ਅਥਰ੍ਕ੍ਸ਼ਰਜਸੋ ਨਾਮ ਵਾਲਿਸੁਗ੍ਰੀਵਯੋਃ ਪਿਤਾ । ਸਰ੍ਵਵਾਨਰਰਾਜਾ ऽ ऽਸੀਤ੍ਤੇਜਸਾ ਭਾਸ੍ਕਰਪ੍ਰਭਃ ।। ੭.੩੬.
ਹੁਣ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਿਕ੍ਸ਼ਰਾਜਾ ਸੀ, ਵਾਲੀ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ।
ਸ ਤੁ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚਿਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਸ ਚ ऋਕ੍ਸ਼ਰਜਾ ਨਾਮ ਕਾਲਧਰ੍ਮੇਣ ਸਙ੍ਗਤਃ ।। ੭.੩੬.
ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਰਿਕ੍ਸ਼ਰਾਜਾ ਨਾਮ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਸ੍ਤਮਿਤੇ ਚਾਥ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਕੋਵਿਦੈਃ । ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਪਦੇ ਕृਤੋ ਵਾਲੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਵਾਲਿਨਃ ਪਦੇ ।। ੭.੩੬.
ਉਸ ਦੇ ਜਾ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੇ ਜੋ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵਾਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਸਮਂ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਅਦ੍ਵੈਧਂ ਛਿਦ੍ਰਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਆਬਾਲ੍ਯਂ ਸਖ੍ਯਮਭਵਦਨਿਲਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਯਥਾ ।। ੭.੩੬.
ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਟੁੱਟ ਤੇ ਨਿਰੋਲ ਦੋਸਤੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏष ਸ਼ਾਪਵਸ਼ਾਦੇਵ ਨ ਵੇਦ ਬਲਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਵਾਲਿਸੁਗ੍ਰੀਵਯੋਰ੍ਵੈਰਂ ਯਦਾ ਰਾਮ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ ।। ੭.੩੬.
ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਦ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਵਿਚ ਵੈਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਮ।
ਨ ਹ੍ਯੇष ਰਾਮ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਮਾਣੋ ऽਪਿ ਵਾਲਿਨਾ ।। ੭.੩੬.
ਹੇ ਰਾਮ, ਸੁਗਰੀਵ ਵੀ, ਵਾਲੀ ਵਲੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਣ ਤੇ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਦੇਵ ਜਾਨਾਤਿ ਨ ਹ੍ਯੇष ਬਲਮਾਤ੍ਮਨਿ ਮਾਰੁਤਿਃ । ऋषਿਸ਼ਾਪਾਹृਤਬਲਸ੍ਤਦੈष ਕਪਿਸਤ੍ਤਮਃ ।। ੭.੩੬.
ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਮਾਰੁਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕਪੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਸਿਂਹਃ ਕੁਞ੍ਜਰਰੁਦ੍ਧੋ ਵਾ ਆਸ੍ਥਿਤਃ ਸਹਿਤੋ ਰਣੇ ।। ੭.੩੬.
ਸਿੰਘ, ਜਦ ਹਾਥੀ ਵਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਡਟ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਾਕ੍ਰਮੋਤ੍ਸਾਹਮਤਿਪ੍ਰਤਾਪਸੌਸ਼ੀਲ੍ਯਮਾਧੁਰ੍ਯਨਯਾਨਯੈਸ਼੍ਚ । ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯਚਾਤੁਰ੍ਯਸੁਵੀਰ੍ਯਧੈਰ੍ਯੈਰ੍ਹਨੂਮਤਃ ਕੋ ऽਭ੍ਯਧਿਕੋ ऽਸ੍ਤਿ ਲੋਕੇ ।। ੭.੩੬.
ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਵਿਰਤਾ, ਉਤਸ਼ਾਹ, ਅਸਧਾਰਣ ਤੇਜ, ਭਲਾਈ, ਮਿੱਠਾਸ, ਚਲਣ-ਚਲਤ, ਗੰਭੀਰਤਾ, ਚਤੁਰਾਈ, ਸ਼ੂਰੀਤਾ ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੌਣ ਉਸ ਤੋਂ ਵਧ ਹੈ?
ਅਸੌ ਪੁਨਰ੍ਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਗ੍ਰਹੀष੍ਯਨ੍ਸੂਰ੍ਯੋਨ੍ਮੁਖਃ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਨਾ ਕਪੀਨ੍ਦ੍ਰਃ । ਉਦ੍ਯਦ੍ਗਿਰੇਰਸ੍ਤਗਿਰਿਂ ਜਗਾਮ ਗ੍ਰਨ੍ਥਂ ਮਹਦ੍ਧਾਰਯਨਪ੍ਰਮੇਯਃ ।। ੭.੩੬.
ਇਹ ਕਪੀਰਾਜ, ਵਿਆਕਰਨ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਵੱਡਾ ਗ੍ਰੰਥ ਲੈ ਕੇ, ਉਗਦੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਣਮਾਪ ਹੈ।
ਸਸੂਤ੍ਰਵृਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਪਦਂ ਮਹਾਰ੍ਥਂ ਸਸਙ੍ਗ੍ਰਹਂ ਸਾਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ਵੈ ਕਪੀਨ੍ਦ੍ਰਃ । ਨਹ੍ਯਸ੍ਯ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸਦृਸ਼ੋ ऽਸ੍ਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਵੈਸ਼ਾਰਦੇ ਚ੍ਛਨ੍ਦਗਤੌ ਤਥੈਵ ।। ੭.੩੬.
ਕਪੀਰਾਜ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਸੂਤਰ, ਟਿੱਪਣੀ, ਅਰਥਪੂਰਨ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਸਮੇਤ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਵਿਦਿਆ, ਛੰਦ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਵਿਦ੍ਯਾਸੁ ਤਪੋਵਿਧਾਨੇ ਪ੍ਰਸ੍ਪਰ੍ਧਤੇ ऽਯੋ ਹਿ ਗੁਰੁਂ ਸੁਰਾਣਾਮ੍ । ਸੋ ऽਯਂ ਨਵਵ੍ਯਾਕਰਣਾਰ੍ਥਵੇਤ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭਵਿष੍ਯਤ੍ਯਪਿ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ।। ੭.੩੬.
ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਤੇ ਤਪ ਵਿਚ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਨਵੇਂ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਤੇਰੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣੇਗਾ।
ਪ੍ਰਵੀਵਿਵਕ੍ਸ਼ੋਰਿਵ ਸਾਗਰਸ੍ਯ ਲੋਕਾਨ੍ਦਿਧਕ੍ਸ਼ੋਰਿਵ ਪਾਵਕਸ੍ਯ ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯੇ ਹ੍ਯੇਵ ਯਥਾਨ੍ਤਕਸ੍ਯ ਹਨੂਮਤਃ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਤਿ ਕਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ।। ੭.੩੬.
ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੌਣ ਖੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਅੱਗ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨਾ ਚਾਹੇ, ਜਾਂ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੌਤ ਆ ਜਾਵੇ?
ਏषੇਵ ਚਾਨ੍ਯੇ ਚ ਮਹਾਕਪੀਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮੈਨ੍ਦਦ੍ਵਿਵਿਦਾਃ ਸਨੀਲਾਃ । ਸਤਾਰਤਾਰੇਯਨਲਾਃ ਸਰਮ੍ਭਾਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਕਾਰਣਾਦ੍ਰਾਮ ਸੁਰੈਰ੍ਹਿ ਸृष੍ਟਾਃ ।। ੭.੩੬.
ਇਹ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਕਪੀਰਾਜ—ਸੁਗਰੀਵ, ਮੈੰਦ, ਦਿਵਿਦ, ਨੀਲ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਤਾਰਾ, ਨਲ ਤੇ ਰੰਭਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਤਦੇਤ੍ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਨ੍ਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਸਿ । ਹਨੂਮਤੋ ਬਾਲਭਾਵੇ ਕਰ੍ਮੈਤਤ੍ਕਥਿਤਂ ਮਯਾ ।। ੭.੩੬.
ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਕਰਤਬ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਸੁਣਾਏ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ऽਗਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਕਥਿਤਂ ਰਾਮਃ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰੇਵ ਚ । ਵਿਸ੍ਮਯਂ ਪਰਮਂ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਵਾਨਰਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ਸਹ ।। ੭.੩੬.
ਅਗਸਤਿ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੇ ਅਚੰਭੇ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ।
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਾਮਂ ਸਰ੍ਵਮੇਤਛ੍ਰੁਤਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਦृष੍ਟਃ ਸਮ੍ਭਾषਿਤਸ਼੍ਚਾਸਿ ਰਾਮ ਗਚ੍ਛਾਮਹੇ ਵਯਮ੍ ।। ੭.੩੬.
ਫਿਰ ਅਗਸਤਿ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਲਿਆ, ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ; ਹੁਣ, ਰਾਮ, ਅਸੀਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵਾਂਗੇ।'
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਤਦ੍ਰਾਘਵੋ ਵਾਕ੍ਯਮਗਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯੋਗ੍ਰਤੇਜਸਃ । ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਃ ਪ੍ਰਣਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਹਰ੍षਿਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੭.੩੬.
ਉਜਲੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਅਗਸਤਿ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਆ।
ਅਦ੍ਯ ਮੇ ਦੇਵਤਾ ਹृष੍ਟਾਃ ਪਿਤਰਃ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾਃ । ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੁष੍ਟਾਃ ਸਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ।। ੭.੩੬.
ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਿਤਰ ਖੁਸ਼ ਹਨ; ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਜ੍ਞਾਪ੍ਯਂ ਤੁ ਮਮੈਤਦ੍ਧਿ ਯਦ੍ਵਦਾਮ੍ਯਾਗਤਸ੍ਪृਹਃ । ਤਦ੍ਭਵਦ੍ਭਿਰ੍ਮਮ ਕृਤੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਨੁਕਮ੍ਪਯਾ ।। ੭.੩੬.
ਇਹ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਆਖਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿਓ।
ਪੌਰਜਾਨਪਦਾਨ੍ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸ੍ਵਕਾਰ੍ਯੇष੍ਵਹਮਾਗਤਃ । ਕ੍ਰਤੂਨੇਵ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਭਵਤਾਂ ਸਤਾਮ੍ ।। ੭.੩੬.
ਸ਼ਹਰੀਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਿਪਟਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਓ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕੋ, ਮੈਂ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਸਦਸ੍ਯਾ ਮਮ ਯਜ੍ਞੇषੁ ਭਵਨ੍ਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਤਤ੍ । ਭਵਿष੍ਯਥ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾ ਮਮਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ।। ੭.੩੬.
ਤੁਸੀਂ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਬਣੋ, ਤਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਸਕੋ।
ਅਹਂ ਯੁष੍ਮਾਨ੍ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਪੋਨਿਰ੍ਧੂਤਕਲ੍ਮषਾਨ੍ । ਅਨੁਗ੍ਰਹੀਤਃ ਪਿਤृਭਿਰ੍ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਸੁਨਿਰ੍ਵृਤਃ ।। ੭.੩੬.
ਤੁਹਾਡੀ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪस्या ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਲੋਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁਖੀ ਹੋਵਾਂਗਾ।
ਤਦਾਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮਨਿਸ਼ਂ ਭਵਦ੍ਭਿਰਿਹ ਸਙ੍ਗਤੈਃ । ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ऋषਯਃ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਾਃ ।। ੭.੩੬.
ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹੋ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਗਸਤ ਤੇ ਹੋਰ ਪੱਕੇ ਵਰੇਤ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—
ਏਵਮਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਤਂ ਚੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਾਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੁਃ ।। ੭.੩੬.
ਉਹਨਾਂ ਨੇ 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ' ਕਹਿ ਕੇ, ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ऋषਯਸ੍ਤੇ ਯਥਾਗਤਮ੍ । ਰਾਘਵਸ਼੍ਚ ਤਮੇਵਾਰ੍ਥਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਵਿਸ੍ਮਿਤਃ ।। ੭.੩੬.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ; ਰਾਘਵ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
ਤਤੋ ऽਸ੍ਤਂ ਭਾਸ੍ਕਰੇ ਯਾਤੇ ਵਿਸृਜ੍ਯ ਨृਪਵਾਨਰਾਨ੍ । ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮੁਪਾਸ੍ਯ ਵਿਧਿਵਤ੍ਤਦਾ ਨਰਵਰੋਤ੍ਤਮਃ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਯਾਂ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸੋ ऽਨ੍ਤਃਪੁਰਚਰੋ ऽਭਵਤ੍ ।। ੭.੩੬.
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਰਾਤ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਅਭਿषਿਕ੍ਤੇ ਤੁ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੇ ਧਰ੍ਮੇਣ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਿ । ਵ੍ਯਤੀਤਾ ਯਾ ਨਿਸ਼ਾ ਪੂਰ੍ਵਾ ਪੌਰਾਣਾਂ ਹਰ੍षਵਰ੍ਧਿਨੀ ।। ੭.੩੭.
ਜਦੋਂ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪਿਛਲੀ ਰਾਤ ਨਿਕਲ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧੀ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯੁष੍ਟਾਯਾਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਨृਪਤਿਬੋਧਕਾਃ । ਵਨ੍ਦਿਨਃ ਸਮੁਪਾਤਿष੍ਠਨ੍ਸੌਮ੍ਯਾ ਨृਪਤਿਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ।। ੭.੩੭.
ਉਹ ਰਾਤ ਦੇ ਨਿਕਲਣ 'ਤੇ, ਸਵੇਰੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕ ਸੁਭਾਵਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
ਤੇ ਰਕ੍ਤਕਣ੍ਠਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਿਨ੍ਨਰਾ ਇਵ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ । ਤੁष੍ਟੁਵੁਰ੍ਨਪਤਿਂ ਵੀਰਂ ਯਥਾਵਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹਰ੍षਿਣਃ ।। ੭.੩੭.
ਉਹ ਸਾਰੇ, ਲਾਲ ਗਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਿਖਲਾਈ ਹੋਏ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੀਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵਧਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।