ਦੁष੍ਕਰਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਰਾਮਃ ਸਮੁਦ੍ਰੇ ਸੇਤੁਬਨ੍ਧਨਮ੍ । ਅਸ਼੍ਰੁਤਂ ਪੂਰ੍ਵਕੈਃ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦੇਵੈਰਪਿ ਸਦਾਨਵੈਃ ।। ੭.੪੩.
ਰਾਮ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਵਰਗਾ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।
ਰਾਵਣਸ਼੍ਚ ਦੁਰਾਧਰ੍षੋ ਹਤਃ ਸਬਲਵਾਹਨਃ । ਵਾਨਰਾਸ਼੍ਚ ਵਸ਼ਂ ਨੀਤਾ ऋਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਸਹ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ।। ੭.੪੩.
ਰਾਵਣ, ਜੋ ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਵਾਨਰ, ਰਿੱਛ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਗਏ।
ਹਤ੍ਵਾ ਚ ਰਾਵਣਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇ ਸੀਤਾਮਾਹृਤ੍ਯ ਰਾਘਵਃ । ਅਮਰ੍षਂ ਪृष੍ਠਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਵੇਸ਼੍ਮ ਪੁਨਰਾਨਯਤ੍ ।। ੭.੪੩.
ਜੰਗ ਵਿਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਇਆ।
ਕੀਦृਸ਼ਂ ਹृਦਯੇ ਤਸ੍ਯ ਸੀਤਾਸਮ੍ਭੋਗਜਂ ਸੁਖਮ੍ । ਅਙ੍ਕਮਾਰੋਪ੍ਯ ਤੁ ਪੁਰਾ ਰਾਵਣੇਨ ਬਲਾਦ੍ਧृਤਾਮ੍ ।। ੭.੪੩.
ਜਿਸ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਖ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਲਙ੍ਕਾਮਪਿ ਪੁਰਾ ਨੀਤਾਮਸ਼ੋਕਵਨਿਕਾਂ ਗਤਾਮ੍ । ਰਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਵਸ਼ਮਾਪਨ੍ਨਾਂ ਕਥਂ ਰਾਮੋ ਨ ਕੁਤ੍ਸਤੇ ।। ੭.੪੩.
ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਲੰਕਾ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੀ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਗਈ; ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੱਜਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ?
ਅਸ੍ਮਾਕਮਪਿ ਦਾਰੇषੁ ਸਹਨੀਯਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਯਥਾ ਹਿ ਕੁਰੁਤੇ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਤਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ ।। ੭.੪੩.
ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ; ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਵੀ ਉਸੇ ਰਾਹੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧਾ ਵਾਚੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪੁਰਵਾਸਿਨਃ । ਨਗਰੇषੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਰਾਜਞ੍ਜਨਪਦੇषੁ ਚ ।। ੭.੪੩.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਹਾਰਾਜ।
ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਭਾषਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਘਵਃ ਪਰਮਾਰ੍ਤਵਤ੍ । ਉਵਾਚ ਸੁਹृਦਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਥਮੇਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਥ ਮਾਮ੍ ।। ੭.੪੩.
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: 'ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਖਦੇ ਹੋ?'
ਸਰ੍ਵੇ ਤੁ ਸ਼ਿਰਸਾ ਭੂਮਾਵਭਿਵਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਚ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਚੂ ਰਾਘਵਂ ਦੀਨਮੇਵਮੇਤਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭.੪੩.
ਸਭ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਿਰ ਨਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।'
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਾਕ੍ਯਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਮੁਦੀਰਿਤਮ੍ । ਵਿਸਰ੍ਜਯਾਮਾਸ ਤਦਾ ਵਯਸ੍ਯਾਞ੍ਛਤ੍ਰੁਸੂਦਨਃ ।। ੭.੪੩.
ਸਭ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਕੁਤਸਥ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਤਿੰਨਤਾਲੀਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕ ਨੇ ਰਚਿਆ।
ਵਿਸृਜ੍ਯ ਤੁ ਸੁਹृਦ੍ਵਰ੍ਗਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਰਾਘਵਃ । ਸਮੀਪੇ ਦ੍ਵਾਃਸ੍ਥਮਾਸੀਨਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੪੪.
ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕਰਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠੇ ਦਰਬਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਨਯ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਭਰਤਂ ਚ ਮਹਾਭਾਗਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮਪਰਾਜਿਤਮ੍ ।। ੭.੪੪.
ਤੁਰੰਤ ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਸੁਭਾਗਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਤੇ ਅਜੇਤੁ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਆ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਃਸ੍ਥੋ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਗृਹਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ਾਨਿਵਾਰਿਤਃ ।। ੭.੪੪.
ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਰਬਾਨ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਉਵਾਚ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਰ੍ਧਯਿਤ੍ਵਾ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ਰਾਜਾ ਤ੍ਵਾਂ ਗਮ੍ਯਤਾਂ ਤਤ੍ਰ ਮਾ ਚਿਰਮ੍ ।। ੭.੪੪.
ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: 'ਮਹਾਰਾਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਉਥੇ ਚਲੇ ਜਾਓ।'
ਬਾਢਮਿਤ੍ਯੇਵ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਘਵਸ਼ਾਸਨਮ੍ । ਪ੍ਰਾਦ੍ਰਵਦ੍ਰਥਮਾਰੁਹ੍ਯ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ।। ੭.੪੪.
ਰਾਘਵ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ' ਤੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਃਸ੍ਥੋ ਭਰਤਮਨ੍ਤਿਕਾਤ੍ । ਉਵਾਚ ਭਰਤਂ ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਧਯਿਤ੍ਵਾ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ।। ੭.੪੪.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਰਬਾਨ ਭਰਤ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਉਥੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਵਿਨਯਾਵਨਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਤ੍ਵਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਤਿ । ਭਰਤਸ੍ਤੁ ਵਚਃਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਃਸ੍ਥਾਦ੍ਰਾਮਸਮੀਰਿਤਮ੍ ।। ੭.੪੪.
ਨਮਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮਹਾਰਾਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।' ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਦਰਬਾਨ ਰਾਹੀਂ ਆਇਆ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਰਤ—
ਉਤ੍ਪਪਾਤਾਸਨਾਤ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮੇਵ ਯਯੌ ਬਲੀ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਂ ਭਰਤਂ ਤ੍ਵਰਮਾਣਃ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ।। ੭.੪੪.
ਭਰਤ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਪੈਦਲ ਹੀ ਚਲ ਪਿਆ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਰਬਾਨ ਵੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ—
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਭਵਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਹ । ਏਹ੍ਯਾਗਚ੍ਛ ਰਘੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਰਾਜਾ ਤ੍ਵਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ।। ੭.੪੪.
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਆਓ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਹਾਰਾਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।'
ਗਤੋ ਹਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭਰਤਸ਼੍ਚ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਚਨਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਃ ਪਰਮਾਸਨਾਤ੍ ।। ੭.੪੪.
'ਲਕਸ਼ਮਣ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਭਰਤ ਵੀ।' ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਗਿਆ।
ਸ਼ਿਰਸਾ ਧਰਣੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਯਯੌ ਯਤ੍ਰ ਰਾਘਵਃ । ਦ੍ਵਾਃਸ੍ਥਸ੍ਤ੍ਵਾਗਮ੍ਯ ਰਾਮਾਯ ਸਰ੍ਵਾਨੇਵ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ । ਨਿਵੇਦਯਾਮਾਸ ਤਦਾ ਭ੍ਰਾਤऽਨ੍ਸ੍ਵਾਨ੍ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ।। ੭.੪੪.
ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ, ਉਹ ਜਿਥੇ ਰਾਘਵ ਸੀ ਉਥੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਦਰਬਾਨ ਆ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਆ ਗਏ ਹਨ।
ਕੁਮਾਰਾਨਾਗਤਾਞ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਾਵ੍ਯਾਕੁਲਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਅਵਾਙ੍ਮੁਖੋ ਦੀਨਮਨਾ ਦ੍ਵਾਃਸ੍ਥਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੪੪.
ਕੁਮਾਰਿਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਤੇ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ, ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਦਰਬਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯ ਕੁਮਾਰਾਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਤ੍ਸਮੀਪਂ ਤ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਏਤੇषੁ ਜੀਵਿਤਂ ਮਹ੍ਯਮੇਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾ ਮਮ ।। ੭.੪੪.
'ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਕਰ ਕੇ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਾਹ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।'
ਆਜ੍ਞਪ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਕੁਮਾਰਾਃ ਸ਼ਕ੍ਰਤੇਜਸਃ । ਪ੍ਰਹ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਯੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਿਵਿਸ਼ੁਸ੍ਤੇ ਸਮਾਹਿਤਾਃ ।। ੭.੪੪.
ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਕੁਮਾਰ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਆਏ।
ਤੇ ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੁਖਂ ਤਸ੍ਯ ਸਗ੍ਰਹਂ ਸ਼ਸ਼ਿਨਂ ਯਥਾ । ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਗਤਮਿਵਾਦਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਭਯਾ ਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੭.੪੪.
ਪਰ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਾਹੂ ਵਲੋਂ ਘਿਰੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚਮਕ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ—
ਬਾष੍ਪਪੂਰ੍ਣੇ ਚ ਨਯਨੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਮਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ । ਹਤਸ਼ੋਭਂ ਯਥਾ ਪਦ੍ਮਂ ਮੁਖਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ ਤਸ੍ਯ ਤੇ ।। ੭.੪੪.
ਅਤੇ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਸਦੀ ਸੋਭਾ ਮੁਰਝਾਏ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤੱਕਿਆ।
ਤਤੋ ऽਭਿਵਾਦ੍ਯ ਤ੍ਵਰਿਤਾਃ ਪਾਦੌ ਰਾਮਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧਭਿਃ । ਤਸ੍ਥੁਃ ਸਮਾਹਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਰਾਮਸ੍ਤ੍ਵਸ਼੍ਰੂਣ੍ਯਵਰ੍ਤਯਤ੍ ।। ੭.੪੪.
ਫਿਰ, ਉਹ ਸਭ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਖੜੇ ਰਹੇ; ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਸੂ ਪੂੰਝ ਲਏ।
ਤਾਨ੍ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਮੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਚ ਮਹਾਬਲਃ । ਆਸਨੇष੍ਵਾਸਤੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਜਗਾਦ ਹ ।। ੭.੪੪.
ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ ਉੱਠਾਇਆ, ਤੇ 'ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੋ' ਆਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ।
ਭਵਨ੍ਤੋ ਮਮ ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਂ ਭਵਨ੍ਤੋ ਜੀਵਿਤਂ ਮਮ । ਭਵਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਕृਤਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪਾਲਯਾਮਿ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰਾਃ ।। ੭.੪੪.
ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਰਾਜ ਪਾਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ।