ਸੁषੇਣਂ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਂ ਵੀਰਂ ਤਾਰਂ ਚ ਬਲਿਨਾਂ ਵਰਮ੍ । ਕੁਮੁਦਂ ਚੈਵ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਂ ਨੀਲਂ ਚੈਵ ਮਹਾਬਲਮ੍ ।। ੭.੪੦.
‘ਸੁਸ਼ੇਣ, ਤੇਰਾ ਵਿਰਲਾ ਸਹੁਰਾ, ਤਾਰਾ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਕੁਮੁਦ ਜੋ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਔਖਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੀਲ ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੀ ਵੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ।’
ਵੀਰਂ ਸ਼ਤਵਲਿਂ ਚੈਵ ਮੈਨ੍ਦਂ ਦ੍ਵਿਵਿਦਮੇਵ ਚ । ਗਜਂ ਗਵਾਕ੍ਸ਼ਂ ਗਵਯਂ ਸ਼ਰਭਂ ਚ ਮਹਾਬਲਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰੀਤਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਮੇਵ ਚ ।। ੭.੪੦.
‘ਸ਼ਤਵਲੀ, ਮੈੰਡ ਅਤੇ ਦਵਿਵਿਦ, ਗਜ, ਗਵਾਕਸ਼, ਗਵਯ, ਸ਼ਰਭ ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੇਖ।’
ऋषਭਂ ਚ ਸੁਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਜਾਮ੍ਬਵਨ੍ਤਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ । ਯੇ ਚੇਮੇ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਮਦਰ੍ਥੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਜੀਵਿਤਾਃ ।। ੭.੪੦.
‘ਰਿਸ਼ਭ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਧਾ ਹੈ, ਜਾਮਬਵੰਤ ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੇਖ।’
ਪਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰੀਤਿਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਮਾ ਚੈषਾਂ ਵਿਪ੍ਰਿਯਂ ਕृਥਾਃ ।। ੭.੪੦.
‘ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੇਖ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਾ ਲੱਗੇ।’
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮਾਸ਼੍ਲਿष੍ਯ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਵਿਭੀषਣਮੁਵਾਚਾਥ ਰਾਮੋ ਮਧੁਰਯਾ ਗਿਰਾ ।। ੭.੪੦.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਲਙ੍ਕਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਧਿ ਧਰ੍ਮੇਣ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਤੋ ਮਮ । ਪੁਰਸ੍ਯ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਵਭ੍ਰਾਤੁਸ੍ਸਮ੍ਮਤੋ ਹ੍ਯਸਿ ।। ੭.੪੦.
‘ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਚਲਾਓ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਨਗਰ ਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਵੀ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’
ਮਾ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਧਰ੍ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਕੁਰ੍ਯਾ ਰਾਜਨ੍ਕਥਞ੍ਚਨ । ਬੁਦ੍ਧਿਮਨ੍ਤੋ ਹਿ ਰਾਜਾਨੋ ਧ੍ਰੁਵਮਸ਼੍ਨਨ੍ਤਿ ਮੇਦਿਨੀਮ੍ ।। ੭.੪੦.
‘ਰਾਜਾ, ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਨਾ ਲੈ ਜਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਰਾਜੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।’
ਅਹਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੋ ਰਾਜਨ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਸਹਿਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ । ਸ੍ਮਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪਰਯਾ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਃ ।। ੭.੪੦.
‘ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰੀ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜਾ।’
ਰਾਮਸ੍ਯ ਭਾषਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ऋਕ੍ਸ਼ਵਾਨਰਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ । ਸਾਧੁਸਾਧ੍ਵਿਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸੁਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੭.੪੦.
ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਿੱਛ, ਬਾਂਦਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਹਿ ਕੇ ਕਕੁਤਸਥ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, 'ਚੰਗਾ! ਚੰਗਾ!'
ਤਵ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਵੀਰ੍ਯਮਦ੍ਭੁਤਮੇਵ ਚ । ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਰਾਮ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੋਰਿਵ ਨਿਤ੍ਯਦਾ ।। ੭.੪੦.
ਤੇਰੀ ਸਮਝ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਅਜੋਕੇ ਤਾਕਤ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿੱਠਾਸ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪੇ-ਪੈਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਰਾਮ।
ਤੇषਾਮੇਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਾਨਾਂ ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍ । ਹਨੂਮਾਨ੍ਪ੍ਰਵਣਃ ਭੂਤ੍ਵਾ ਰਾਘਵਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੪੦.
ਜਦੋਂ ਬਾਂਦਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਨੂਮਾਨ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।
ਸ੍ਨੇਹੋ ਮੇ ਪਰਮੋ ਰਾਜਂਸ੍ਤ੍ਵਯਿ ਤਿष੍ਠਤੁ ਨਿਤ੍ਯਦਾ । ਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਨਿਯਤਾ ਵੀਰ ਭਾਵੋ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਤੁ ।। ੭.੪੦.
ਮਹਾਰਾਜ, ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿਆਰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇ; ਤੇ, ਵਿਰੇ, ਮੇਰੀ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਤੇ ਭਾਵ ਕਦੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨਾ ਜਾਵੇ।
ਵਾਯਦ੍ਰਾਮਕਥਾ ਵੀਰ ਚਰਿष੍ਯਤਿ ਮਹੀਤਲੇ । ਤਾਵਚ੍ਛਰੀਰੇ ਵਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾ ਮਮ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭.੪੦.
ਵਿਰੇ, ਜਦ ਤਕ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫਿਰਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ 'ਚ ਰਹੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਯਚ੍ਚੈਤਚ੍ਚਰਿਤਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਕਥਾ ਤੇ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਤਨ੍ਮਯਾਪ੍ਸਰਸੋ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਯੁਰ੍ਨਰਰ੍षਭ ।। ੭.੪੦.
ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜ, ਤੇਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਵਿਆ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਾਵਣ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾਹਂ ਤਤੋ ਵੀਰ ਤਵ ਚਰ੍ਯਾਮृਤਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਉਤ੍ਕਣ੍ਠਾਂ ਤਾਂ ਹਰਿष੍ਯਾਮਿ ਮੇਘਲੇਖਾਮਿਵਾਨਿਲਃ ।। ੭.੪੦.
ਵਿਰੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਕਥਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੁਣਾਂਗਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਾਹਤ ਮੈਂ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਬੱਦਲ ਦੀ ਲਕੀਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।
ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਂ ਰਾਮਸ੍ਤੁ ਹਨੂਮਨ੍ਤਂ ਵਰਾਸਨਾਤ੍ । ਉਤ੍ਥਾਯ ਸਸ੍ਵਜੇ ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਦੁਵਾਚ ਹ ।। ੭.੪੦.
ਜਦ ਹਨੂਮਾਨ ਇਹ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਵਧੀਆ ਅਸਨ ਤੋਂ ਉਠਿਆ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
ਏਵਮੇਤਤ੍ਕਪਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਭਵਿਤਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਚਰਿष੍ਯਤਿ ਕਥਾ ਯਾਵਦੇषਾ ਲੋਕੇ ਚ ਮਾਮਿਕਾ । ਤਾਵਤ੍ਤੇ ਭਵਿਤਾ ਕੀਰ੍ਤਿਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ऽਪ੍ਯਸਵਸ੍ਤਥਾ ।। ੭.੪੦.
ਇਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਜਦ ਤਕ ਮੇਰੀ ਕਥਾ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਚੱਲਦੀ ਰਹੇਗੀ, ਤਦ ਤਕ ਤੇਰੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਤੇ ਤੇਰੀ ਜਿੰਦ ਵੀ ਰਹੇਗੀ।
ਲੋਕਾ ਹਿ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਾਵਤ੍ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਤਿ ਮੇ ਕਥਾ ।। ੭.੪੦.
ਜਦ ਤਕ ਲੋਕ ਰਹਿਣਗੇ, ਤਦ ਤਕ ਮੇਰੀ ਕਥਾ ਵੀ ਰਹੇਗੀ।
ਲੋਕੇ ਚ ਮਾਮਿਕਾ । ਏਕੈਕਸ੍ਯੋਪਕਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਕਪੇ । ਨਰਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਕਾਰਾਣਾਮਾਪਸ੍ਤ੍ਵਾਯਾਤਿ ਪਾਤ੍ਰਤਾਮ੍ ।। ੭.੪੦.
ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ, ਹਰ ਇਕ ਤੇਰੇ ਉਪਕਾਰ ਲਈ, ਬਾਂਦਰ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ऽਸ੍ਯ ਹਾਰਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਭਂ ਮੁਚ੍ਯ ਕਣ੍ਠਾਤ੍ਸ ਰਾਘਵਃ । ਵੈਡੂਰ੍ਯਤਰਲਂ ਕਣ੍ਠੇ ਬਬਨ੍ਧ ਚ ਹਨੂਮਤਃ ।। ੭.੪੦.
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਤੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹਾਰ ਉਤਾਰਿਆ, ਤੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਗਲੇ 'ਚ ਵਿਡੂਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹਾਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।
ਤੇਨੋਰਸਿ ਨਿਬਦ੍ਧੇਨ ਹਾਰੇਣ ਮਹਤਾ ਕਪਿਃ । ਰਰਾਜ ਹੇਮਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਸ੍ਤਕਃ ।। ੭.੪੦.
ਉਸ ਵੱਡੇ ਹਾਰ ਨੂੰ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਪਾ ਕੇ, ਬਾਂਦਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਰਾਘਵਸ੍ਯੈਤਦੁਤ੍ਥਾਯੋਤ੍ਥਾਯ ਵਾਨਰਾਃ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਪਾਦੌ ਨਿਰ੍ਜਗ੍ਮੁਸ੍ਤੇ ਮਹਾਬਲਾਃ ।। ੭.੪੦.
ਰਾਘਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰ ਉਠੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਸ ਚ ਰਾਮੇਣ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮੁਰੋਗਤਃ । ਵਿਭੀषਣਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਬਾष੍ਪਵਿਕ੍ਲਵਾਃ ।। ੭.੪੦.
ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਰਾਮ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਤੇ ਬਾष੍ਪਕਲਾਃ ਸਾਸ਼੍ਰੁਨੇਤ੍ਰਾ ਵਿਚੇਤਸਃ । ਸਮ੍ਮੂਢਾ ਇਵ ਦੁਃਖੇਨ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤੋ ਰਾਘਵਂ ਤਦਾ ।। ੭.੪੦.
ਉਹ ਸਾਰੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਸਮੇਂ ਬੇਸੁਧ ਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਕृਤਪ੍ਰਸਾਦਾਸ੍ਤੇਨੈਵਂ ਰਾਘਵੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਜਗ੍ਮੁਃ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਗृਹਂ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਹੀ ਦੇਹਮਿਵ ਤ੍ਯਜਨ੍ ।। ੭.੪੦.
ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਕਿਰਪਾ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਜਿੰਦ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਤੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸऋਕ੍ਸ਼ਵਾਨਰਾਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਰਾਮਂ ਰਘੁਵਂਸ਼ਵਰ੍ਧਨਮ੍ । ਵਿਯੋਗਜਾਸ਼੍ਰੁਪ੍ਰਤਿਪੂਰ੍ਣਲੋਚਨਾਃ ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਯਾਤਾਸ੍ਤੁ ਯਥਾ ਨਿਵਾਸਿਨਃ ।। ੭.੪੦.
ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਖਸ਼, ਰਿੱਛ ਤੇ ਬਾਂਦਰ, ਰਾਮ—ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ—ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਚਲੇ ਗਏ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਚਾਲੀਵਾਂ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਵਿਸृਜ੍ਯ ਚ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ऋਕ੍ਸ਼ਵਾਨਰਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨ੍ । ਭ੍ਰਾਤृਭਿਃ ਸਹਿਤੋ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਮੁਮੋਦ ਸੁਖਂ ਸੁਖੀ ।। ੭.੪੧.
ਰਾਮ ਨੇ ਭਾਲੂਆਂ, ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਜੀ ਲਿਆ।
ਅਥਾਪਰਾਹ੍ਣਸਮਯੇ ਭ੍ਰਾਤृਭਿਃ ਸਹ ਰਾਘਵਃ । ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਮਧੁਰਾਂ ਵਾਣੀਮਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਾषਿਤਾਮ੍ ।। ੭.੪੧.
ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਘਵ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ।
ਸੌਮ੍ਯ ਰਾਮ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਸੌਮ੍ਯੇਨ ਵਦਨੇਨ ਮਾਮ੍ । ਕੁਬੇਰਭਵਨਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਂ ਪੁष੍ਪਕਂ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੭.੪੧.
ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਰਾਮ, ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਸੁਰਤ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਮੈਂ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਆਇਆ ਪੁਸ਼ਪਕ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣੋ।