ਕਿਂ ਸ਼ੇषਮਿਹਲੋਕਸ੍ਯ ਗਤਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ। ਰਣੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੇ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤ ਇਵ ਪਾਂਸੁषੁ
ਹੁਣ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜਦ ਆਤਮਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ?
ਧृਤਿਪ੍ਰਵਾਲਃ ਪ੍ਰਸਭਾਗ੍ਰ੍ਯਪੁष੍ਪ- ਸ੍ਤਪੋਬਲਃ ਸ਼ੌਰ੍ਯਨਿਬਦ੍ਧਮੂਲਃ। ਰਣੇ ਮਹਾਨ੍ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਰਾਜਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਸਮ੍ਮਰ੍ਦਿਤੋ ਰਾਘਵਮਾਰੁਤੇਨ
ਜਿਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਦੀ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੀ ਟਹਿ, ਤਪ ਦੀ ਫੁੱਲ, ਤੇ ਸ਼ੌਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸੀ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਦਰਖ਼ਤ ਰਾਘਵ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।
ਤੇਜੋਵਿषਾਣਃ ਕੁਲਵਂਸ਼ਵਂਸ਼ਃ ਕੋਪਪ੍ਰਸਾਦਾਪਰਗਾਤ੍ਰਹਸ੍ਤਃ। ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਸਿਂਹਾਵਗृਹੀਤਦੇਹਃ ਸੁਪ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਰਾਵਣਗਨ੍ਧਹਸ੍ਤੀ
ਚਮਕ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਵੰਸ਼ ਤੇ ਵੰਸ਼, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਮਿਹਰ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਹਾਂ, ਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਉਹ ਰਾਵਣ ਹਾਥੀ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ।
ਪਰਾਕ੍ਰਮੋਤ੍ਸਾਹਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਾਰ੍ਚਿ- ਰ੍ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਧੂਮਃ ਸ੍ਵਬਲਪ੍ਰਤਾਪਃ। ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ਸਂਯਤਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਗ੍ਨਿ- ਰ੍ਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤੋ ਰਾਮਪਯੋਧਰੇਣ
ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅੱਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਾਹ ਧੂੰਏ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਮਾਣ ਸੀ—ਜੰਗ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਅੱਗ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਦਲ ਨਾਲ ਬੁਝ ਗਈ।
ਸਿਂਹਰ੍ਕ੍ਸ਼ਲਾਙ੍ਗੂਲਕਕੁਦ੍ਵਿषਾਣਃ ਪਰਾਭਿਜਿਦ੍ਗਨ੍ਧਨਗਨ੍ਧਵਾਹਃ। ਰਕ੍ਸ਼ੋਵृषਸ਼੍ਚਾਪਲਕਰ੍ਣਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੀਸ਼੍ਵਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰਹਤੋऽਵਸਨ੍ਨਃ
ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਜੂ, ਬਲਦ ਦੀ ਕੁੰਧ, ਗੈਂਡੇ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਜਿੱਤੂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਚਾਲ, ਚਲਾਕ ਕੰਨ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਬਲਦ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਦਨ੍ਤਂ ਹੇਤੁਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਪਰਿਦृष੍ਟਾਰ੍ਥਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍। ਰਾਮਃ ਸ਼ੋਕਸਮਾਵਿष੍ਟਮਿਤ੍ਯੁਵਾਚ ਵਿਭੀषਣਮ੍
ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਰਕ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਜਿਹਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਨਾਯਂ ਵਿਨष੍ਟੋ ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟਃ ਸਮਰੇ ਚਣ੍ਡਵਿਕ੍ਰਮਃ। ਅਤ੍ਯੁਨ੍ਨਤਮਹੋਤ੍ਸਾਹਃ ਪਤਿਤੋऽਯਮਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ
ਇਹ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੈ; ਜੰਗ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤੀਖਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬਿਨਾ ਡਰ ਦੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।
ਨੈਵਂ ਵਿਨष੍ਟਾਃ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਧਰ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਵृਦ੍ਧਿਮਾਸ਼ਂਸਮਾਨਾ ਯੇ ਨਿਪਤਨ੍ਤਿ ਰਣਾਜਿਰੇ
ਜੋ ਯੋਧੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੇ ਇੰਝ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਯੇਨ ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਲੋਕਾਸ੍ਤ੍ਰਾਸਿਤਾ ਯੁਧਿ ਧੀਮਤਾ। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲਸਮਾਯੁਕ੍ਤੇ ਨ ਕਾਲਃ ਪਰਿਸ਼ੋਚਿਤੁਮ੍
ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ—ਜਦ ਕਾਲ ਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਉਸ ਲਈ ਦੁਖ ਕਰਨ ਦਾ ਨਹੀਂ।
ਨੈਕਾਨ੍ਤਵਿਜਯੋ ਯੁਦ੍ਧੇ ਭੂਤਪੂਰ੍ਵਃ ਕਦਾਚਨ। ਪਰੈਰ੍ਵਾ ਹਨ੍ਯਤੇ ਵੀਰਃ ਪਰਾਨ੍ ਵਾ ਹਨ੍ਤਿ ਸਂਯੁਗੇ
ਜੰਗ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਜਿੱਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਯੋਧਾ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
ਇਯਂ ਹਿ ਪੂਰ੍ਵੈਃ ਸਂਦਿष੍ਟਾ ਗਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸਮ੍ਮਤਾ। ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਨਿਹਤਃ ਸਂਖ੍ਯੇ ਨ ਸ਼ੋਚ੍ਯ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਇਹ ਰਾਹ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ; ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਰਿਆ ਯੋਧਾ ਦੁਖ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।
ਤਦੇਵਂ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਾਸ੍ਥਾਯ ਵਿਜ੍ਵਰਃ। ਯਦਿਹਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪ੍ਯਂ ਤਦਨੁਚਿਨ੍ਤਯ
ਇਸ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹੋ ਤੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੁਣ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚੋ।
ਤਮੁਕ੍ਤਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਂ ਵਿਭੀषਣਃ। ਉਵਾਚ ਸ਼ੋਕਸਂਤਪ੍ਤੋ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਹਿਤਮਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਬੋਲਿਆ।
ਯੋऽਯਂ ਵਿਮਰ੍ਦੇष੍ਵਵਿਭਗ੍ਨਪੂਰ੍ਵਃ ਸੁਰੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਰਪਿ ਵਾਸਵੇਨ। ਭਵਨ੍ਤਮਾਸਾਦ੍ਯ ਰਣੇ ਵਿਭਗ੍ਨੋ ਵੇਲਾਮਿਵਾਸਾਦ੍ਯ ਯਥਾ ਸਮੁਦ੍ਰਃ
ਉਹ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ ਸੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੇਨ ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਵਨੀਪਕੇषੁ ਭੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਭੋਗਾ ਨਿਭृਤਾਸ਼੍ਚ ਭृਤ੍ਯਾਃ। ਧਨਾਨਿ ਮਿਤ੍ਰੇषੁ ਸਮਰ੍ਪਿਤਾਨਿ ਵੈਰਾਣ੍ਯਮਿਤ੍ਰੇषੁ ਚ ਯਾਪਿਤਾਨਿ
ਉਸ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ, ਸੁਖ ਭੋਗੇ, ਨੌਕਰਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ; ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਸੌਂਪਿਆ, ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਿਭਾਇਆ।
ਏषੋऽਹਿਤਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤਪਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਾਨ੍ਤਗਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਚਾਗ੍ਰ੍ਯਸ਼ੂਰਃ। ਏਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਪ੍ਰੇਤਗਤਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਕਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍
ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਲਈ ਅੱਗ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਵਾਲਾ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਸ਼ੌਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ; ਹੁਣ ਜਦ ਉਹ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ ਤਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯੈਃ ਕਰੁਣੈਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸਮ੍ਬੋਧਿਤਃ ਸਾਧੁ ਵਿਭੀषਣੇਨ। ਆਜ੍ਞਾਪਯਾਮਾਸ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸੂਨੁਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੀਯਮਾਧਾਨਮਦੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਃ
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਦਇਆ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਤਮਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਦੀ ਰੀਤਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।
ਮਰਣਾਨ੍ਤਾਨਿ ਵੈਰਾਣਿ ਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਨਃ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍। ਕ੍ਰਿਯਤਾਮਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਮਮਾਪ੍ਯੇष ਯਥਾ ਤਵ
ਮੌਤ ਨਾਲ ਵੈਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਾਡਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਰੀਤ ਕਰੀ ਜਾਵੇ; ਮੇਰੀ ਵੀ ਤੇਰੀ ਵਾਂਗ।
thumb|ਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੬-
ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸੌ ਦਸਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।
ਰਾਵਣਂ ਨਿਹਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਘਵੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਅਨ੍ਤਃਪੁਰਾਦ੍ ਵਿਨਿष੍ਪੇਤੂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਃ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ
ਜਦ ਰਾਘਵ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈਆਂ।
ਵਾਰ੍ਯਮਾਣਾਃ ਸੁਬਹੁਸ਼ੋ ਵੇष੍ਟਨ੍ਤ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਪਾਂਸੁषੁ। ਵਿਮੁਕ੍ਤਕੇਸ਼੍ਯਃ ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤਾ ਗਾਵੋ ਵਤ੍ਸਹਤਾ ਇਵ
ਉਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਰੋਕੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ 'ਚ ਲੁੱਟਦੀਆਂ, ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਛਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਗਈਆਂ।
ਉਤ੍ਤਰੇਣ ਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰੇਣ ਸਹ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ। ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਯੋਧਨਂ ਘੋਰਂ ਵਿਚਿਨ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯੋ ਹਤਂ ਪਤਿਮ੍
ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਯੁੱਧ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਗਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀਆਂ।
ਆਰ੍ਯਪੁਤ੍ਰੇਤਿ ਵਾਦਿਨ੍ਯੋ ਹਾ ਨਾਥੇਤਿ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਪਰਿਪੇਤੁਃ ਕਬਨ੍ਧਾਙ੍ਕਾਂ ਮਹੀਂ ਸ਼ੋਣਿਤਕਰ੍ਦਮਾਮ੍
‘ਆਰਯਪੁਤ!’ ਤੇ ‘ਹਾ ਸਾਡੇ ਰਖਵਾਲੇ!’ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ।
ਤਾ ਬਾष੍ਪਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਕ੍ਸ਼੍ਯੋ ਭਰ੍ਤृਸ਼ੋਕਪਰਾਜਿਤਾਃ। ਕਰਿਣ੍ਯ ਇਵ ਨਰ੍ਦਨ੍ਤ੍ਯਃ ਕਰੇਣ੍ਵੋ ਹਤਯੂਥਪਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਪਤੀ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਹਾਰੀਆਂ, ਹਾਏ ਹਾਏ ਕਰਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਥਣੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰਦਾਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤਾ ਮਹਾਕਾਯਂ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਂ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਮ੍। ਰਾਵਣਂ ਨਿਹਤਂ ਭੂਮੌ ਨੀਲਾਞ੍ਜਨਚਯੋਪਮਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ, ਨੀਲੇ ਅੰਜਨ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਦੇਖਿਆ।
ਤਾਃ ਪਤਿਂ ਸਹਸਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਯਾਨਂ ਰਣਪਾਂਸੁषੁ। ਨਿਪੇਤੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਵਨਲਤਾ ਇਵ
ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਯੁੱਧ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਲਟ ਪਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਣ।
ਬਹੁਮਾਨਾਤ੍ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਕਾਚਿਦੇਨਂ ਰੁਰੋਦ ਹ। ਚਰਣੌ ਕਾਚਿਦਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਕਾਚਿਤ੍ ਕਣ੍ਠੇऽਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਚ
ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ ਰੋ ਦਿੱਤਾ; ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਗਲ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ।
ਉਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਚ ਭੁਜੌ ਕਾਚਿਦ੍ ਭੂਮੌ ਸੁਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ। ਹਤਸ੍ਯ ਵਦਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਚਿਨ੍ਮੋਹਮੁਪਾਗਮਤ੍
ਕਿਸੇ ਨੇ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੁੱਟਿਆ; ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁਰਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ।
ਕਾਚਿਦਙ੍ਕੇ ਸ਼ਿਰਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਰੁਰੋਦ ਮੁਖਮੀਕ੍ਸ਼ਤੀ। ਸ੍ਨਾਪਯਨ੍ਤੀ ਮੁਖਂ ਬਾष੍ਪੈਸ੍ਤੁषਾਰੈਰਿਵ ਪਙ੍ਕਜਮ੍
ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦੀਆਂ ਰੋਈ, ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਚਿਹਰਾ ਭਿੱਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਮਲ ਨੂੰ ਭਿੱਜਾ ਦੇਵੇ।
ਏਵਮਾਰ੍ਤਾਃ ਪਤਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਵਣਂ ਨਿਹਤਂ ਭੁਵਿ। ਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਰ੍ਬਹੁਧਾ ਸ਼ੋਕਾਦ੍ ਭੂਯਸ੍ਤਾਃ ਪਰ੍ਯਦੇਵਯਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੋਇਆ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।