ਦਿਵ੍ਯਚਨ੍ਦਨਲਿਪ੍ਤਾਙ੍ਗੀ ਮਨ੍ਦਾਰਕृਤਮੂਰ੍ਧਜਾ । ਦਿਵ੍ਯੋਤ੍ਸਵਕृਤਾਰਮ੍ਭਾ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨਾ ।। ੭.੨੬.
ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਦਿਵਿਆ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇ ਹੋਏ, ਕੇਸ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਦਿਵਿਆ ਉਤਸਵ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੀ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਮਨੋਹਰਂ ਪੀਨਂ ਮੇਖਲਾਦਾਮਭੂषਿਤਮ੍ । ਸਮੁਦ੍ਵਹਨ੍ਤੀ ਜਘਨਂ ਰਤਿਪ੍ਰਾਭृਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੭.੨੬.
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਨਮੋਹਣੀਆਂ, ਭਰੀਆਂ ਕੁਮਰਾਂ ਜੜੀ ਹੋਈਆਂ ਕਮਰਬੰਦ ਨਾਲ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ ਆਈ।
ਕृਤੈਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਕੈਰਾਰ੍ਦ੍ਰੈਃ षਡਰ੍ਤੁਕੁਸੁਮੋਦ੍ਭਵੈਃ ।। ੭.੨੬.
ਉਹ ਛੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਬਭਾਵਨ੍ਯਤਮੇਵ ਸ਼੍ਰੀਕਾਨ੍ਤਿਦ੍ਯੁਤਿਮਤਿਹ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਨੀਲਂ ਸਤੋਯਮੇਘਾਭਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਮਵਕੁਣ੍ਠਿਤਾ ।। ੭.੨੬.
ਉਹ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਤੇ ਲਜਜਤ ਸੀ, ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਯਸ੍ਯਾ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਸ਼ਿਨਿਭਂ ਭ੍ਰੁਵੌ ਚਾਪਨਿਭੇ ਸ਼ੁਭੇ । ਊਰੂ ਕਰਿਕਰਾਕਾਰੌ ਕਰੌ ਪਲ੍ਲਵਕੋਮਲੌ । ਸੈਨ੍ਯਮਧ੍ਯੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਰਾਵਣੇਨੋਪਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ।। ੭.੨੬.
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਰਗਾ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਤੀਰ ਵਰਗੀਆਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਮਰਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਵਰਗੀਆਂ, ਤੇ ਹੱਥ ਨਰਮ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਜਦ ਉਹ ਫੌਜ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੀ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ।
ਤਾਂ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਂ ਕਾਮਬਾਣਵਸ਼ਂ ਗਤਃ । ਕਰੇ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਲਜ੍ਜਨ੍ਤੀਂ ਸ੍ਮਯਮਾਨੋ ऽਭ੍ਯਭਾषਤ ।। ੭.੨੬.
ਇੱਛਾ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਉਠਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਲਜਜਤ ਹਥ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਸਿ ਵਰਾਰੋਹੇ ਕਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਭਜਸੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਕਸ੍ਯਾਭ੍ਯੁਦਯਕਾਲੋ ऽਯਂ ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਸਮੁਪਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੭.੨੬.
ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ? ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਸਫਲਤਾ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਇਹ ਸੁਭਾਗਾ ਸਮਾਂ ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਸੰਗਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਵੇਗਾ?
ਤ੍ਵਦਾਨਨਰਸਸ੍ਯਾਦ੍ਯ ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਸੁਗਨ੍ਧਿਨਃ । ਸੁਧਾਮृਤਰਸਸ੍ਯੇਵ ਕੋ ऽਦ੍ਯ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੨੬.
ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਰਸ ਨਾਲ, ਕੌਣ ਤृਪਤ ਹੋਵੇਗਾ?
ਸ੍ਵਰ੍ਣਕੁਮ੍ਭਨਿਭੌ ਪੀਨੌ ਸ਼ੁਭੌ ਭੀਰੁ ਨਿਰਨ੍ਤਰੌ । ਕਸ੍ਯੋਰਸ੍ਥਲਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਦਾਸ੍ਯਤਸ੍ਤੇ ਕੁਚਾਵਿਮੌ ।। ੭.੨੬.
ਹੈ ਲਜਜਤ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਰਗੇ ਭਰੇ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਤੇਰੇ ਦੋ ਸਤਨ, ਕਿਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣਗੇ?
ਸੁਵਰ੍ਣਚਕ੍ਰਪ੍ਰਤਿਮਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਦਾਮਚਿਤਂ ਪृਥੁ । ਅਧ੍ਯਾਰੋਹਤਿ ਕਸ੍ਤੇ ऽਦ੍ਯ ਜਘਨਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਰੂਪਿਣਮ੍ ।। ੭.੨੬.
ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਚੌੜੇ ਜਘਣ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਰਗਾ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਕਿਸ ਚੜ੍ਹੇਗਾ?
ਮਦ੍ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਃ ਪੁਮਾਨ੍ਕੋ ऽਦ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਵਿष੍ਣੁਰਥਾਸ਼੍ਵਿਨੌ । ਮਾਮਤੀਤ੍ਯ ਹਿ ਯਂ ਚ ਤ੍ਵਂ ਯਾਸਿ ਭੀਰੁ ਨ ਸ਼ੋਭਨਮ੍ ।। ੭.੨੬.
ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨ? ਡਰਪੋਕੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ, ਇਹ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।
ਵਿਸ਼੍ਰਮ ਤ੍ਵਂ ਪृਥੁਸ਼੍ਰੋਣਿ ਸ਼ਿਲਾਤਲਮਿਦਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ।। ੭.੨੬.
ਚੌੜੀਆਂ ਕਮਰ ਵਾਲੀਏ, ਇਸ ਸੋਹਣੇ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਯਃ ਪ੍ਰਭੁਸ਼੍ਚੈਵ ਮਦਨ੍ਯੋ ਨੈਵ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ।। ੭.੨੬.
ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ।
ਤਦੇਵਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਃ ਪ੍ਰਹ੍ਵੋ ਯਾਚਤੇ ਤ੍ਵਾਂ ਦਸ਼ਾਨਨਃ । ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਭਰ੍ਤਾ ਵਿਧਾਤਾ ਚ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯ ਭਜਸ੍ਵ ਮਾਮ੍ ।। ੭.੨੬.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸਮੁਖ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰਤਾ ਤੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਮ੍ਭਾ ਵੇਪਮਾਨਾ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ । ਪ੍ਰਸੀਦ ਨਾਰ੍ਹਸੇ ਵਕ੍ਤੁਮੀਦृਸ਼ਂ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਮੇ ਗੁਰੁਃ ।। ੭.੨੬.
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੰਭਾ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਤੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਖੀ — ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਹੋ, ਤੈਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਹਿ ਤ੍ਵਯਾ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਂ ਧਰ੍षਣਂ ਯਦਿ । ਤਦ੍ਧਰ੍ਮਤਃ ਸ੍ਨੁषਾ ਤੇ ऽਹਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮੇਵ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ ।। ੭.੨੬.
ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਬੇਅਦਬੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਸੀ; ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪੁੱਤ੍ਰਵਧੂ ਹਾਂ, ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਆਖ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਅਥਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਸ਼੍ਚਰਣਾਧੋਮੁਖੀਂ ਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ । ਰੋਮਹਰ੍षਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਂ ਦृष੍ਟਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤਾਂ ਤਦਾ ।। ੭.੨੬.
ਫਿਰ ਦਸਮੁਖ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲ ਕਰਕੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੀ ਝਲਕ ਨਾਲ ਹੀ ਰੋਮਾਂ-ਵਿੱਚ-ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।
ਸੁਤਸ੍ਯ ਯਦਿ ਮੇ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਸ੍ਨੁषਾ ਭਵੇਃ । ਬਾਢਮਿਤ੍ਯੇਵ ਸਾ ਰਮ੍ਭਾ ਪ੍ਰਾਹ ਰਾਵਣਮੁਤ੍ਤਰਮ੍ ।। ੭.੨੬.
ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪੁੱਤ੍ਰਵਧੂ ਹੀ ਹੈਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰੰਭਾ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ — 'ਜੀ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।'
ਧਰ੍ਮਤਸ੍ਤੇ ਸੁਤਸ੍ਯਾਹਂ ਭਾਰ੍ਯਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪੁਙ੍ਗਵ । ਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਿਯਤਰਃ ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਸ੍ਯ ਤੇ । ਵਿਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਨਲਕੂਬਰ ਇਤ੍ਯਯਮ੍ ।। ੭.੨੬.
ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ। ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਲਕੂਬਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਤੋ ਯੋ ਭਵੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਵੀਰ੍ਯਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਵੇਦਗ੍ਨਿਃ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਵਸੁਧਾਸਮਃ ।। ੭.੨੬.
ਧਰਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਕਿਸ਼ਤਰੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਗ, ਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਮਿ ਕृਤਸਙ੍ਕੇਤਾ ਲੋਕਪਾਲਸੁਤਸ੍ਯ ਵੈ । ਤਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਤੁ ਮੇ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਭੂषਣਮਿਦਂ ਕृਤਮ੍ ।। ੭.੨੬.
ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਉਸੇ ਲਈ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਥਾ ਤਸ੍ਯ ਹਿ ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਭਾਵੋ ਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ।। ੭.੨੬.
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੇਰੇ ਵਲ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨ ਸਤ੍ਯੇਨ ਮਾਂ ਰਾਜਨ੍ਮੋਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸ੍ਯਰਿਨ੍ਦਮ ।। ੭.੨੬.
ਇਸ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ, ਰਾਜਨ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।
ਸ ਹਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਮੁਤ੍ਸੁਕਃ । ਤਤ੍ਰ ਵਿਘ੍ਨਂ ਸੁਤਸ੍ਯੇਹ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨਾਰ੍ਹਸਿ ਮੁਞ੍ਚ ਮਾਮ੍ ।। ੭.੨੬.
ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਮੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬੜੀ ਉਤਾਵਲੀ ਨਾਲ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਲਈ ਇੱਥੇ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰ — ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਦੇ।
ਸਦ੍ਭਿਰਾਚਰਿਤਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਗਚ੍ਛ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੁਪੁਙ੍ਗਵ । ਮਾਨਨੀਯੋ ਮਮ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਪਾਲਨੀਯਾ ਤਥਾ ऽਸ੍ਮਿ ਤੇ ।। ੭.੨੬.
ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਫੜ, ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆਯੋਗ ਹਾਂ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਵਿਨੀਤਵਤ੍ । ਸ੍ਨੁषਾ ऽਸ੍ਮਿ ਯਦਵੋਚਸ੍ਤ੍ਵਮੇਕਪਤ੍ਨੀष੍ਵਯਂ ਕ੍ਰਮਃ । ਦੇਵਲੋਕਸ੍ਥਿਤਿਰਿਯਂ ਸੁਰਾਣਾਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ਮਤਾ ।। ੭.੨੬.
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦਸਮੁਖ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ — ਪੁੱਤ੍ਰਵਧੂ, ਜੋ ਤੂੰ ਇਕ ਪਤਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸਦੀਵੀ ਰੀਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਤਿਰਪ੍ਸਰਸਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਚੈਕਸ੍ਤ੍ਰੀਪਰਿਗ੍ਰਹਃ ।। ੭.੨੬.
ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਪਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇਕ ਹੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ।
ਸ੍ਮਿ ਯਦਵੋਚਸ੍ਤ੍ਵਮੇਕਪਤ੍ਨੀष੍ਵਯਂ ਕ੍ਰਮਃ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਤਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ੋ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਚ ਸ਼ਿਲਾਤਲੇ । ਕਾਮਭੋਗਾਭਿਸਂਸਕ੍ਤੋ ਮੈਥੁਨਾਯੋਪਚਕ੍ਰਮੇ ।। ੭.੨੬.
ਜੋ ਤੂੰ ਇਕ ਪਤਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਇਹ ਆਦਤ ਇਥੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਰਾਖਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਉਸ ਵਲ ਜੁੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਸਾ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾ ਤਤੋ ਰਮ੍ਭਾ ਭ੍ਰष੍ਟਮਾਲ੍ਯਵਿਭੂषਣਾ । ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਰੀਡਮਥਿਤਾ ਨਦੀਵਾਕੁਲਤਾਂ ਗਤਾ ।। ੭.੨੬.
ਉਹ ਰੰਭਾ, ਜਦੋਂ ਛੁੱਟ ਗਈ, ਉਸਦੇ ਗਲੇ ਦੇ ਹਾਰ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਲੁੱਟ ਗਏ, ਉਹ ਐਵੇਂ ਹੋ ਗਈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦਰਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖੇਡ ਨੇ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।
ਲੁਲਿਤਾਕੁਲਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਕਰਵੇਪਿਤਪਲ੍ਲਵਾ । ਪਵਨੇਨਾਵਧੂਤੇਵ ਲਤਾ ਕੁਸੁਮਸ਼ਾਲਿਨੀ ।। ੭.੨੬.
ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਖਲਲੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਐਵੇਂ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਲਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਵਾ ਨੇ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਣ।