ਆਯੁष੍ਯਂ ਪੁष੍ਟਿਜਨਨਂ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਰੁਤਿਮਨੋਹਰਮ੍ । ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਮਾਨੌ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਗਾਯਕੌ ॥੧-੪-
ਇਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਤੇ ਸਭ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਗਾਇਕ ਗਾਇਕੀ ਕਰਦੇ, ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ।
ਰਥ੍ਯਾਸੁ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗੇषੁ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਭਰਤਾਗ੍ਰਜਃ । ਸ੍ਵਵੇਸ਼੍ਮ ਚਾਨੀਯ ਤਤੋ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਸ ਕੁਸ਼ੀਲਵੌ ॥੧-੪-
ਰਥਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ, ਭਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਦੋ ਕੁਸ਼ੀਲਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ।
ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਪੂਜਾਰ੍ਹੌ ਰਾਮਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣਃ । ਆਸੀਨਃ ਕਾਞ੍ਚਨੇ ਦਿਵ੍ਯੇ ਸ ਚ ਸਿਂਹਾਸਨੇ ਪ੍ਰਭੁਃ ॥੧-੪-
ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ, ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਸੁਨਹਿਰੀ ਤੇ ਦਿਵਯ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਪੋਪਵਿष੍ਟੈਃ ਸਚਿਵੈਰ੍ਭ੍ਰਾਤृਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਰੂਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌ ਵਿਨੀਤੌ ਭ੍ਰਾਤਰਾਵੁਭੌ ॥੧-੪-
ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰ ਸਨ, ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਉਵਾਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਰਾਮਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਭਰਤਂ ਤਥਾ । ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮੇਤਦਾਖ੍ਯਾਨਮਨਯੋਰ੍ਦੇਵਵਰ੍ਚਸੋਃ ॥੧-੪-
ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ।'
ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਰ੍ਥਪਦਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਗਾਯਕੌ ਸਮਚੋਦਯਤ੍ । ਤੌ ਚਾਪਿ ਮਧੁਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤਾਯਤਨਿਃਸ੍ਵਨਮ੍ ॥੧-੪-
ਉਸ ਨੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥ ਤੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਗਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ; ਦੋਵੇਂ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਰੰਗੀਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉੱਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਲਯਵਦਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਰ੍ਥਮਗਾਯਤਾਮ੍ । ਹ੍ਲਾਦਯਤ੍ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਮਨਾਂਸਿ ਹृਦਯਾਨਿ ਚ । ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯਸੁਖਂ ਗੇਯਂ ਤਦ੍ ਬਭੌ ਜਨਸਂਸਦਿ ॥੧-੪-
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੰਤਰੀ ਤੇ ਲਯ ਦੇ ਪੂਰੇ ਮੇਲ ਨਾਲ, ਸਪਸ਼ਟ ਅਰਥ ਸਮਝਾ ਕੇ ਗਾਇਆ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਹਰ ਅੰਗ, ਮਨ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਰਾਗ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਇਮੌ ਮੁਨੀ ਪਾਰ੍ਥਿਵਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਵਿਤੌ । ::ਕੁਸ਼ੀਲਵੌ ਚੈਵ ਮਹਾਤਪਸ੍ਵਿਨੌ । ਮਮਾਪਿ ਤਦ੍ ਭੂਤਿਕਰਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । ::ਮਹਾਨੁਭਾਵਂ ਚਰਿਤਂ ਨਿਬੋਧਤ ॥੧-੪-
ਇਹ ਦੋ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਲਕੜੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਸ਼ੀਲਵ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਵੱਡੇ ਤਪਸੀ ਹਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਵਾਕਈ ਅਸਧਾਰਣ ਹਨ। ਹੁਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਤੌ ਰਾਮਵਚਃ ਪ੍ਰਚੋਦਿਤਾ- ::ਵਗਾਯਤਾਂ ਮਾਰ੍ਗਵਿਧਾਨਸਮ੍ਪਦਾ । ਸ ਚਾਪਿ ਰਾਮਃ ਪਰਿषਦ੍ਗਤਃ ਸ਼ਨੈ- ਰ੍ਬੁਭੂषਯਾਸਕ੍ਤਮਨਾ ਬਭੂਵ ਹ ॥੧-੪-
ਫਿਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲਗ ਗਿਆ।
thumb|ਪਞ੍ਚਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੧-
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਕਥਾ ਹੁਣ ਸੁਣੋ।
ਸਰ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਮਿਯਂ ਯੇषਾਮਾਸੀਤ੍ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾ ਵਸੁਂਧਰਾ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮੁਪਾਦਾਯ ਨृਪਾਣਾਂ ਜਯਸ਼ਾਲਿਨਾਮ੍ ॥੧-੫-
ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਯੇषਾਂ ਸ ਸਗਰੋ ਨਾਮ ਸਾਗਰੋ ਯੇਨ ਖਾਨਿਤਃ । षष੍ਟਿਪੁਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯਂ ਯਾਨ੍ਤਂ ਪਰ੍ਯਵਾਰਯਨ੍ ॥੧-੫-
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਗਰ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਖੋਦਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਸਾਥ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਸਨ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੂਣਾਮਿਦਂ ਤੇषਾਂ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਵਂਸ਼ੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਮਹਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮਾਖ੍ਯਾਨਂ ਰਾਮਾਯਣਮਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ॥੧-੫-
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਕਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਮਾਯਣ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦਿਦਂ ਵਰ੍ਤਯਿष੍ਯਾਵਃ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਖਿਲਮਾਦਿਤਃ । ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਹਿਤਂ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਮਨਸੂਯਤਾ ॥੧-੫-
ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਆਖਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਰਵੈਰ ਸੁਣੋ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾ ਨਾਮ ਨਗਰੀ ਤਤ੍ਰਾਸੀਲ੍ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਮਨੁਨਾ ਮਾਨਵੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਯਾ ਪੁਰੀ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥੧-੫-
ਉਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਯੋਧਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਨੂ ਨੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਆਯਤਾ ਦਸ਼ ਚ ਦ੍ਵੇ ਚ ਯੋਜਨਾਨਿ ਮਹਾਪੁਰੀ । ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਸੁਵਿਭਕ੍ਤਮਹਾਪਥਾ ॥੧-੫-
ਉਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਰਾਜਮਾਰ੍ਗੇਣ ਮਹਤਾ ਸੁਵਿਭਕ੍ਤੇਨ ਸ਼ੋਭਿਤਾ । ਮੁਕ੍ਤਪੁष੍ਪਾਵਕੀਰ੍ਣੇਨ ਜਲਸਿਕ੍ਤੇਨ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ॥੧-੫-
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਡੀ ਰਾਜਸੜਕ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਜ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਤਾਂ ਤੁ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਮਹਾਰਾष੍ਟ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਃ । ਪੁਰੀਮਾਵਾਸਯਾਮਾਸ ਦਿਵਿ ਦੇਵਪਤਿਰ੍ਯਥਾ ॥੧-੫-
ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਰਿਆਸਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਕਪਾਟਤੋਰਣਵਤੀਂ ਸੁਵਿਭਕ੍ਤਾਨ੍ਤਰਾਪਣਾਮ੍ । ਸਰ੍ਵਯਨ੍ਤ੍ਰਾਯੁਧਵਤੀਮੁषਿਤਾਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਿਲ੍ਪਿਭਿਃ ॥੧-੫-
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਤੋਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਵਧੀਆ ਵੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਕਲਾ-ਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।
ਸੂਤਮਾਗਧਸਮ੍ਬਾਧਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀਮਤੁਲਪ੍ਰਭਾਮ੍ । ਉਚ੍ਚਾਟ੍ਟਾਲਧ੍ਵਜਵਤੀਂ ਸ਼ਤਘ੍ਨੀਸ਼ਤਸਂਕੁਲਾਮ੍ ॥੧-੫-
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਰਥਾਂ ਦੇ ਚਲਾਕਾਂ ਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੁੱਲ ਸੋਭਾ ਵਾਲਾ, ਉੱਚੀਆਂ ਹਵੈਲੀ ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਜੰਗੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵਧੂਨਾਟਕਸਙ੍ਘੈਸ਼੍ਚ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪੁਰੀਮ੍ । ਉਦ੍ਯਾਨਾਮ੍ਰਵਣੋਪੇਤਾਂ ਮਹਤੀਂ ਸਾਲਮੇਖਲਾਮ੍ ॥੧-੫-
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਾਟਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਨਾਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਆਮ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਸਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਘੇਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਦੁਰ੍ਗਗਮ੍ਭੀਰਪਰਿਖਾਂ ਦੁਰ੍ਗਾਮਨ੍ਯੈਰ੍ਦੁਰਾਸਦਾਮ੍ । ਵਾਜਿਵਾਰਣਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਗੋਭਿਰੁष੍ਟ੍ਰੈਃ ਖਰੈਸ੍ਤਥਾ ॥੧-੫-
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਖਾਈਆਂ ਨਾਲ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ, ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਗਾਂ, ਉਠਾਂ ਤੇ ਗਧਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਾਮਨ੍ਤਰਾਜਸਙ੍ਘੈਸ਼੍ਚ ਬਲਿਕਰ੍ਮਭਿਰਾਵृਤਾਮ੍ । ਨਾਨਾਦੇਸ਼ਨਿਵਾਸੈਸ਼੍ਚ ਵਣਿਗ੍ਭਿਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ ॥੧-੫-
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਮੰਤ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਭੇਟ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਸਾਦੈ ਰਤ੍ਨਵਿਕृਤੈਃ ਪਰ੍ਵਤੈਰਿਵ ਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ । ਕੂਟਾਗਾਰੈਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯੇਵਾਮਰਾਵਤੀਮ੍ ॥੧-੫-
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੀ, ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਾਂਗ ਲਗਦਾ ਸੀ।
ਚਿਤ੍ਰਾਮष੍ਟਾਪਦਾਕਾਰਾਂ ਵਰਨਾਰੀਗਣਾਯੁਤਾਮ੍ । ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਸਮਾਕੀਰ੍ਣਾਂ ਵਿਮਾਨਗृਹਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ ॥੧-੫-
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਚੌਸਰ ਦੇ ਪਟ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੀ, ਚੰਗੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਗृਹਗਾਢਾਮਵਿਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਂ ਸਮਭੂਮੌ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਾਮ੍ । ਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਮਿਕ੍ਸ਼ੁਕਾਣ੍ਡਰਸੋਦਕਾਮ੍ ॥੧-੫-
ਇੱਕ ਘਰ, ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਸੀ, ਸਮਤਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਚੌਲ ਅਤੇ ਜੌ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਵਾਲਾ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਉਥੇ ਸੀ।
ਦੁਨ੍ਦੁਭੀਭਿਰ੍ਮृਦਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਵੀਣਾਭਿਃ ਪਣਵੈਸ੍ਤਥਾ । ਨਾਦਿਤਾਂ ਭृਸ਼ਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਤਾਮਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ ॥੧-੫-
ਉਹ ਉੱਤਮ ਵਾਸਥਾਨ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡੰਬ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਵੀਣਾ ਅਤੇ ਪਣਵਾ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਵਿਮਾਨਮਿਵ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਤਪਸਾਧਿਗਤਂ ਦਿਵਿ । ਸੁਨਿਵੇਸ਼ਿਤਵੇਸ਼੍ਮਾਨ੍ਤਾਂ ਨਰੋਤ੍ਤਮਸਮਾਵृਤਾਮ੍ ॥੧-੫-
ਉਹ ਵਾਸਥਾਨ ਸਿਧਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਮਹਿਲ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸੁਚੱਜੀਆਂ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਥੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
ਯੇ ਚ ਬਾਣੈਰ੍ਨ ਵਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਵਿਕ੍ਤਮਪਰਾਪਰਮ੍ । ਸ਼ਬ੍ਦਵੇਧ੍ਯਂ ਚ ਵਿਤਤਂ ਲਘੁਹਸ੍ਤਾ ਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ ॥੧-੫-
ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਤੀਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਜਾਂ ਨੇੜੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਚੁਕਦੇ, ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਹਲਕੇ ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਾਹਰ ਸਨ।
ਸਿਂਹਵ੍ਯਾਘ੍ਰਵਰਾਹਾਣਾਂ ਮਤ੍ਤਾਨਾਂ ਨਦਤਾਂ ਵਨੇ । ਹਨ੍ਤਾਰੋ ਨਿਸ਼ਿਤੈਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਬਲਾਦ੍ ਬਾਹੁਬਲੈਰਪਿ ॥੧-੫-
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਹਾੜਦੇ ਸਿੰਘ, ਬਾਘ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਸਨ।