ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਰਾਮਦਤ੍ਤਾਨਿ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਕਪਿਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ । ਸ਼ਿਰੋਭਿਰ੍ਧਾਰਯਾਮਾਸੁਰ੍ਬਾਹੁਭਿਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਾਃ ।। ੭.੩੯.
ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਰਤਨ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਹਨੂਮਨ੍ਤਂ ਚ ਨृਪਤਿਰਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਮਹਾਰਥਃ । ਅਙ੍ਗਦਂ ਚ ਮਹਾਬਾਹੁਮਙ੍ਕਮਾਰੋਪ੍ਯ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।। ੭.੩੯.
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਨ ਰਥੀ, ਹਨੂਮਾਨ ਤੇ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਅੰਗਦ, ਉਸ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਲਿਆ।
ਰਾਮਃ ਕਮਲਪਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਅਙ੍ਗਦਸ੍ਤੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰੋ ऽਯਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਚਾਪ੍ਯਨਿਲਾਤ੍ਮਜਃ ।। ੭.੩੯.
ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਅੰਗਦ ਤੇਰਾ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਤੇਰਾ ਮੰਤਰੀ ਹੈ।'
ਸੁਗ੍ਰੀਵਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤੇ ਯੁਕ੍ਤੌ ਮਮ ਚਾਪਿ ਹਿਤੇ ਰਤੌ । ਅਰ੍ਹਤੋ ਵਿਵਿਧਾਂ ਪੂਜਾਂ ਤ੍ਵਤ੍ਕृਤੇ ਵੈ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰ ।। ੭.੩੯.
ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਮੰਤਰੀਤਾ ਵਿਚ ਚਤੁਰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਵਮੁਚ੍ਯਾਙ੍ਗਾਦ੍ਭੂषਣਾਨਿ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਸ ਬਬਨ੍ਧ ਮਹਾਰ੍ਹਾਣਿ ਤਦਾਙ੍ਗਦਹਨੂਮਤੋਃ ।। ੭.੩੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਗਹਣੇ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਕੀਮਤੀ ਗਹਣੇ ਅੰਗਦ ਤੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਪਾ ਦਿੱਤੇ।
ਆਭਾष੍ਯ ਚ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾਨ੍ਰਾਘਵੋ ਯੂਥਪਰ੍षਭਾਨ੍ । ਨੀਲਂ ਨਲਂ ਕੇਸਰਿਣਂ ਕੁਮੁਦਂ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਮ੍ ।। ੭.੩੯.
ਰਾਘਵ ਨੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮੁਖੀਆਂ—ਨੀਲ, ਨਲ, ਕੇਸਰੀ, ਕੁਮੁਦ ਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ—ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਸੁषੇਣਂ ਪਨਸਂ ਵੀਰਂ ਮੈਨ੍ਦਂ ਦ੍ਵਿਵਿਦਮੇਵ ਚ । ਜਾਮ੍ਬਵਨ੍ਤਂ ਗਵਾਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਵਿਨਤਂ ਧੂਮ੍ਰਮੇਵ ਚ ।। ੭.੩੯.
ਉਸ ਨੇ ਸੁਸ਼ੇਣ, ਵਿਰਲੇ ਪਨਸਾ, ਮੈੰਦ ਤੇ ਦਿਵਿਦ, ਜਾਮਬਵੰਤ, ਗਵਾਕਸ਼, ਵਿਨਤਾ ਤੇ ਧੂਮਰ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ।
ਵਲੀਮੁਖਂ ਪ੍ਰਜਙ੍ਘਂ ਚ ਸਨ੍ਨਾਦਂ ਚ ਮਹਾਬਲਮ੍ । ਦਰੀਮੁਖਂ ਦਧਿਮੁਖਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਾਨੁਂ ਚ ਯੂਥਪਮ੍ ।। ੭.੩੯.
ਉਸ ਨੇ ਵਲੀਮੁਖ, ਪ੍ਰਜੰਗ, ਮਹਾਬਲੀ ਸਨਨਾਦ, ਦਰੀਮੁਖ, ਦਧਿਮੁਖ ਤੇ ਯੂਥਪ ਇੰਦਰਜਾਨੂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਮਧੁਰਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਯਾ ਵਾਚਾ ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਾਪਿਬਨ੍ਨਿਵ । ਸੁਹृਦੋ ਮੇ ਭਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਂ ਭ੍ਰਾਤਰਸ੍ਤਥਾ ।। ੭.੩੯.
ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਹੋ, ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਭਰਾ ਵੀ ਹੋ।'
ਯੁष੍ਮਾਭਿਰੁਦ੍ਧृਤਸ਼੍ਚਾਹਂ ਵ੍ਯਸਨਾਤ੍ਕਾਨਨੌਕਸਃ । ਧਨ੍ਯੋ ਰਾਜਾ ਚ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਭਵਦ੍ਭਿਃ ਸੁਹृਦਾਂ ਵਰੈਃ ।। ੭.੩੯.
'ਤੁਸੀਂ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਹੈ।'
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦਦੌ ਤੇਭ੍ਯੋ ਭੂषਣਾਨਿ ਯਥਾਰ੍ਹਤਃ । ਵਜ੍ਰਾਣਿ ਚ ਮਹਾਰ੍ਹਾਣਿ ਸਸ੍ਵਜੇ ਚ ਨਰਰ੍षਭਃ ।। ੭.੩੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗਹਣੇ ਦਿੱਤੇ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਵੀ ਦਿੱਤੇ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।
ਤੇ ਪਿਬਨ੍ਤਃ ਸੁਗਨ੍ਧੀਨਿ ਮਧੂਨਿ ਮਧੁਪਿਙ੍ਗਲਾਃ । ਮਾਂਸਾਨਿ ਚ ਸੁਮृष੍ਟਾਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ ।। ੭.੩੯.
ਉਹ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰ ਸੁਗੰਧਤ ਮਿੱਠਾ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਇਆ ਮਾਸ, ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਵੀ ਖਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਏਵਂ ਤੇषਾਂ ਨਿਵਸਤਾਂ ਮਾਸਃ ਸਾਗ੍ਰੋ ਯਯੌ ਤਦਾ । ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਿਵ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਰਾਮਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਮੇਨਿਰੇ ।। ੭.੩੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਲੰਘ ਗਿਆ; ਪਰ ਸਾਰੇ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਾਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਿਆ।
ਰਾਮੋ ऽਪਿ ਰੇਮੇ ਤੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਵਾਨਰੈਃ ਕਾਮਰੂਪਿਭਿਃ । ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਸ਼੍ਚ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੈਰ੍ऋਕ੍ਸ਼ੈਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਬਲੈਃ ।। ੭.੩੯.
ਰਾਮ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਬਾਂਦਰਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਮਹਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ।
ਏਵਂ ਤੇषਾਂ ਯਯੌ ਮਾਸੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਃ ਸੁਖਮ੍ । ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਨਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੭.੩੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੂਜਾ ਸੁਖਦਾਈ ਸਰਦੀ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਬਾਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਲੰਘ ਗਿਆ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਨਗਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਪਰਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਮੁਪਾਸਤਾਮ੍ । ਰਾਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰਣੈਃ ਕਾਲਸ੍ਤੇषਾਂ ਸੁਖਂ ਯਯੌ ।। ੭.੩੯.
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਨਗਰੀ ਵਿਚ, ਜਦ ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਲੰਘਿਆ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨਤਾਲੀਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਵਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਚਿਆ।
ਤਥਾ ਸ੍ਮ ਤੇषਾਂ ਵਸਤਾਮृਕ੍ਸ਼ਵਾਨਰਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍ । ਰਾਘਵਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੪੦.
ਜਦ ਰੀਛ, ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਬ ਰਾਘਵ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਗਮ੍ਯਤਾਂ ਸੌਮ੍ਯ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਂ ਦੁਰਾਧਰ੍षਾਂ ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ । ਪਾਲਯਸ੍ਵ ਸਹਾਮਾਤ੍ਯੋ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨਿਹਤਕਣ੍ਟਕਮ੍ ।। ੭.੪੦.
‘ਹੁਣ ਤੂੰ, ਪਿਆਰੇ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਜਾ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰ, ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਵਿਰੋਧੀ ਮਿਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।’
ਅਙ੍ਗਦਂ ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਪਰਮਯਾ ਯੁਤਃ । ਪਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਹਨੁਮਨ੍ਤਂ ਚ ਨਲਂ ਚ ਸੁਮਹਾਬਲਮ੍ ।। ੭.੪੦.
‘ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਅੰਗਦ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਨਲ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦੀ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰ।’
ਸੁषੇਣਂ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਂ ਵੀਰਂ ਤਾਰਂ ਚ ਬਲਿਨਾਂ ਵਰਮ੍ । ਕੁਮੁਦਂ ਚੈਵ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਂ ਨੀਲਂ ਚੈਵ ਮਹਾਬਲਮ੍ ।। ੭.੪੦.
‘ਸੁਸ਼ੇਣ, ਤੇਰਾ ਵਿਰਲਾ ਸਹੁਰਾ, ਤਾਰਾ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਕੁਮੁਦ ਜੋ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਔਖਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੀਲ ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੀ ਵੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ।’
ਵੀਰਂ ਸ਼ਤਵਲਿਂ ਚੈਵ ਮੈਨ੍ਦਂ ਦ੍ਵਿਵਿਦਮੇਵ ਚ । ਗਜਂ ਗਵਾਕ੍ਸ਼ਂ ਗਵਯਂ ਸ਼ਰਭਂ ਚ ਮਹਾਬਲਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰੀਤਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਮੇਵ ਚ ।। ੭.੪੦.
‘ਸ਼ਤਵਲੀ, ਮੈੰਡ ਅਤੇ ਦਵਿਵਿਦ, ਗਜ, ਗਵਾਕਸ਼, ਗਵਯ, ਸ਼ਰਭ ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੇਖ।’
ऋषਭਂ ਚ ਸੁਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਜਾਮ੍ਬਵਨ੍ਤਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ । ਯੇ ਚੇਮੇ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਮਦਰ੍ਥੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਜੀਵਿਤਾਃ ।। ੭.੪੦.
‘ਰਿਸ਼ਭ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਧਾ ਹੈ, ਜਾਮਬਵੰਤ ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੇਖ।’
ਪਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰੀਤਿਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਮਾ ਚੈषਾਂ ਵਿਪ੍ਰਿਯਂ ਕृਥਾਃ ।। ੭.੪੦.
‘ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੇਖ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਾ ਲੱਗੇ।’
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮਾਸ਼੍ਲਿष੍ਯ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਵਿਭੀषਣਮੁਵਾਚਾਥ ਰਾਮੋ ਮਧੁਰਯਾ ਗਿਰਾ ।। ੭.੪੦.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਲਙ੍ਕਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਧਿ ਧਰ੍ਮੇਣ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਤੋ ਮਮ । ਪੁਰਸ੍ਯ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਵਭ੍ਰਾਤੁਸ੍ਸਮ੍ਮਤੋ ਹ੍ਯਸਿ ।। ੭.੪੦.
‘ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਚਲਾਓ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਨਗਰ ਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਵੀ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’
ਮਾ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਧਰ੍ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਕੁਰ੍ਯਾ ਰਾਜਨ੍ਕਥਞ੍ਚਨ । ਬੁਦ੍ਧਿਮਨ੍ਤੋ ਹਿ ਰਾਜਾਨੋ ਧ੍ਰੁਵਮਸ਼੍ਨਨ੍ਤਿ ਮੇਦਿਨੀਮ੍ ।। ੭.੪੦.
‘ਰਾਜਾ, ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਨਾ ਲੈ ਜਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਰਾਜੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।’
ਅਹਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੋ ਰਾਜਨ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਸਹਿਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ । ਸ੍ਮਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪਰਯਾ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਃ ।। ੭.੪੦.
‘ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰੀ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜਾ।’
ਰਾਮਸ੍ਯ ਭਾषਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ऋਕ੍ਸ਼ਵਾਨਰਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ । ਸਾਧੁਸਾਧ੍ਵਿਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸੁਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੭.੪੦.
ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਿੱਛ, ਬਾਂਦਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਹਿ ਕੇ ਕਕੁਤਸਥ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, 'ਚੰਗਾ! ਚੰਗਾ!'
ਤਵ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਵੀਰ੍ਯਮਦ੍ਭੁਤਮੇਵ ਚ । ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਰਾਮ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੋਰਿਵ ਨਿਤ੍ਯਦਾ ।। ੭.੪੦.
ਤੇਰੀ ਸਮਝ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਅਜੋਕੇ ਤਾਕਤ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿੱਠਾਸ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪੇ-ਪੈਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਰਾਮ।