ਵਾਰ੍ਯਮਾਣਾਃ ਸੁਬਹੁਸ਼ੋ ਵੇष੍ਟਨ੍ਤ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਪਾਂਸੁषੁ। ਵਿਮੁਕ੍ਤਕੇਸ਼੍ਯਃ ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤਾ ਗਾਵੋ ਵਤ੍ਸਹਤਾ ਇਵ
ਉਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਰੋਕੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ 'ਚ ਲੁੱਟਦੀਆਂ, ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਛਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਗਈਆਂ।
ਉਤ੍ਤਰੇਣ ਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰੇਣ ਸਹ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ। ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਯੋਧਨਂ ਘੋਰਂ ਵਿਚਿਨ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯੋ ਹਤਂ ਪਤਿਮ੍
ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਯੁੱਧ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਗਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀਆਂ।
ਆਰ੍ਯਪੁਤ੍ਰੇਤਿ ਵਾਦਿਨ੍ਯੋ ਹਾ ਨਾਥੇਤਿ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਪਰਿਪੇਤੁਃ ਕਬਨ੍ਧਾਙ੍ਕਾਂ ਮਹੀਂ ਸ਼ੋਣਿਤਕਰ੍ਦਮਾਮ੍
‘ਆਰਯਪੁਤ!’ ਤੇ ‘ਹਾ ਸਾਡੇ ਰਖਵਾਲੇ!’ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ।
ਤਾ ਬਾष੍ਪਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਕ੍ਸ਼੍ਯੋ ਭਰ੍ਤृਸ਼ੋਕਪਰਾਜਿਤਾਃ। ਕਰਿਣ੍ਯ ਇਵ ਨਰ੍ਦਨ੍ਤ੍ਯਃ ਕਰੇਣ੍ਵੋ ਹਤਯੂਥਪਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਪਤੀ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਹਾਰੀਆਂ, ਹਾਏ ਹਾਏ ਕਰਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਥਣੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰਦਾਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤਾ ਮਹਾਕਾਯਂ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਂ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਮ੍। ਰਾਵਣਂ ਨਿਹਤਂ ਭੂਮੌ ਨੀਲਾਞ੍ਜਨਚਯੋਪਮਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ, ਨੀਲੇ ਅੰਜਨ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਦੇਖਿਆ।
ਤਾਃ ਪਤਿਂ ਸਹਸਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਯਾਨਂ ਰਣਪਾਂਸੁषੁ। ਨਿਪੇਤੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਵਨਲਤਾ ਇਵ
ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਯੁੱਧ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਲਟ ਪਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਣ।
ਬਹੁਮਾਨਾਤ੍ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਕਾਚਿਦੇਨਂ ਰੁਰੋਦ ਹ। ਚਰਣੌ ਕਾਚਿਦਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਕਾਚਿਤ੍ ਕਣ੍ਠੇऽਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਚ
ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ ਰੋ ਦਿੱਤਾ; ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਗਲ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ।
ਉਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਚ ਭੁਜੌ ਕਾਚਿਦ੍ ਭੂਮੌ ਸੁਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ। ਹਤਸ੍ਯ ਵਦਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਚਿਨ੍ਮੋਹਮੁਪਾਗਮਤ੍
ਕਿਸੇ ਨੇ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੁੱਟਿਆ; ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁਰਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ।
ਕਾਚਿਦਙ੍ਕੇ ਸ਼ਿਰਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਰੁਰੋਦ ਮੁਖਮੀਕ੍ਸ਼ਤੀ। ਸ੍ਨਾਪਯਨ੍ਤੀ ਮੁਖਂ ਬਾष੍ਪੈਸ੍ਤੁषਾਰੈਰਿਵ ਪਙ੍ਕਜਮ੍
ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦੀਆਂ ਰੋਈ, ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਚਿਹਰਾ ਭਿੱਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਮਲ ਨੂੰ ਭਿੱਜਾ ਦੇਵੇ।
ਏਵਮਾਰ੍ਤਾਃ ਪਤਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਵਣਂ ਨਿਹਤਂ ਭੁਵਿ। ਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਰ੍ਬਹੁਧਾ ਸ਼ੋਕਾਦ੍ ਭੂਯਸ੍ਤਾਃ ਪਰ੍ਯਦੇਵਯਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੋਇਆ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।
ਯੇਨ ਵਿਤ੍ਰਾਸਿਤਃ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਯੇਨ ਵਿਤ੍ਰਾਸਿਤੋ ਯਮਃ। ਯੇਨ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣੋ ਰਾਜਾ ਪੁष੍ਪਕੇਣ ਵਿਯੋਜਿਤਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਣਾਮृषੀਣਾਂ ਚ ਸੁਰਾਣਾਂ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਭਯਂ ਯੇਨ ਰਣੇ ਦਤ੍ਤਂ ਸੋऽਯਂ ਸ਼ੇਤੇ ਰਣੇ ਹਤਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪਾਇਆ—ਉਹ ਹੁਣ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਪਿਆ ਹੈ।
ਅਸੁਰੇਭ੍ਯਃ ਸੁਰੇਭ੍ਯੋ ਵਾ ਪਨ੍ਨਗੇਭ੍ਯੋऽਪਿ ਵਾ ਤਥਾ। ਭਯਂ ਯੋ ਨ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਤਸ੍ਯੇਦਂ ਮਾਨੁषਾਦ੍ ਭਯਮ੍
ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਅਜਗਰਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਰਿਆ—ਉਹ ਹੁਣ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਡਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਵਧ੍ਯੋ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਯਸ੍ਤਥਾ ਦਾਨਵਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍। ਹਤਃ ਸੋऽਯਂ ਰਣੇ ਸ਼ੇਤੇ ਮਾਨੁषੇਣ ਪਦਾਤਿਨਾ
ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਲਈ ਅਵਧਯ ਸੀ—ਉਹ ਹੁਣ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਪਾਹੀ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।
ਯੋ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਃ ਸੁਰੈਰ੍ਹਨ੍ਤੁਂ ਨ ਯਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਨਾਸੁਰੈਸ੍ਤਥਾ। ਸੋऽਯਂ ਕਸ਼੍ਚਿਦਿਵਾਸਤ੍ਤ੍ਵੋ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇਨ ਲਮ੍ਭਿਤਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕੇ—ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਏਵਂ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯੋ ਰੁਰੁਦੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾ ਦੁਃਖਿਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ। ਭੂਯ ਏਵ ਚ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਵਿਲੇਪੁਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਰੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
ਅਸ਼ृਣ੍ਵਤਾ ਤੁ ਸੁਹृਦਾਂ ਸਤਤਂ ਹਿਤਵਾਦਿਨਾਮ੍। ਮਰਣਾਯਾਹृਤਾ ਸੀਤਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ਼੍ਚ ਨਿਪਾਤਿਤਾਃ। ਏਤਾਃ ਸਮਮਿਦਾਨੀਂ ਤੇ ਵਯਮਾਤ੍ਮਾ ਚ ਪਾਤਿਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਚੰਗੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਇਸ ਲਈ ਸੀਤਾ ਮੌਤ ਲਈ ਇੱਥੇ ਲਿਆਈ ਗਈ, ਰਾਖਸਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਢਹਿ ਗਏ।
ਬ੍ਰੁਵਾਣੋऽਪਿ ਹਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਮਿष੍ਟੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਵਿਭੀषਣਃ। ਦृष੍ਟਂ ਪਰੁषਿਤੋ ਮੋਹਾਤ੍ ਤ੍ਵਯਾऽऽਤ੍ਮਵਧਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਣਾ
ਭਾਵੇਂ ਪਿਆਰਾ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਚੰਗੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਭਟਕਾਵੇ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਖਤ ਸਮਝਿਆ, ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਚਾਹੀ।
ਯਦਿ ਨਿਰ੍ਯਾਤਿਤਾ ਤੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸੀਤਾ ਰਾਮਾਯ ਮੈਥਿਲੀ। ਨ ਨਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵ੍ਯਸਨਂ ਘੋਰਮਿਦਂ ਮੂਲਹਰਂ ਮਹਤ੍
ਜੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਡਰਾਵਨਾ ਤੇ ਜੜ੍ਹੋਂ ਉਖਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਲੇਸ਼ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਆਉਂਦਾ।
ਵृਤ੍ਤਕਾਮੋ ਭਵੇਦ੍ ਭ੍ਰਾਤਾ ਰਾਮੋ ਮਿਤ੍ਰਕੁਲਂ ਭਵੇਤ੍। ਵਯਂ ਚਾਵਿਧਵਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਕਾਮਾ ਨ ਚ ਸ਼ਤ੍ਰਵਃ
ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਰਾਮ ਸਾਡਾ ਮਿਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧਵਾ ਨਾ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਸਾਡੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਾ ਰਹਿੰਦਾ।
ਤ੍ਵਯਾ ਪੁਨਰ੍ਨृਸ਼ਂਸੇਨ ਸੀਤਾਂ ਸਂਰੁਨ੍ਧਤਾ ਬਲਾਤ੍। ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਵਯਮਾਤ੍ਮਾ ਚ ਤ੍ਰਯਂ ਤੁਲ੍ਯਂ ਨਿਪਾਤਿਤਮ੍
ਪਰ ਤੂੰ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਾਖਸ, ਅਸੀਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਖੁਦ—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਇਕਸਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।
ਨ ਕਾਮਕਾਰਃ ਕਾਮਂ ਵਾ ਤਵ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪੁਂਗਵ। ਦੈਵਂ ਚੇष੍ਟਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਹਤਂ ਦੈਵੇਨ ਹਨ੍ਯਤੇ
ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਹੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ; ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਇਆ।
ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ੋऽਯਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਚ ਤੇ ਰਣੇ। ਤਵ ਚੈਵ ਮਹਾਬਾਹੋ ਦੈਵਯੋਗਾਦੁਪਾਗਤਃ
ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਇਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣਾ, ਤੇਰਾ ਵੀ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਸਭ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ।
ਨੈਵਾਰ੍ਥੇਨ ਚ ਕਾਮੇਨ ਵਿਕ੍ਰਮੇਣ ਨ ਚਾਜ੍ਞਯਾ। ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਦੈਵਗਤਿਰ੍ਲੋਕੇ ਨਿਵਰ੍ਤਯਿਤੁਮੁਦ੍ਯਤਾ
ਨਾਹ ਧਨ ਨਾਲ, ਨਾਹ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਨਾਹ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ, ਨਾਹ ਹੁਕਮ ਨਾਲ—ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਚਾਲ, ਜਦ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਚੱਲ ਪਈ, ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੁੜ ਸਕਦੀ।
ਵਿਲੇਪੁਰੇਵਂ ਦੀਨਾਸ੍ਤਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਿਪਯੋषਿਤਃ। ਕੁਰਰ੍ਯ ਇਵ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਬਾष੍ਪਪਰ੍ਯਾਕੁਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਹਾਲਾਤੀ, ਰੋਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਖੀ ਕੁਲਹਣੀਆਂ।
thumb|ਏਕਾਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਾਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੬-
ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌ ਗਿਆਰਾਂਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਤਾਸਾਂ ਵਿਲਪਮਾਨਾਨਾਂ ਤਦਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਯੋषਿਤਾਮ੍। ਜ੍ਯੇष੍ਠਪਤ੍ਨੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੀਨਾ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਸਮੁਦੈਕ੍ਸ਼ਤ
ਜਦ ਰਾਖਸਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ।
ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਂ ਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਮੇਣਾਚਿਨ੍ਤ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾ। ਪਤਿਂ ਮਨ੍ਦੋਦਰੀ ਤਤ੍ਰ ਕृਪਣਾ ਪਰ੍ਯਦੇਵਯਤ੍
ਦਸਸੀਰ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੰਦੋਦਰੀ ਉਥੇ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਰੋਈ।
ਨਨੁ ਨਾਮ ਮਹਾਬਾਹੋ ਤਵ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਾਨੁਜ। ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮੁਖੇ ਸ੍ਥਾਤੁਂ ਤ੍ਰਸ੍ਯਤ੍ਯਪਿ ਪੁਰਂਦਰਃ
ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੰਦਰ ਵੀ ਕੰਪਦਾ ਹੈ।
ऋषਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਨ੍ਤੋऽਪਿ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਃ। ਨਨੁ ਨਾਮ ਤਵੋਦ੍ਵੇਗਾਚ੍ਚਾਰਣਾਸ਼੍ਚ ਦਿਸ਼ੋ ਗਤਾਃ
ਤੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਗਾਇਕ ਵੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ ਹਨ।