ਏਤਾਵਦੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚੋਤ੍ਥਾਯ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਪਰਮਾਸਨਾਤ੍ । ਪਰ੍ਯष੍ਵਜਤ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮੁਰੋਗਤਮ੍ ।। ੭.੩੮.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਆਪਣੇ ਉੱਚੇ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।
ਵਿਸਰ੍ਜਯਾਮਾਸ ਤਦਾ ਕੌਸਲ੍ਯਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਃ । ਰਾਘਵੇਣਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਃ ਕਾਸ਼ੀਸ਼ੋ ऽਪ੍ਯਕੁਤੋਭਯਃ । ਵਾਰਾਣਸੀਂ ਯਯੌ ਤੂਰ੍ਣਂ ਰਾਘਵੇਣ ਵਿਸਰ੍ਜਿਤਃ ।। ੭.੩੮.
ਫਿਰ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਸੁਖ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ; ਰਾਘਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਰਭਯ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਸृਜ੍ਯ ਤਂ ਕਾਸ਼ਿਪਤਿਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਂ ਪृਥਿਵੀਪਤੀਨ੍ । ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਰਾਘਵੋ ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਮਧੁਰਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ।। ੭.੩੮.
ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਸੌ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ।
ਭਵਤਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਰਵ੍ਯਗ੍ਰਾ ਤੇਜਸਾ ਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ । ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਨਿਯਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਭਵਤਾਂ ਸਦਾ ।। ੭.੩੮.
ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ; ਤੁਹਾਡਾ ਧਰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੈ।
ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਚਾਨੁਭਾਵੇਨ ਤੇਜਸਾ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਹਤੋ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੀ ਰਾਵਣੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਮਃ ।। ੭.੩੮.
ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਮਨਾਂ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ, ਰਾਵਣ — ਜੋ ਬੁਰਾ ਦਿਲ ਅਤੇ ਮੰਦ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕਟਾ — ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਹੇਤੁਮਾਤ੍ਰਮਹਂ ਤਤ੍ਰ ਭਵਤਾਂ ਤੇਜਸਾ ਹਤਃ । ਰਾਵਣਃ ਸਗਣੋ ਯੁਦ੍ਧੇ ਸਪੁਤ੍ਰਾਮਾਤ੍ਯਬਾਨ੍ਧਵਃ ।। ੭.੩੮.
ਉਥੇ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਹਥਿਆਰ ਸੀ; ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਰਾਵਣ ਆਪਣੀ ਫੌਜ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਭਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸਮਾਨੀਤਾ ਭਰਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਨਕਰਾਜਸ੍ਯ ਕਾਨਨਾਤ੍ਤਨਯਾਂ ਹृਤਾਮ੍ ।। ੭.੩੮.
ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਨੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ।
ਉਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਕਾਲੋ ਵ੍ਯਤੀਤਃ ਸੁਮਹਾਨ੍ਗਮਨਂ ਰੋਚਯਾਮ੍ਯਤਃ ।। ੭.੩੮.
ਹੁਣ, ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਜੋ ਤਿਆਰ ਹੋਏ, ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰਵਾਨਗੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਚੁਸ੍ਤਂ ਚ ਰਾਜਾਨੋ ਹਰ੍षੇਣ ਮਹਤਾ ਵृਤਾਃ । ਦਿष੍ਟ੍ਯਾਂ ਤ੍ਵਂ ਵਿਜਯੀ ਰਾਮ ਸ੍ਵਰਾਜ੍ਯੇ ऽਪਿ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ ।। ੭.੩੮.
ਰਾਜੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਤ ਗਏ ਹੋ ਰਾਮਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋ।'
ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹृਤਾ ਸੀਤਾ ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਪਰਾਜਿਤਃ । ਏष ਨਃ ਪਰਮਃ ਕਾਮ ਏषਾ ਨਃ ਪੀਤਿਰੁਤ੍ਤਮਾ ।। ੭.੩੮.
'ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਮੁੜ ਆ ਗਈ; ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।'
ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਵਿਜਯਿਨਂ ਰਾਮ ਪਸ਼੍ਯਾਮੋ ਹਤਸ਼ਾਤ੍ਰਵਮ੍ ।। ੭.੩੮.
'ਅਸੀਂ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ।'
ਏਤਤ੍ਤ੍ਵਯ੍ਯੁਪਪਨ੍ਨਂ ਚ ਯਦਸ੍ਮਾਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਸੇ । ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਰ੍ਹ ਨ ਜਾਨੀਮਃ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਂ ਵਕ੍ਤੁਮੀਦृਸ਼ੀਮ੍ ।। ੭.੩੮.
'ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਇੰਝ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਇੰਝ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਧਾਈ ਦੇ ਯੋਗ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।'
ਆਪृਚ੍ਛਾਮੋ ਗਮਿष੍ਯਾਮੋ ਹृਦਿਸ੍ਥੋ ਨਃ ਸਦਾ ਭਵਾਨ੍ । ਵਰ੍ਤਾਮਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾਤ੍ਰ ਮਹਤਾ ਵृਤਾਃ । ਭਵੇਚ੍ਚ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਪ੍ਰੀਤਿਰਸ੍ਮਾਸੁ ਨਿਤ੍ਯਦਾ ।। ੭.੩੮.
'ਅਸੀਂ ਵਿਦਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵਾਂਗੇ; ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਰਹੋਗੇ। ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ; ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਡੀ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਪ੍ਰੀਤ ਬਣੀ ਰਹੇ।'
ਬਾਢਮਿਤ੍ਯੇਵ ਰਾਜਾਨੋ ਹਰ੍षੇਣ ਪਰਮਾਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਉਚੁਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਰਾਘਵਂ ਗਮਨੋਤ੍ਸੁਕਾਃ ।। ੭.੩੮.
ਰਾਜੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ 'ਠੀਕ ਹੈ' ਆਖਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਪੂਜਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਰਾਮੇਣ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਸ੍ਵਕਾਨ੍ਸ੍ਵਕਾਨ੍ ।। ੭.੩੮.
ਰਾਮਾ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਵਲ ਪਰਤ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦੁਤ੍ਤਰਕਾਣ੍ਡੇ ऽष੍ਟਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ ਵਿਚ, ਵੈਦ ਵਾਲਮੀਕਿ ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹਾਕਾਵਿ ਦਾ ਅਠਤੀਹਵਾਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਵਤ੍ । ਗਜਵਾਜਿਸਹਸ੍ਰੌਘੈਃ ਕਮ੍ਪਯਨ੍ਤੋ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ ।। ੭.੩੯.
ਉਹ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੇ।
ਅਕ੍ਸ਼ੌਹਿਣ੍ਯੋ ਹਿ ਤਤ੍ਰਾਸਨ੍ਰਾਘਵਾਰ੍ਥੇ ਸਮੁਦ੍ਯਤਾਃ । ਭਰਤਸ੍ਯਾਜ੍ਞਯਾ ऽਨੇਕਾਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾ ਬਲਵਾਹਨਾਃ ।। ੭.੩੯.
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਭਰਤ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਊਚੁਸ੍ਤੇ ਚ ਮਹੀਪਾਲਾ ਬਲਦਰ੍ਪਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਨ ਰਾਮਰਾਵਣਂ ਯੁਦ੍ਧੇ ਪਸ਼੍ਯਾਮਃ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।। ੭.੩੯.
ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਖਦੇ ਹਨ: 'ਅਸੀਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਰਾਮਾ ਤੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।'
ਭਰਤੇਨ ਵਯਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਮਾਨੀਤਾ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍ । ਹਤਾ ਹਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵੈਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭.੩੯.
'ਅਸੀਂ ਭਰਤ ਵਲੋਂ ਇੱਥੇ ਲਿਆਏ ਗਏ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ; ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਜਲਦੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ — ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।'
ਰਾਮਸ੍ਯ ਬਾਹੁਵੀਰ੍ਯੇਣ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਚ । ਸੁਖਂ ਪਾਰੇਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਯੁਧ੍ਯੇਮ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਾਃ ।। ੭.੩੯.
'ਰਾਮਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਾਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਚ, ਅਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰ ਵੀ ਬਿਨਾ ਡਰ ਦੇ ਜੰਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।'
ਏਤਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਰਾਜਾਨਃ ਕਥਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ । ਕਥਯਨ੍ਤਃ ਸ੍ਵਰਾਜ੍ਯਾਨਿ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਹਰ੍षਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ।। ੭.੩੯.
ਉਹ ਰਾਜੇ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਾਜਾਂ ਵਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪਰਤ ਗਏ।
ਸ੍ਵਾਨਿ ਰਾਜ੍ਯਾਨਿ ਮੁਖ੍ਯਾਨਿ ऋਦ੍ਧਾਨਿ ਮੁਦਿਤਾਨਿ ਚ । ਸਮृਦ੍ਧਧਨਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਵਸੁਮਨ੍ਤਿ ਚ ।। ੭.੩੯.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਾਜ ਬੜੇ ਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ, ਰੌਣਕ ਵਾਲੇ, ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਮਨ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਖਜਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਨਾਲ ਲਬਾਲਬ ਸਨ।
ਯਥਾਪੁਰਾਣਿ ਤੇ ਗਤ੍ਵਾ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਯਥ । ਰਾਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਕਾਮਾਰ੍ਥਮੁਪਹਾਰਾਨ੍ ਨृਪਾ ਦਦੁਃ ।। ੭.੩੯.
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਲੈ ਆਏ।
ਅਸ਼੍ਵਾਨ੍ਯਾਨਾਨਿ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਹਸ੍ਤਿਨਸ਼੍ਚ ਮਦੋਤ੍ਕਟਾਨ੍ । ਚਨ੍ਦਨਾਨਿ ਚ ਮੁਖ੍ਯਾਨਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ ।। ੭.੩੯.
ਉਹ ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਰਤਨ, ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹਾਥੀ, ਚੰਗਾ ਚੰਦਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਗਹਣੇ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ।
ਮਣਿਮੁਕ੍ਤਾਪ੍ਰਵਾਲਾਂਸ੍ਤੁ ਦਾਸ੍ਯੋ ਰੂਪਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਅਜਾਵਿਕਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਰਥਾਂਸ੍ਤੁ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਦਦੁਃ ।। ੭.੩੯.
ਉਹ ਮਣੀ, ਮੋਤੀ, ਮੂंगा, ਸੋਹਣੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲ ਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਥ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ।
ਭਰਤੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਾਃ । ਆਦਾਯ ਤਾਨਿ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਸ੍ਵਾਂ ਪੁਰੀਂ ਪੁਨਰਾਗਤਾਃ ।। ੭.੩੯.
ਭਰਤ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਬੜੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।
ਆਗਮ੍ਯ ਚ ਪੁਰੀਂ ਰਮ੍ਯਾਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਾਃ । ਤਾਨਿ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਰਾਮਾਯ ਸਮੁਪਾਹਰਨ੍ ।। ੭.੩੯.
ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਰਤਨ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰੀਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਸੁਗ੍ਰੀਵਾਯ ਦਦੌ ਰਾਜ੍ਞੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਕृਤਕਰ੍ਮਣੇ ।। ੭.੩੯.
ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੋਹਫੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਕਰਤਬ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ।
ਬਿਭੀषਣਾਯ ਚ ਦਦੌ ਤਥਾਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ऽਪਿ ਰਾਘਵਃ । ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਭ੍ਯਃ ਕਪਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯੈਰ੍ਵृਤੋ ਜਯਮਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ।। ੭.੩੯.
ਰਾਘਵ ਨੇ ਬਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ—ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ—ਤੋਹਫੇ ਦਿੱਤੇ।