ਵਿਭੀषਣਸ੍ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਸ੍ਮਾਰਿਤੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯਦ੍ਯ ਯਤ੍ਤਦ੍ਦृष੍ਟਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ ।। ੭.੩੦.
ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਕਿਹਾ, 'ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਅਜਬ ਘਟਨਾਵਾਂ ਯਾਦ ਆ ਗਈਆਂ ਜੋ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੇਖੀਆਂ।'
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਾਮਃ ਸਤ੍ਯਮੇਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤਂ ਚ ਮੇ ।। ੭.੩੦.
ਰਾਮ ਨੇ ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।'
ਏਵਂ ਰਾਮ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤੋ ਰਾਵਣੋ ਲੋਕਕਣ੍ਟਕਃ । ਸਪੁਤ੍ਰੋ ਯੇਨ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਜਿਤਃ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੭.੩੦.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਰਾਵਣ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕਲੇਸ਼ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਸਮੇਤ, ਇੰਦਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤੋ ਰਾਮੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵਿਸ੍ਮਯਾਤ੍ਪੁਨਰੇਵ ਹਿ । ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਣਤੋ ਵਾਕ੍ਯਮਗਸ੍ਤ੍ਯਮृषਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਫਿਰ ਰਾਮ, ਵੱਡੀ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰ, ਅਗਸਤ ਮਹਾਰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਭਗਵਨ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ ਕ੍ਰੂਰੋ ਯਦਾਪ੍ਰਭृਤਿ ਮੇਦਿਨੀਮ੍ । ਪਰ੍ਯਟਤ੍ਕਿਂ ਤਦਾ ਲੋਕਾਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਆਸਨ੍ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ।। ੭.੩੧.
ਭਗਵਾਨ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਠੋਰ ਰਾਛਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਸੇਰੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ?
ਰਾਜਾ ਵਾ ਰਾਜਮਾਤ੍ਰੋ ਵਾ ਕਿਂ ਤਦਾ ਨਾਤ੍ਰ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਧਰ੍षਣਂ ਯਤ੍ਰ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਰਾਵਣੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੭.੩੧.
ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਰਾਵਣ ਨੇ ਤੰਗ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ?
ਉਤਾਹੋ ਹਤਵੀਰ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਬਭੂਵੁਃ ਪृਥਿਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਬਹਿष੍ਕृਤਾ ਵਰਾਸ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਬਹਵੋ ਨਿਰ੍ਜਿਤਾ ਨृਪਾਃ ।। ੭.੩੧.
ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਕਈ ਰਾਜੇ ਵਧੀਆ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਏ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ੋਂ ਕੱਢੇ ਗਏ ਸਨ?
ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਗਸ੍ਤ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨृषਿਃ । ਉਵਾਚ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਪਿਤਾਮਹ ਇਵੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਰਾਘਵ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ ਹੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਬਾਧਮਾਨਸ੍ਤੁ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨ੍ਪਾਰ੍ਥਿਵਰ੍षਭ । ਚਚਾਰ ਰਾਵਣੋ ਰਾਮ ਪृਥਿਵੀਂ ਪृਥਿਵੀਪਤੇ ।। ੭.੩੧.
ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਰਾਵਣ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਹੇ ਰਾਮ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ।
ਤਤੋ ਮਾਹਿष੍ਮਤੀਂ ਨਾਮ ਪੁਰੀਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਪੁਰੀਪ੍ਰਭਾਮ੍ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਯਤ੍ਰ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਸਦਾਸੀਦ੍ਵਸੁਰੇਤਸਃ ।। ੭.੩੧.
ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਸੁਰੇਤਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਤੁਲ੍ਯ ਆਸੀਨ੍ਨृਪਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਵਸੁਰੇਤਸਃ । ਅਰ੍ਜੁਨੋ ਨਾਮ ਯਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਃ ਸ਼ਰਕੁਣ੍ਡੇਸ਼ਯਃ ਸਦਾ ।। ੭.੩੧.
ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਵਸੁਰੇਤਸ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਅਰਜੁਨ ਨਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਵਣ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਤਮੇਵ ਦਿਵਸਂ ਸੋ ऽਥ ਹੈਹਯਾਧਿਪਤਿਰ੍ਬਲੀ । ਅਰ੍ਜੁਨੋ ਨਰ੍ਮਦਾਂ ਰਨ੍ਤੁਂ ਗਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਸਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੭.੩੧.
ਉਸੇ ਦਿਨ, ਹੈਹਯਾਂ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਸਰਤਾਜ ਅਰਜੁਨ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਨਰਮਦਾ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਮੇਵ ਦਿਵਸਂ ਸੋ ऽਥ ਰਾਵਣਸ੍ਤਤ੍ਰ ਆਗਤਃ । ਰਾਵਣੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯਾਮਾਤ੍ਯਾਨਪृਚ੍ਛਤ ।। ੭.੩੧.
ਉਸੇ ਦਿਨ, ਰਾਛਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ।
ਕ੍ਵਾਰ੍ਜੁਨੋ ਨृਪਤਿਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਮ੍ਯਗਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਥ । ਰਾਵਣੋ ऽਹਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਯੁਦ੍ਧੇਪ੍ਸੁਰ੍ਨृਵਰੇਣ ਹ । ਮਮਾਗਮਨਮਪ੍ਯਗ੍ਰੇ ਯੁष੍ਮਾਭਿਃ ਸਨ੍ਨਿਵੇਦ੍ਯਤਾਮ੍ ।। ੭.੩੧.
"ਰਾਜਾ ਅਰਜੁਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੇ ਠੀਕ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਰਾਵਣ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਆਉਣਾ ਉਸ ਤੱਕ ਤੁਰੰਤ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿਓ।"
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਰਾਵਣੇਨੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ऽਮਾਤ੍ਯਾਃ ਸੁਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ । ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪਤਿਮਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਮਹੀਪਤੇਃ ।। ੭.੩੧.
ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਸਮਝਦਾਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਰਵਸਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪੌਰਾਣਾਮਰ੍ਜੁਨਂ ਗਤਮ੍ । ਅਪਸृਤ੍ਯਾਗਤੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਂ ਹਿਮਵਤ੍ਸਨ੍ਨਿਭਂ ਗਿਰਿਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪੁਰਾਣਾ ਅਰਜੁਨ ਉਥੇ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸੀ।
ਸ ਤਮਭ੍ਰਮਿਵਾਵਿष੍ਟਮੁਦ੍ਭ੍ਰਨ੍ਤਮਿਵ ਮੇਦਿਨੀਮ੍ । ਅਪਸ਼੍ਯਦ੍ਰਾਵਣੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਮਾਲਿਖਨ੍ਤਮਿਵਾਮ੍ਬਰਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਰਾਵਣ ਨੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਖੁਰਚਦਾ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਿਖਰੋਪੇਤਂ ਸਿਂਹਾਧ੍ਯੁषਿਤਕਨ੍ਦਰਮ੍ । ਪ੍ਰਪਾਤਪਤਿਤੈਸ੍ਤੋਯੈਃ ਸਾਟ੍ਟਹਾਸਮਿਵਾਮ੍ਬੁਧਿਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੋਟੀਆਂ ਸਨ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਚਟਾਣਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਃ ਸਾਪ੍ਸਰੋਗਣਕਿਨ੍ਨਰੈਃ । ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਕ੍ਰੀਡਮਾਨੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਭੂਤਂ ਮਹੋਚ੍ਛ੍ਰਯਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਉਸ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੇ ਕਿੰਨਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਹਾੜ ਸਵਰਗ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਨਦੀਭਿਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨਾਭਿਃ ਸ੍ਫਟਿਕਪ੍ਰਤਿਮਂ ਜਲਮ੍ । ਫਣਾਭਿਸ਼੍ਚਲਜਿਹ੍ਵਾਭਿਰਨਨ੍ਤਮਿਵ ਵਿष੍ਠਿਤਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਾਣੀ ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਸੱਪ ਆਪਣੀਆਂ ਹਿਲਦੀਆਂ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅੰਤਹੀਣ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਂ ਦਰੀਵਨ੍ਤਂ ਹਿਮਵਤ੍ਸਨ੍ਨਿਭਂ ਗਿਰਿਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਮਾਨਸ੍ਤਤੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਂ ਰਾਵਣੋ ਨਰ੍ਮਦਾਂ ਯਯੌ ।। ੭.੩੧.
ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਹ ਪਹਾੜ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਥੋਂ ਨਰਮਦਾ ਦਰਿਆ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਚਲੋਪਲਜਲਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮੋਦਧਿਗਾਮਿਨੀਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਰਮਦਾ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਤੇ ਪਾਣੀ ਹਿਲਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਜੋ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਮਹਿषੈਃ ਸृਮਰੈਃ ਸਿਂਹੈਃ ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਰ੍ਕ੍ਸ਼ਗਜੋਤ੍ਤਮੈਃ । ਉष੍ਣਾਭਿਤਪ੍ਤੈਸ੍ਤृषਿਤੈਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੋਭਿਤਜਲਾਸ਼ਯਾਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਇਸ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਭੈਂਸਾਂ, ਮਗਰਮੱਛਾਂ, ਸ਼ੇਰਾਂ, ਚੀਤਿਆਂ, ਰਿੱਛਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਲੋਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤਪਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਪਿਆਸੇ ਸਨ, ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਚਕ੍ਰਵਾਕੈਃ ਸਕਾਰਣ੍ਡੈਃ ਸਹਂਸਜਲਕੁਕ੍ਕੁਟੈਃ । ਸਾਰਸੈਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਮਤ੍ਤੈਃ ਸੁਕੂਜਦ੍ਭਿਃ ਸਮਾਵृਤਾਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਇਹ ਦਰਿਆ ਸਦਾ ਹੀ ਚਕਵਾਂ, ਬਤੱਖਾਂ, ਹੰਸਾਂ, ਜਲ-ਕੁੱਕੜਾਂ ਤੇ ਮਸਤ ਸਰਸਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਕੂਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਫੁਲ੍ਲਦ੍ਰੁਮਕृਤੋਤ੍ਤਂਸਾਂ ਚਕ੍ਰਵਾਕਯੁਗਸ੍ਤਨੀਮ੍ । ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਪੁਲਿਨਸ਼੍ਰੋਣੀਂ ਹਂਸਾਵਲਿਸੁਮੇਖਲਾਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਇਹ ਦਰਿਆ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚਕਵਾ-ਜੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਸੀ, ਚੌੜੀਆਂ ਰੇਤੀਆਂ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਸੀ, ਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸੋਹਣੇ ਕਮਰਬੰਦ ਵਾਂਗ ਸੀ।
ਪੁष੍ਪਰੇਣ੍ਵਨੁਲਿਪ੍ਤਾਙ੍ਗੀਂ ਜਲਫੇਨਾਮਲਾਂਸ਼ੁਕਾਮ੍ । ਜਲਾਵਗਾਹਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਂ ਫੁਲ੍ਲੋਤ੍ਪਲਸ਼ੁਭੇਕ੍ਸ਼ਣਾਮ੍ । ਪੁष੍ਪਕਾਦਵਰੁਹ੍ਯਾਸ਼ੁ ਨਰ੍ਮਦਾਂ ਸਰਿਤਾਂ ਵਰਾਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰੇਣ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਫੇਣ ਵਰਗਾ ਸੁੱਚਾ ਕਪੜਾ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛੁਹ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਜੀ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਨਰਮਦਾ — ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ — ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਗਿਆ।
ਇष੍ਟਾਮਿਵ ਵਰਾਂ ਨਾਰੀਮਵਗਾਹ੍ਯ ਦਸ਼ਾਨਨਃ । ਸ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੁਲਿਨੇ ਰਮ੍ਯੇ ਨਾਨਾਮੁਨਿਨਿषੇਵਿਤੇ ।। ੭.੩੧.
ਦਸ਼ਾਨਨ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨਪਸੰਦ ਔਰਤ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਉਪੋਪਵਿष੍ਟੈਃ ਸਚਿਵੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪੁਙ੍ਗਵਃ । ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਯ ਨਰ੍ਮਦਾਂ ਸੋ ऽਥ ਗਙ੍ਗੇਯਮਿਤਿ ਰਾਵਣਃ ।। ੭.੩੧.
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ, ਨਰਮਦਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਗੰਗਾ ਦੀ ਧੀ' ਆਖਿਆ।
ਨਰ੍ਮਦਾਦਰ੍ਸ਼ਜਂ ਹਰ੍षਮਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਿਪਃ । ਉਵਾਚ ਸਚਿਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਲੀਲਂ ਸ਼ੁਕਸਾਰਣੌ ।। ੭.੩੧.
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ, ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸ਼ੁਕ ਤੇ ਸਾਰਣ ਨਾਲ ਹਾਸੇ-ਖੇਡ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਏष ਰਸ਼੍ਮਿਸਹਸ੍ਰੇਣ ਜਗਤ੍ਕृਤ੍ਵੈਵ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍ । ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਤਾਪਕਰਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨਭਸੋ ऽਰ੍ਧਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ।। ੭.੩੧.
ਇਹ ਸੂਰਜ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਤਾਪ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।