ਗਦੇਯਂ ਮਾਮਿਕਾ ਨੈਨਂ ਸਂਯੁਗੇषੁ ਵਧਿष੍ਯਤਿ । ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਰਦਃ ਪ੍ਰਾਹ ਤਦਾ ਹ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਿਪਿਙ੍ਗਲਃ ।। ੭.੩੬.
ਮੇਰੀ ਗਦਾ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗੀ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਇਕ ਅੱਖ ਤੇ ਪਿੰਗਲ ਅੱਖ ਵਾਲਾ, ਆਖਿਆ।
ਮਤ੍ਤੋ ਮਦਾਯੁਧਾਨਾਂ ਚ ਨ ਵਧ੍ਯੋ ऽਯਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰੇਣਾਪਿ ਦਤ੍ਤੋ ऽਸ੍ਯ ਪਰਮੋ ਵਰਃ ।। ੭.੩੬.
ਮੇਰੇ ਮਦ-ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹ ਮਰ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਣ੍ਡਾਨਾਮਵਧ੍ਯੋ ऽਯਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਚ ਇਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਚਃ ।। ੭.੩੬.
ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੰਡਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਅਵਧ ਰਹੇਗਾ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੇ ਵੱਡਾ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ।
ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵੈਨਂ ਬਾਲਸੂਰ੍ਯੋਪਮਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮ੍ । ਸ਼ਿਲ੍ਪਿਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਃ ਪ੍ਰਾਦਾਦ੍ਵਰਮਸ੍ਯ ਮਹਾਮਤਿਃ ।। ੭.੩੬.
ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਦੇਖਿਆ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮਤ੍ਕृਤਾਨਿ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਯਾਨਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਸਂਯੁਗੇ । ਤੈਰਵਧ੍ਯਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨਸ਼੍ਚਿਰਜੀਵੀ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੩੬.
ਜੋ ਯੁੱਧ ਲਈ ਮੇਰੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਦਿਵ੍ਯ ਹਥਿਆਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਜੈਯ ਰਹੇਗਾ ਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀਵੇਗਾ।
ਤਤਃ ਸੁਰਾਣਾਂ ਤੁ ਵਰੈਰ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹ੍ਯੇਨਮਲਙ੍ਕृਤਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਸ੍ਤੁष੍ਟਮਨਾ ਵਾਯੁਮਾਹ ਜਗਦ੍ਗੁਰੁਃ ।। ੭.੩੬.
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਚੌਂਹ-ਮੁਖਾ ਜਗਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ, ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਅਮਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਭਯਕਰੋ ਮਿਤ੍ਰਾਣਾਮਭਯਙ੍ਕਰਃ । ਅਜੇਯੋ ਭਵਿਤਾ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਵ ਮਾਰੁਤ ਮਾਰੁਤਿਃ ।। ੭.੩੬.
ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਲਈ ਡਰ ਬਣੇਗਾ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇਵੇਗਾ; ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਰੁਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਜੈਯ ਹੋਵੇਗਾ।
ਕਾਮਰੂਪਃ ਕਾਮਚਾਰੀ ਕਾਮਗਃ ਪ੍ਲਵਤਾਂ ਵਰਃ । ਭਵਤ੍ਯਵ੍ਯਾਹਤਗਤਿਃ ਕੀਰ੍ਤਿਮਾਂਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੩੬.
ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕੇਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ ਜਾ ਸਕੇਗਾ, ਤੇ ਪਲਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇਗੀ ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।
ਰਾਵਣੋਤ੍ਸਾਦਨਾਰ੍ਥਾਨਿ ਰਾਮਪ੍ਰਿਯਕਰਣਿ ਚ । ਰੋਮਹਰ੍षਕਰਾਣ੍ਯੇष ਕਰ੍ਤਾ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਂਯੁਗੇ ।। ੭.੩੬.
ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਦੇਖ ਕੇ ਰੋਮਾਂ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਮਾਰੁਤਂ ਤ੍ਵਮਰੈਃ ਸਹ । ਯਥਾਗਤਂ ਯਯੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਿਤਾਮਹਪੁਰੋਗਮਾਃ ।। ੭.੩੬.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ।
ਸੋ ऽਪਿ ਗਨ੍ਧਵਹਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਗृਹਮਾਨਯਤ੍ । ਅਞ੍ਜਨਾਯਾਸ੍ਤਮਾਚਖ੍ਯੌ ਵਰਦਤ੍ਤਂ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਃ ।। ੭.੩੬.
ਫਿਰ ਗੰਧਵਾਹਾ ਵਾਯੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਘਰ ਲੈ ਆਇਆ ਤੇ ਅੰਜਨਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਵਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਮ ਵਰਾਨੇष ਵਰਦਾਨਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਬਲੇਨਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥੇਨ ਸੋ ऽਪੂਰ੍ਯਤ ਯਥਾ ऽਰ੍ਣਵਃ ।। ੭.੩੬.
ਰਾਮ ਤੋਂ ਇਹ ਵਰ ਲੈ ਕੇ, ਵਰਦਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਰਸਾ ਪੂਰ੍ਯਮਾਣੋ ऽਪਿ ਤਦਾ ਵਾਨਰਪੁਙ੍ਗਵਃ । ਆਸ਼੍ਰਮੇषੁ ਮਹਰ੍षੀਣਾਮਪਰਾਧ੍ਯਤਿ ਨਿਰ੍ਭਯਃ ।। ੭.੩੬.
ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਸ੍ਰੁਗ੍ਭਾਣ੍ਡਾਨ੍ਯਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਚ ਵਲ੍ਕਲਾਜਿਨਸਞ੍ਚਯਾਨ੍ । ਭਗ੍ਨਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਾਨ੍ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਕਰੋਤ੍ਯਯਮ੍ ।। ੭.੩੬.
ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਮਚੀਆਂ, ਭਾਂਡੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਚੌਕ, ਤੇ ਛਾਲ ਤੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਢੇਰ ਤੋੜ ਕੇ, ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਕਰਦਾ, ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਏਵਂਵਿਧਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਾਵਰ੍ਤਤ ਮਹਾਬਲਃ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਣ੍ਡਾਨਾਮਵਧ੍ਯਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਨਾ ਕृਤਃ ।। ੭.੩੬.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾ-ਬਲੀ ਨੇ ਐਸੇ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੰਡਾਂ ਤੋਂ ਅਜੈਯ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਜਾਨਨ੍ਤ ऋषਯਸ੍ਤਂ ਵੈ ਸਹਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ ।। ੭.੩੬.
ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਿੰਦੇ ਰਹੇ।
ਯਥਾ ਕੇਸਰਿਣਾ ਤ੍ਵੇष ਵਾਯੁਨਾ ਸੋ ऽਞ੍ਜਨਾਸੁਤਃ । ਪ੍ਰਤਿषਿਦ੍ਧੋ ऽਪਿ ਮਰ੍ਯਾਦਾਂ ਲਙ੍ਘਯਤ੍ਯੇਵ ਵਾਨਰਃ ।। ੭.੩੬.
ਜਿਵੇਂ ਅੰਜਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੇਰ-ਸਮਾਨ ਵਾਯੂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਵਾਨਰ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਮਹਰ੍षਯਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਭृਗ੍ਵਙ੍ਗਿਰਸਵਂਸ਼ਜਾਃ । ਸ਼ੇਪੁਰੇਨਂ ਰਘੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਨਾਤਿਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਤਿਮਨ੍ਯਵਃ ।। ੭.੩੬.
ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਵਧੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।
ਬਾਧਸੇ ਯਤ੍ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਬਲਮਸ੍ਮਾਨ੍ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮ । ਤਦ੍ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਂ ਵੇਤ੍ਤਾਸਿ ਨਾਸ੍ਮਾਕਂ ਸ਼ਾਪਮੋਹਿਤਃ । ਯਦਾ ਤੇ ਸ੍ਮਾਰ੍ਯਤੇ ਕੀਰ੍ਤਿਸ੍ਤਦਾ ਤੇ ਵਰ੍ਧਤੇ ਬਲਮ੍ ।। ੭.੩੬.
ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਸਾਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਵਾਨਰ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲਿਆ ਰਹੇਗਾ, ਸਾਡੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ; ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਯਾਦ ਆਵੇਗੀ, ਤਦੋਂ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਵਧੇਗੀ।
ਤਤਸ੍ਸ ਹृਤਤੇਜੌਜਾ ਮਹਰ੍षਿਵਚਨੌਜਸਾ । ਏषੋਸ਼੍ਰਮਾਣਿ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਮृਦੁਭਾਵਂ ਗਤੋ ऽਚਰਤ੍ ।। ੭.੩੬.
ਫਿਰ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਊਰਜਾ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ; ਉਹ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਅਥਰ੍ਕ੍ਸ਼ਰਜਸੋ ਨਾਮ ਵਾਲਿਸੁਗ੍ਰੀਵਯੋਃ ਪਿਤਾ । ਸਰ੍ਵਵਾਨਰਰਾਜਾ ऽ ऽਸੀਤ੍ਤੇਜਸਾ ਭਾਸ੍ਕਰਪ੍ਰਭਃ ।। ੭.੩੬.
ਹੁਣ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਿਕ੍ਸ਼ਰਾਜਾ ਸੀ, ਵਾਲੀ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ।
ਸ ਤੁ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚਿਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਸ ਚ ऋਕ੍ਸ਼ਰਜਾ ਨਾਮ ਕਾਲਧਰ੍ਮੇਣ ਸਙ੍ਗਤਃ ।। ੭.੩੬.
ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਰਿਕ੍ਸ਼ਰਾਜਾ ਨਾਮ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਸ੍ਤਮਿਤੇ ਚਾਥ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਕੋਵਿਦੈਃ । ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਪਦੇ ਕृਤੋ ਵਾਲੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਵਾਲਿਨਃ ਪਦੇ ।। ੭.੩੬.
ਉਸ ਦੇ ਜਾ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੇ ਜੋ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵਾਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਸਮਂ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਅਦ੍ਵੈਧਂ ਛਿਦ੍ਰਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਆਬਾਲ੍ਯਂ ਸਖ੍ਯਮਭਵਦਨਿਲਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਯਥਾ ।। ੭.੩੬.
ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਟੁੱਟ ਤੇ ਨਿਰੋਲ ਦੋਸਤੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏष ਸ਼ਾਪਵਸ਼ਾਦੇਵ ਨ ਵੇਦ ਬਲਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਵਾਲਿਸੁਗ੍ਰੀਵਯੋਰ੍ਵੈਰਂ ਯਦਾ ਰਾਮ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ ।। ੭.੩੬.
ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਦ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਵਿਚ ਵੈਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਮ।
ਨ ਹ੍ਯੇष ਰਾਮ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਮਾਣੋ ऽਪਿ ਵਾਲਿਨਾ ।। ੭.੩੬.
ਹੇ ਰਾਮ, ਸੁਗਰੀਵ ਵੀ, ਵਾਲੀ ਵਲੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਣ ਤੇ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਦੇਵ ਜਾਨਾਤਿ ਨ ਹ੍ਯੇष ਬਲਮਾਤ੍ਮਨਿ ਮਾਰੁਤਿਃ । ऋषਿਸ਼ਾਪਾਹृਤਬਲਸ੍ਤਦੈष ਕਪਿਸਤ੍ਤਮਃ ।। ੭.੩੬.
ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਮਾਰੁਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕਪੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਸਿਂਹਃ ਕੁਞ੍ਜਰਰੁਦ੍ਧੋ ਵਾ ਆਸ੍ਥਿਤਃ ਸਹਿਤੋ ਰਣੇ ।। ੭.੩੬.
ਸਿੰਘ, ਜਦ ਹਾਥੀ ਵਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਡਟ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਾਕ੍ਰਮੋਤ੍ਸਾਹਮਤਿਪ੍ਰਤਾਪਸੌਸ਼ੀਲ੍ਯਮਾਧੁਰ੍ਯਨਯਾਨਯੈਸ਼੍ਚ । ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯਚਾਤੁਰ੍ਯਸੁਵੀਰ੍ਯਧੈਰ੍ਯੈਰ੍ਹਨੂਮਤਃ ਕੋ ऽਭ੍ਯਧਿਕੋ ऽਸ੍ਤਿ ਲੋਕੇ ।। ੭.੩੬.
ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਵਿਰਤਾ, ਉਤਸ਼ਾਹ, ਅਸਧਾਰਣ ਤੇਜ, ਭਲਾਈ, ਮਿੱਠਾਸ, ਚਲਣ-ਚਲਤ, ਗੰਭੀਰਤਾ, ਚਤੁਰਾਈ, ਸ਼ੂਰੀਤਾ ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੌਣ ਉਸ ਤੋਂ ਵਧ ਹੈ?
ਅਸੌ ਪੁਨਰ੍ਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਗ੍ਰਹੀष੍ਯਨ੍ਸੂਰ੍ਯੋਨ੍ਮੁਖਃ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਨਾ ਕਪੀਨ੍ਦ੍ਰਃ । ਉਦ੍ਯਦ੍ਗਿਰੇਰਸ੍ਤਗਿਰਿਂ ਜਗਾਮ ਗ੍ਰਨ੍ਥਂ ਮਹਦ੍ਧਾਰਯਨਪ੍ਰਮੇਯਃ ।। ੭.੩੬.
ਇਹ ਕਪੀਰਾਜ, ਵਿਆਕਰਨ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਵੱਡਾ ਗ੍ਰੰਥ ਲੈ ਕੇ, ਉਗਦੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਣਮਾਪ ਹੈ।