੍ਵਾਸਾਮਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।। ੭.੪੬.
'ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਭਰਾ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਚੰਗਾ ਰਹੇ, ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਸਾਂ ਵੀ, ਵੱਡੇ ਵੀਰ, ਸਭ ਦੀ ਖੈਰ ਹੋਵੇ।'
ਪੁਰੇ ਜਨਪਦੇ ਚੈਵ ਕੁਸ਼ਲਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮਪਿ । ਇਤ੍ਯਞ੍ਜਲਿਕृਤਾ ਸੀਤਾ ਦੇਵਤਾ ਅਭ੍ਯਯਾਚਤ ।। ੭.੪੬.
'ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ऽਰ੍ਥਂ ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰਸਾ ਵਨ੍ਦ੍ਯ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ । ਸ਼ਿਵਮਿਤ੍ਯਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧृष੍ਟੋ ਹृਦਯੇਨ ਵਿਸ਼ੁष੍ਯਤਾ ।। ੭.੪੬.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, 'ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ।'
ਤਤੋ ਵਾਸਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਗੋਮਤੀਤੀਰ ਆਸ਼੍ਰਮੇ । ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਪੁਨਰੁਤ੍ਥਾਯ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਃ ਸੂਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੪੬.
ਫਿਰ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤਰ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਰਥਵਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਯੋਜਯਸ੍ਵ ਰਥਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਦ੍ਯ ਭਾਗੀਰਥੀਜਲਮ੍ । ਸ਼ਿਰਸਾ ਧਾਰਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕਃ ਪਰ੍ਵਤੇ ਯਥਾ ।। ੭.੪੬.
'ਰਥ ਜਲਦੀ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੱਕਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਨੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।'
ਸੋ ऽਸ਼੍ਵਾਨ੍ ਰਜ੍ਵਾਥ ਚਤੁਰੋ ਰਥੇ ਯੁਙ੍ਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਨੋਜਵਾਨ੍ । ਆਰੋਹਸ੍ਵੇਤਿ ਵੈਦੇਹੀਂ ਸੂਤਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੪੬.
ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਰਥ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮਾਤਾ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ।'