ਰਾਮੋ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੁਤੋ ਲੋਕੇ ਵਨਂ ਚਾਪ੍ਯੁਪਯਾਸ੍ਯਤਿ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਰ੍ਥੇ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਾਨੁषਵਿਗ੍ਰਹਃ । ਤਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਯਦਾ ਭਦ੍ਰੇ ਤਤਃ ਪੂਤਾ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ।। ੭.੩੦.
ਉਹ ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੀ ਜਾਵੇਗਾ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ। ਜਦ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖੇਗੀ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤਦ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਸ ਹਿ ਪਾਵਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਯਦ੍ਦੁष੍ਕृਤਂ ਕृਤਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਤਿਥ੍ਯਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਵੈ ਮਤ੍ਸਮੀਪਂ ਗਮਿष੍ਯਸਿ ।। ੭.੩੦.
ਉਹੀ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।
ਵਤ੍ਸ੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਮਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਤਦਾ ਹਿ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨਿ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षਿਰਾਜਗਾਮ ਸ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ।। ੭.੩੦.
ਤਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇਗੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਰੰਗ ਵਾਲੀ। ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਰਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਗਿਆ।
ਤਪਸ਼੍ਚਾਚਾਰ ਸੁਮਹਤ੍ਸਾ ਪਤ੍ਨੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ । ਸ਼ਾਪੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦ੍ਧਿ ਤਸ੍ਯੇਦਂ ਮੁਨੇਃ ਸਰ੍ਵਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।। ੭.੩੦.
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਵਾਦੀ ਸੀ; ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਮਹਾਰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ।
ਤਤ੍ਸ੍ਮਰ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ । ਤੇਨ ਤ੍ਵਂ ਗ੍ਰਹਣਂ ਸ਼ਤ੍ਰੋਰ੍ਯਾਤੋ ਨਾਨ੍ਯੇਨ ਵਾਸਵ ।। ੭.੩੦.
ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਜੋ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਯਾਦ ਕਰ। ਉਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵਾਸਵ, ਤੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਆਇਆ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵੈ ਯਜ ਯਜ੍ਞਂ ਤ੍ਵਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ । ਪਾਵਿਤਸ੍ਤੇਨ ਯਜ੍ਞੇਨ ਯਾਸ੍ਯਸੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਤਤਃ ।। ੭.੩੦.
ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਯਜਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰ। ਉਸ ਯਜਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤਵ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰ ਨ ਵਿਨष੍ਟੋ ਮਹਾਰਣੇ । ਨੀਤਃ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਆਰ੍ਯਕੇਣ ਮਹੋਦਧੌ ।। ੭.੩੦.
ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਆਦਰਯੋਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਯਜ੍ਞਮਿष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਵੈष੍ਣਵਮ੍ । ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਮਾਕ੍ਰਾਮਦਨ੍ਵਸ਼ਾਸਚ੍ਚ ਦੇਵਰਾਟ੍ ।। ੭.੩੦.
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਏਤਦਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤੋ ਨਾਮ ਬਲਂ ਯਤ੍ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਮਯਾ । ਨਿਰ੍ਜਿਤਸ੍ਤੇਨ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ऽਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਿਂ ਪੁਨਃ ।। ੭.੩੦.
ਇਹ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀ ਕਰੀਏ।
ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਿਤਿ ਰਾਮਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ਼੍ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤਦਾ । ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਨਰਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ੍ਤਦਾ ।। ੭.੩੦.
ਅਗਸਤ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਵਾਨਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਸਮੇਤ, 'ਵਾਹ, ਕਿੰਨਾ ਅਜਬ ਹੈ!' ਕਿਹਾ।
ਵਿਭੀषਣਸ੍ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਸ੍ਮਾਰਿਤੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯਦ੍ਯ ਯਤ੍ਤਦ੍ਦृष੍ਟਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ ।। ੭.੩੦.
ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਕਿਹਾ, 'ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਅਜਬ ਘਟਨਾਵਾਂ ਯਾਦ ਆ ਗਈਆਂ ਜੋ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੇਖੀਆਂ।'
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਾਮਃ ਸਤ੍ਯਮੇਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤਂ ਚ ਮੇ ।। ੭.੩੦.
ਰਾਮ ਨੇ ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।'
ਏਵਂ ਰਾਮ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤੋ ਰਾਵਣੋ ਲੋਕਕਣ੍ਟਕਃ । ਸਪੁਤ੍ਰੋ ਯੇਨ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਜਿਤਃ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੭.੩੦.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਰਾਵਣ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕਲੇਸ਼ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਸਮੇਤ, ਇੰਦਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤੋ ਰਾਮੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵਿਸ੍ਮਯਾਤ੍ਪੁਨਰੇਵ ਹਿ । ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਣਤੋ ਵਾਕ੍ਯਮਗਸ੍ਤ੍ਯਮृषਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਫਿਰ ਰਾਮ, ਵੱਡੀ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰ, ਅਗਸਤ ਮਹਾਰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਭਗਵਨ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ ਕ੍ਰੂਰੋ ਯਦਾਪ੍ਰਭृਤਿ ਮੇਦਿਨੀਮ੍ । ਪਰ੍ਯਟਤ੍ਕਿਂ ਤਦਾ ਲੋਕਾਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਆਸਨ੍ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ।। ੭.੩੧.
ਭਗਵਾਨ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਠੋਰ ਰਾਛਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਸੇਰੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ?
ਰਾਜਾ ਵਾ ਰਾਜਮਾਤ੍ਰੋ ਵਾ ਕਿਂ ਤਦਾ ਨਾਤ੍ਰ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਧਰ੍षਣਂ ਯਤ੍ਰ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਰਾਵਣੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੭.੩੧.
ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਰਾਵਣ ਨੇ ਤੰਗ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ?
ਉਤਾਹੋ ਹਤਵੀਰ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਬਭੂਵੁਃ ਪृਥਿਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਬਹਿष੍ਕृਤਾ ਵਰਾਸ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਬਹਵੋ ਨਿਰ੍ਜਿਤਾ ਨृਪਾਃ ।। ੭.੩੧.
ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਕਈ ਰਾਜੇ ਵਧੀਆ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਏ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ੋਂ ਕੱਢੇ ਗਏ ਸਨ?
ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਗਸ੍ਤ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨृषਿਃ । ਉਵਾਚ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਪਿਤਾਮਹ ਇਵੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਰਾਘਵ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ ਹੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਬਾਧਮਾਨਸ੍ਤੁ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨ੍ਪਾਰ੍ਥਿਵਰ੍षਭ । ਚਚਾਰ ਰਾਵਣੋ ਰਾਮ ਪृਥਿਵੀਂ ਪृਥਿਵੀਪਤੇ ।। ੭.੩੧.
ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਰਾਵਣ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਹੇ ਰਾਮ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ।
ਤਤੋ ਮਾਹਿष੍ਮਤੀਂ ਨਾਮ ਪੁਰੀਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਪੁਰੀਪ੍ਰਭਾਮ੍ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਯਤ੍ਰ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਸਦਾਸੀਦ੍ਵਸੁਰੇਤਸਃ ।। ੭.੩੧.
ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਸੁਰੇਤਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਤੁਲ੍ਯ ਆਸੀਨ੍ਨृਪਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਵਸੁਰੇਤਸਃ । ਅਰ੍ਜੁਨੋ ਨਾਮ ਯਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਃ ਸ਼ਰਕੁਣ੍ਡੇਸ਼ਯਃ ਸਦਾ ।। ੭.੩੧.
ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਵਸੁਰੇਤਸ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਅਰਜੁਨ ਨਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਵਣ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਤਮੇਵ ਦਿਵਸਂ ਸੋ ऽਥ ਹੈਹਯਾਧਿਪਤਿਰ੍ਬਲੀ । ਅਰ੍ਜੁਨੋ ਨਰ੍ਮਦਾਂ ਰਨ੍ਤੁਂ ਗਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਸਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੭.੩੧.
ਉਸੇ ਦਿਨ, ਹੈਹਯਾਂ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਸਰਤਾਜ ਅਰਜੁਨ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਨਰਮਦਾ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਮੇਵ ਦਿਵਸਂ ਸੋ ऽਥ ਰਾਵਣਸ੍ਤਤ੍ਰ ਆਗਤਃ । ਰਾਵਣੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯਾਮਾਤ੍ਯਾਨਪृਚ੍ਛਤ ।। ੭.੩੧.
ਉਸੇ ਦਿਨ, ਰਾਛਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ।
ਕ੍ਵਾਰ੍ਜੁਨੋ ਨृਪਤਿਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਮ੍ਯਗਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਥ । ਰਾਵਣੋ ऽਹਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਯੁਦ੍ਧੇਪ੍ਸੁਰ੍ਨृਵਰੇਣ ਹ । ਮਮਾਗਮਨਮਪ੍ਯਗ੍ਰੇ ਯੁष੍ਮਾਭਿਃ ਸਨ੍ਨਿਵੇਦ੍ਯਤਾਮ੍ ।। ੭.੩੧.
"ਰਾਜਾ ਅਰਜੁਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੇ ਠੀਕ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਰਾਵਣ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਆਉਣਾ ਉਸ ਤੱਕ ਤੁਰੰਤ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿਓ।"
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਰਾਵਣੇਨੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ऽਮਾਤ੍ਯਾਃ ਸੁਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ । ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪਤਿਮਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਮਹੀਪਤੇਃ ।। ੭.੩੧.
ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਸਮਝਦਾਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਰਵਸਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪੌਰਾਣਾਮਰ੍ਜੁਨਂ ਗਤਮ੍ । ਅਪਸृਤ੍ਯਾਗਤੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਂ ਹਿਮਵਤ੍ਸਨ੍ਨਿਭਂ ਗਿਰਿਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪੁਰਾਣਾ ਅਰਜੁਨ ਉਥੇ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸੀ।
ਸ ਤਮਭ੍ਰਮਿਵਾਵਿष੍ਟਮੁਦ੍ਭ੍ਰਨ੍ਤਮਿਵ ਮੇਦਿਨੀਮ੍ । ਅਪਸ਼੍ਯਦ੍ਰਾਵਣੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਮਾਲਿਖਨ੍ਤਮਿਵਾਮ੍ਬਰਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਰਾਵਣ ਨੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਖੁਰਚਦਾ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਿਖਰੋਪੇਤਂ ਸਿਂਹਾਧ੍ਯੁषਿਤਕਨ੍ਦਰਮ੍ । ਪ੍ਰਪਾਤਪਤਿਤੈਸ੍ਤੋਯੈਃ ਸਾਟ੍ਟਹਾਸਮਿਵਾਮ੍ਬੁਧਿਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੋਟੀਆਂ ਸਨ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਚਟਾਣਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਃ ਸਾਪ੍ਸਰੋਗਣਕਿਨ੍ਨਰੈਃ । ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਕ੍ਰੀਡਮਾਨੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਭੂਤਂ ਮਹੋਚ੍ਛ੍ਰਯਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਉਸ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੇ ਕਿੰਨਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਹਾੜ ਸਵਰਗ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਨਦੀਭਿਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨਾਭਿਃ ਸ੍ਫਟਿਕਪ੍ਰਤਿਮਂ ਜਲਮ੍ । ਫਣਾਭਿਸ਼੍ਚਲਜਿਹ੍ਵਾਭਿਰਨਨ੍ਤਮਿਵ ਵਿष੍ਠਿਤਮ੍ ।। ੭.੩੧.
ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਾਣੀ ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਸੱਪ ਆਪਣੀਆਂ ਹਿਲਦੀਆਂ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅੰਤਹੀਣ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ।