ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਃ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰਿਵ ਨਿਰ੍ਗਤਃ । ਸ਼ਰਵਰ੍षੈਰ੍ਮਹਾਘੋਰੈਸ੍ਤੇषਾਂ ਮਰ੍ਮਸ੍ਵਤਾਡਯਤ੍ ।। ੭.੨੩.
ਫਿਰ ਦਸ ਸਿਰ ਵਾਲਾ, ਕਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਾਨ ਵਾਲੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦਾ।
ਤਤਸ੍ਤੇਨੈਵ ਸਹਸਾ ਸੀਦਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਪਦਾਤਯਃ । ਮੁਸਲਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਤਤੋ ਭਲ੍ਲਸ਼ਤਾਨਿ ਚ ।। ੭.੨੩.
ਉਸ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲੇ ਨਾਲ, ਪੈਦਲ ਯੋਧੇ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੇ; ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਦਾਵਾਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।
ਪਟ੍ਟਿਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਕ੍ਤੀਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਘ੍ਨੀਸ੍ਤੋਮਰਾਂਸ੍ਤਥਾ । ਪਾਤਯਾਮਾਸ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਸ੍ਤੇषਾਮੁਪਰਿ ਵਿष੍ਠਿਤਃ ।। ੭.੨੩.
ਉਹ ਸਭ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਡਰਾਉਣਾ ਯੋਧਾ, ਬਰਸਾਤ ਵਾਂਗ ਬੇਅੰਤ ਬਰਛੀਆਂ, ਜਵਲਿਨ, ਸੈਂਕੜਾ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਪੱਟੀਸ਼ਾ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਦਾ।
ਅਪਵਿਦ੍ਧਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਵੀਰਾ ਵਿਨਿष੍ਪੇਤੁਃ ਪਦਾਤਯਃ । ਮਹਾਪਙ੍ਕਮਿਵਾਸਾਦ੍ਯ ਕੁਞ੍ਜਰਾष੍षष੍ਟਿਹਾਯਨਾਃ ।। ੭.੨੩.
ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਬਹਾਦਰ ਪੈਦਲ ਯੋਧੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵੱਡੀ ਕੀਚੜ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੀਦਮਾਨਾਨ੍ਸੁਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਹ੍ਵਲਾਨ੍ਸੁਮਹੌਜਸਃ । ਨਨਾਦ ਰਾਵਣੋ ਹਰ੍षਾਨ੍ਮਹਾਨਮ੍ਬੁਧਰੋ ਯਥਾ ।। ੭.੨੩.
ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਥੱਕੇ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਚੀਕ ਪਾਇਆ।
ਤਤੋ ਰਕ੍ਸ਼ੋ ਮਹਾਨਾਦਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਹਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਵਾਰੁਣਾਨ੍ । ਨਾਨਾਪ੍ਰਹਰਣੋਪੇਤੈਰ੍ਧਾਰਾਪਾਤੈਰਿਵਾਮ੍ਬੁਦਃ ।। ੭.੨੩.
ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਡੀ ਗੂੰਜ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਰੁਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਗਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਵਿਮੁਖਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਤਿਤਾ ਧਰਣੀਤਲੇ । ਰਣਾਤ੍ਸ੍ਵਪੁਰੁषੈਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਗृਹਾਣ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਤਾਃ ।। ੭.੨੩.
ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਏ ਗਏ।
ਤਾਨਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤਤੋ ਰਕ੍ਸ਼ੋ ਵਰੁਣਾਯ ਨਿਵੇਦ੍ਯਤਾਮ੍ ।। ੭.੨੩.
ਫਿਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਗੱਲ ਵਾਰੁਣ ਨੂੰ ਦੱਸੋ।'
ਰਾਵਣਂ ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਹਸ੍ਤੋ (ਪ੍ਰਹਸੋ) ਨਾਮ ਵਾਰੁਣਃ । ਗਤਃ ਖਲੁ ਮਹਾਰਾਜੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਜਲੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੭.੨੩.
ਪਰ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਹਸਤ, ਜੋ ਵਾਰੁਣ ਸੀ, ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।'
ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਵਰੁਣਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਯਂ ਤ੍ਵਮਾਹ੍ਵਯਸੇ ਯੁਧਿ । ਤਤ੍ਕਿਂ ਤਵ ਵृਥਾ ਵੀਰ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ ਗਤੇ ਨृਪੇ । ਯੇ ਤੁ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾ ਵੀਰਾਃ ਕੁਮਾਰਾਸ੍ਤੇ ਪਰਾਜਿਤਾਃ ।। ੭.੨੩.
'ਜਿਸ ਗਾਂਧਰਵ ਨੂੰ ਤੂੰ ਜੰਗ ਲਈ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਵਾਰੁਣ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਹੇ ਵੀਰ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਜਾ ਚੁੱਕਣ ਤੇ ਵਿਅਰਥ ਥੱਕਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ? ਜੋ ਵੀਰ ਬੇਟੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਉਹ ਹਾਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।'
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਨਃ । ਹਰ੍षਾਨ੍ਨਾਦਂ ਵਿਮੁਞ੍ਚਨ੍ਵੈ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਵਰੁਣਾਲਯਾਤ੍ ।। ੭.੨੩.
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਉੱਚਾ ਆਖਿਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
ਆਗਤਸ੍ਤੁ ਪਥਾ ਯੇਨ ਤੇਨੈਵ ਵਿਨਿਵृਤ੍ਯ ਸਃ । ਲਙ੍ਕਾਮਭਿਮੁਖੋ ਰਕ੍ਸ਼ੋ ਨਭਸ੍ਤਲਗਤੋ ਯਯੌ ।। ੭.੨੩.
ਜਿਸ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਰਾਹ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਨਭ ਵਿੱਚੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਨਿਵਰ੍ਤਮਾਨਃ ਸਂਹृष੍ਟੋ ਰਾਵਣਸ੍ਸੁਦੁਰਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ । ਜਹ੍ਰੇ ਪਥਿ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਰ੍षਿਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਕਨ੍ਯਕਾਃ ।। ੭.੨੪.
ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬੁਰਾ ਸੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ, ਰਿਸੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਗਾਂਧਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਫੜ ਲਿਆ।
ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯਾਂ ਹਿ ਰਕ੍ਸ਼ਃ ਸ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਂ ਵਾਪਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਹਤ੍ਵਾ ਬਨ੍ਧੁਜਨਂ ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਮਾਨੇ ਤਾਂ ਰੁਰੋਧ ਹ ।। ੭.੨੪.
ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕਿਸੇ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਜਾਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਵਾਈ ਰਥ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ।
ਏਵਂ ਪਨ੍ਨਗਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸੁਰਮਾਨੁषੀਃ । ਯਕ੍ਸ਼ਦਾਨਵਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਮਾਨੇ ਸੋ ऽਧ੍ਯਰੋਪਯਤ੍ ।। ੭.੨੪.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸੱਪਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਲੈਂਦਾ।
ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਮਂ ਦੁਃਖਾਨ੍ਮੁਮੁਚੁਰ੍ਬਾष੍ਪਜਂ ਜਲਮ੍ । ਤੁਲ੍ਯਮਗ੍ਨ੍ਯਰ੍ਚਿषਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੋਕਾਗ੍ਨਿਭਯਸਮ੍ਭਵਮ੍ ।। ੭.੨੪.
ਉਹ ਸਭ ਕੁੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਤੇ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੰਝੂ ਵਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਤਾਭਿਃ ਸਰ੍ਵਾਨਵਦ੍ਯਾਭਿਰ੍ਨਦੀਭਿਰਿਵ ਸਾਗਰਃ । ਆਪੂਰਿਤਂ ਵਿਮਾਨਂ ਤਦ੍ਭਯਸ਼ੋਕਾਸ਼ਿਵਾਸ਼੍ਰੁਭਿਃ ।। ੭.੨੪.
ਉਹ ਹਵਾਈ ਮਹਿਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਨਿਰਮਲ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਡਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਨਾਗਗਨ੍ਧਰ੍ਵਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਹਰ੍षਿਤਨਯਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ । ਦੈਤ੍ਯਦਾਨਵਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਮਾਨੇ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ऽਰੁਦਨ੍ ।। ੭.੨੪.
ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸੱਪ-ਕੁੜੀਆਂ, ਗਾਂਧਰਵਾਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਰਥ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਦੀਰ੍ਘਕੇਸ਼੍ਯਃ ਸੁਚਾਰ੍ਵਙ੍ਗ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨਾਃ । ਪੀਨਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਵਜ੍ਰਵੇਦਿਮਧ੍ਯਸਮਪ੍ਰਭਾਃ ।। ੭.੨੪.
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਲੰਬੇ, ਅੰਗ ਸੋਹਣੇ, ਚਿਹਰੇ ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ, ਛਾਤੀ ਭਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਕਮਰ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਮੱਧ ਵਾਂਗ ਪਤਲੀ ਸੀ।
ਰਥਕੂਬਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ੈਃ ਸ਼੍ਰੋਣਿਦੇਸ਼ੈਰ੍ਮਨੋਹਰਾਃ । ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸੁਰਾਙ੍ਗਨਾਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਨਿष੍ਟਪ੍ਤਕਨਕਪ੍ਰਭਾਃ ।। ੭.੨੪.
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਰਾਂ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਾਂਗ, ਮਨਮੋਹਣ ਕੁੜੀਆਂ, ਤਪੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੀ।
ਸ਼ੋਕਦੁਃਖਭਯਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਵਿਹ੍ਵਲਾਸ਼੍ਚ ਸੁਮਧ੍ਯਮਾਃ । ਤਾਸਾਂ ਨਿਸ਼੍ਵਾਸਵਾਤੇਨ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੀਪਿਤਮ੍ ।। ੭.੨੪.
ਦੁੱਖ, ਦੁਖ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਹਾਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋ ਗਈ।
ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮਿਵਾਭਾਤਿ ਸਨ੍ਨਿਰੁਦ੍ਧਾਗ੍ਨਿਪੁष੍ਪਕਮ੍ । ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਵਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ੋਕਾਕੁਲਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।। ੭.੨੪.
ਉਹ ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਰੋਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਯਜਨ-ਸਥਾਨ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ; ਦਸਸੀਰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ।
ਦੀਨਵਕ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣਾਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਮृਗ੍ਯਃ ਸਿਂਹਵਸ਼ਾ ਇਵ । ਕਾਚਿਚ੍ਚਿਨ੍ਤਯਤੀ ਤਤ੍ਰ ਕਿਂ ਨੁ ਮਾਂ ਭਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਤਿ ।। ੭.੨੪.
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਝੁਕੀਆਂ ਤੇ ਵਕਰੀਆਂ ਸਨ, ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਕੀ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਖਾ ਲਵੇਗਾ?'
ਕਾਚਿਦ੍ਦਧ੍ਯੌ ਸੁਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਅਪਿ ਮਾਂ ਮਾਰਯੇਦਯਮ੍ । ਇਤਿ ਮਾਤृਪਿਤऽਨ੍ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਭਰ੍ਤऽਨ੍ਭ੍ਰਾਤऽਂਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਸਮਾਵਿष੍ਟਾ ਵਿਲੇਪੁਃ ਸਹਿਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।। ੭.੨੪.
ਇੱਕ ਹੋਰ, ਗਹਿਰੀ ਦੁੱਖੀ ਹੋਈ, ਸੋਚਦੀ ਸੀ, 'ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ।' ਮਾਂ, ਪਿਓ, ਪਤੀ ਤੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਹ ਸਤਰੀਆਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਰੋਈਆਂ।
ਕਥਂ ਨੁ ਖਲੁ ਮੇ ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਮਯਾ ਵਿਨਾ । ਕਥਂ ਮਾਤਾ ਕਥਂ ਭ੍ਰਾਤਾ ਨਿਮਗ੍ਨਾਃ ਸ਼ੋਕਸਾਗਰੇ ।। ੭.੨੪.
ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇਗਾ? ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਮੇਰਾ ਭਰਾ, ਇਹ ਸਭ ਗਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਡੁੱਬੇ ਹੋਣਗੇ?
ਹਾ ਕਥਂ ਨੁ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਭਰ੍ਤੁਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਹਂ ਵਿਨਾ । ਮृਤ੍ਯੋ ਪ੍ਰਸਾਦਯਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਨਯ ਮਾਂ ਦੁਃਖਭਾਗਿਨੀਮ੍ ।। ੭.੨੪.
ਹਾਏ, ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੌਤ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਲੈ ਜਾ।
ਕਿਨ੍ਨੁ ਤਦ੍ਦੁष੍ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਪੁਰਾ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰੇ ਕृਤਮ੍ ।। ੭.੨੪.
ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ?
ਏਵਂ ਸ੍ਮ ਦੁਃਖਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪਤਿਤਾਃ ਸ਼ੋਕਸਾਗਰੇ । ਨ ਖਲ੍ਵਿਦਾਨੀਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮੋ ਦੁਃਖਸ੍ਯਾਸ੍ਯਾਨ੍ਤਮਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੭.੨੪.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਸਤਰੀਆਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਗਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ, ਰੋਈਆਂ; ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
ਅਹੋ ਧਿਙ੍ਮਾਨੁषਂ ਲੋਕਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਖਲ੍ਵਧਮਃ ਪਰਃ । ਯਦ੍ਦੁਰ੍ਬਲਾ ਬਲਵਤਾ ਭਰ੍ਤਾਰੋ ਰਾਵਣੇਨ ਨਃ ।। ੭.੨੪.
ਹਾਏ, ਮਨੁੱਖੀ ਜਗਤ 'ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ! ਕੋਈ ਹੋਰ ਇੰਨਾ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਪਤੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
ਸੂਰ੍ਯੇਣੋਦਯਤਾ ਕਾਲੇ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣੀਵ ਨਾਸ਼ਿਤਾਃ । ਅਹੋ ਸੁਬਲਵਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ੋ ਵਧੋਪਾਯੇषੁ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ।। ੭.੨੪.
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਤਾਰੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ; ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹੈ।