ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਤਿਤਂ ਭੂਮੌ ਹਤਸ਼ੇषਾ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ। ਹਤਨਾਥਾ ਭਯਤ੍ਰਸ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੁਦ੍ਰੁਵੁਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਬਚੇ ਹੋਏ ਰਾਤ ਦੇ ਯਾਤਰੀ, ਹੁਣ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਆਗੂ ਤੋਂ ਵਿਹਲੇ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ।
ਨਰ੍ਦਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਭਿਪੇਤੁਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਾਨਰਾ ਦ੍ਰੁਮਯੋਧਿਨਃ। ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਵਧਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਨਰਾ ਜਿਤਕਾਸ਼ਿਨਃ
ਵਾਨਰ, ਜੋ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਰਹੇ ਸਨ, ਗੂੰਜਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਦੌੜੇ, ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
ਅਰ੍ਦਿਤਾ ਵਾਨਰੈਰ੍ਹृष੍ਟੈਰ੍ਲਙ੍ਕਾਮਭ੍ਯਪਤਨ੍ ਭਯਾਤ੍। ਹਤਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਰੁਣੈਰ੍ਬਾष੍ਪਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣੈਰ੍ਮੁਖੈਃ
ਖੁਸ਼ ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮਲਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਡਰੇ ਹੋਏ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਭੱਜੇ, ਮਦਦ ਤੋਂ ਵਿਹਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਵਹਿ ਰਹੇ ਸਨ।
ਤਤੋ ਵਿਨੇਦੁਃ ਸਂਹृष੍ਟਾ ਵਾਨਰਾ ਜਿਤਕਾਸ਼ਿਨਃ। ਵਦਨ੍ਤੋ ਰਾਘਵਜਯਂ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਚ ਤਦ੍ਵਧਮ੍
ਫਿਰ ਜਿੱਤ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗੇ।
ਅਥਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਵ੍ਯਨਦਤ੍ ਸੌਮ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਃ। ਦਿਵ੍ਯਗਨ੍ਧਵਹਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਾਰੁਤਃ ਸੁਸੁਖੋ ਵਵੌ
ਫਿਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੀ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਵਹੀ।
ਨਿਪਪਾਤਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਚ ਪੁष੍ਪਵृष੍ਟਿਸ੍ਤਦਾ ਭੁਵਿ। ਕਿਰਨ੍ਤੀ ਰਾਘਵਰਥਂ ਦੁਰਾਵਾਪਾ ਮਨੋਹਰਾ
ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਈ, ਜੋ ਰਾਘਵ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਂਦੀ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਵਿਰਲੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਰਾਘਵਸ੍ਤਵਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਗਗਨੇ ਚ ਵਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵੇ। ਸਾਧੁਸਾਧ੍ਵਿਤਿ ਵਾਗਗ੍ਰ੍ਯਾ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਗਈ, ਜੋ ਰਾਘਵ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 'ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਸ਼ਾਬਾਸ਼!' ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ।
ਆਵਿਵੇਸ਼ ਮਹਾਨ੍ ਹਰ੍षੋ ਦੇਵਾਨਾਂ ਚਾਰਣੈਃ ਸਹ। ਰਾਵਣੇ ਨਿਹਤੇ ਰੌਦ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕਭਯਂਕਰੇ
ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ।
ਤਤਃ ਸਕਾਮਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮਙ੍ਗਦਂ ਚ ਵਿਭੀषਣਮ੍। ਚਕਾਰ ਰਾਘਵਃ ਪ੍ਰੀਤੋ ਹਤ੍ਵਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪੁਂਗਵਮ੍
ਫਿਰ ਰਾਘਵ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ, ਅੰਗਦ ਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਜਗ੍ਮੁਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਮਰੁਦ੍ਗਣਾ ਦਿਸ਼ਃ ਪ੍ਰਸੇਦੁਰ੍ਵਿਮਲਂ ਨਭੋऽਭਵਤ੍। ਮਹੀ ਚਕਮ੍ਪੇ ਨ ਚ ਮਾਰੁਤੋ ਵਵੌ ਸ੍ਥਿਰਪ੍ਰਭਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਭਵਦ੍ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਫਿਰ ਹਵਾ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ; ਦਿਸਾਵਾਂ ਸਾਫ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਅਕਾਸ਼ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਧਰਤੀ ਕੰਪਣ ਛੱਡ ਗਈ, ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਵਹੀ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਸੁਗ੍ਰੀਵਵਿਭੀषਣਾਙ੍ਗਦਾਃ ਸੁਹृਦ੍ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਃ ਸਹਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਤਦਾ। ਸਮੇਤ੍ਯ ਹृष੍ਟਾ ਵਿਜਯੇਨ ਰਾਘਵਂ ਰਣੇऽਭਿਰਾਮਂ ਵਿਧਿਨਾਭ੍ਯਪੂਜਯਨ੍
ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਅੰਗਦ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਘਵ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਮਣੀਕ ਸੀ, ਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਸ ਤੁ ਨਿਹਤਰਿਪੁਃ ਸ੍ਥਿਰਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਃ ਸ੍ਵਜਨਬਲਾਭਿਵृਤੋ ਰਣੇ ਬਭੂਵ। ਰਘੁਕੁਲਨृਪਨਨ੍ਦਨੋ ਮਹੌਜਾ- ਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਗਣੈਰਭਿਸਂਵृਤੋ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਃ
ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਘੁ ਕੁਲ ਦਾ ਮਹਾਨ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਸੀ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ, ਮਹਾਂ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
thumb|ਨਵਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਨਵਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੬-
ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌ ਨੌਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਨਿਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਯਾਨਂ ਨਿਰ੍ਜਿਤਂ ਰਣੇ। ਸ਼ੋਕਵੇਗਪਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਵਿਲਲਾਪ ਵਿਭੀषਣਃ
ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ ਤੇ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
ਵੀਰਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤ ਵਿਖ੍ਯਾਤ ਪ੍ਰਵੀਣ ਨਯਕੋਵਿਦ। ਮਹਾਰ੍ਹਸ਼ਯਨੋਪੇਤ ਕਿਂ ਸ਼ੇषੇ ਨਿਹਤੋ ਭੁਵਿ
ਹੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਚਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਚਲਾਕ ਤੇ ਸਿਆਣਾ ਸੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸੋਹਣੀ ਸੇਜ ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈਂ?
ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਦੀਰ੍ਘੌ ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟੌ ਭੁਜਾਵਙ੍ਗਦਭੂषਿਤੌ। ਮੁਕੁਟੇਨਾਪਵृਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸ੍ਕਰਾਕਾਰਵਰ੍ਚਸਾ
ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਚਲ ਬਾਹਾਂ, ਜੋ ਕੰਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਤੇਰਾ ਮੋੜਾ ਪਾਸੇ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਤਦਿਦਂ ਵੀਰ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯਨ੍ਮਯਾ ਪੂਰ੍ਵਮੀਰਿਤਮ੍। ਕਾਮਮੋਹਪਰੀਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਤਨ੍ਨ ਰੁਚਿਤਂ ਤਵ
ਹੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਹੁਣ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਦ ਤੂੰ ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਈ ਸੀ।
ਯਨ੍ਨ ਦਰ੍ਪਾਤ੍ ਪ੍ਰਹਸ੍ਤੋ ਵਾ ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਨ੍ਨਾਪਰੇ ਜਨਾਃ। ਨ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋऽਤਿਰਥੋ ਨਾਤਿਕਾਯੋ ਨਰਾਨ੍ਤਕਃ। ਨ ਸ੍ਵਯਂ ਬਹੁ ਮਨ੍ਯੇਥਾਸ੍ਤਸ੍ਯੋਦਰ੍ਕੋऽਯਮਾਗਤਃ
ਨਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਸੁਣਿਆ, ਨਾ ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ, ਨਾ ਹੋਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ, ਨਾ ਕੁੰਭਕਰਨ, ਨਾ ਅਤਿਕਾਯ, ਨਾ ਨਰਾਂਤਕ ਨੇ; ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮੱਤ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਹੁਣ ਨਤੀਜਾ ਆ ਗਿਆ।
ਗਤਃ ਸੇਤੁਃ ਸੁਨੀਤਾਨਾਂ ਗਤੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਵਿਗ੍ਰਹਃ। ਗਤਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਃ ਸੁਹਸ੍ਤਾਨਾਂ ਗਤਿਰ੍ਗਤਾ
ਸਿਆਣਿਆਂ ਦਾ ਪੂਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਚੰਗੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਆਸ ਵੀ ਮੁੱਕ ਗਈ।
ਆਦਿਤ੍ਯਃ ਪਤਿਤੋ ਭੂਮੌ ਮਗ੍ਨਸ੍ਤਮਸਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ। ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਰ੍ਚਿਰ੍ਵ੍ਯਵਸਾਯੋ ਨਿਰੁਦ੍ਯਮਃ। ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਪਤਿਤੇ ਵੀਰੇ ਭੂਮੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭृਤਾਂ ਵਰੇ
ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਚੰਦ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੂ ਦੀ ਚਮਕ ਠੰਡੀ ਹੋ ਗਈ, ਨਿਸ਼ਚਾ ਥੱਕ ਗਿਆ—ਜਦ ਇਹ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵੀਰ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।
ਕਿਂ ਸ਼ੇषਮਿਹਲੋਕਸ੍ਯ ਗਤਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ। ਰਣੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੇ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤ ਇਵ ਪਾਂਸੁषੁ
ਹੁਣ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜਦ ਆਤਮਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ?
ਧृਤਿਪ੍ਰਵਾਲਃ ਪ੍ਰਸਭਾਗ੍ਰ੍ਯਪੁष੍ਪ- ਸ੍ਤਪੋਬਲਃ ਸ਼ੌਰ੍ਯਨਿਬਦ੍ਧਮੂਲਃ। ਰਣੇ ਮਹਾਨ੍ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਰਾਜਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਸਮ੍ਮਰ੍ਦਿਤੋ ਰਾਘਵਮਾਰੁਤੇਨ
ਜਿਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਦੀ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੀ ਟਹਿ, ਤਪ ਦੀ ਫੁੱਲ, ਤੇ ਸ਼ੌਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸੀ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਦਰਖ਼ਤ ਰਾਘਵ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।
ਤੇਜੋਵਿषਾਣਃ ਕੁਲਵਂਸ਼ਵਂਸ਼ਃ ਕੋਪਪ੍ਰਸਾਦਾਪਰਗਾਤ੍ਰਹਸ੍ਤਃ। ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਸਿਂਹਾਵਗृਹੀਤਦੇਹਃ ਸੁਪ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਰਾਵਣਗਨ੍ਧਹਸ੍ਤੀ
ਚਮਕ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਵੰਸ਼ ਤੇ ਵੰਸ਼, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਮਿਹਰ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਹਾਂ, ਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਉਹ ਰਾਵਣ ਹਾਥੀ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ।
ਪਰਾਕ੍ਰਮੋਤ੍ਸਾਹਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਾਰ੍ਚਿ- ਰ੍ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਧੂਮਃ ਸ੍ਵਬਲਪ੍ਰਤਾਪਃ। ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ਸਂਯਤਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਗ੍ਨਿ- ਰ੍ਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤੋ ਰਾਮਪਯੋਧਰੇਣ
ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅੱਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਾਹ ਧੂੰਏ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਮਾਣ ਸੀ—ਜੰਗ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਅੱਗ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਦਲ ਨਾਲ ਬੁਝ ਗਈ।
ਸਿਂਹਰ੍ਕ੍ਸ਼ਲਾਙ੍ਗੂਲਕਕੁਦ੍ਵਿषਾਣਃ ਪਰਾਭਿਜਿਦ੍ਗਨ੍ਧਨਗਨ੍ਧਵਾਹਃ। ਰਕ੍ਸ਼ੋਵृषਸ਼੍ਚਾਪਲਕਰ੍ਣਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੀਸ਼੍ਵਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰਹਤੋऽਵਸਨ੍ਨਃ
ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਜੂ, ਬਲਦ ਦੀ ਕੁੰਧ, ਗੈਂਡੇ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਜਿੱਤੂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਚਾਲ, ਚਲਾਕ ਕੰਨ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਬਲਦ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਦਨ੍ਤਂ ਹੇਤੁਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਪਰਿਦृष੍ਟਾਰ੍ਥਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍। ਰਾਮਃ ਸ਼ੋਕਸਮਾਵਿष੍ਟਮਿਤ੍ਯੁਵਾਚ ਵਿਭੀषਣਮ੍
ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਰਕ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਜਿਹਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਨਾਯਂ ਵਿਨष੍ਟੋ ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟਃ ਸਮਰੇ ਚਣ੍ਡਵਿਕ੍ਰਮਃ। ਅਤ੍ਯੁਨ੍ਨਤਮਹੋਤ੍ਸਾਹਃ ਪਤਿਤੋऽਯਮਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ
ਇਹ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੈ; ਜੰਗ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤੀਖਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬਿਨਾ ਡਰ ਦੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।
ਨੈਵਂ ਵਿਨष੍ਟਾਃ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਧਰ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਵृਦ੍ਧਿਮਾਸ਼ਂਸਮਾਨਾ ਯੇ ਨਿਪਤਨ੍ਤਿ ਰਣਾਜਿਰੇ
ਜੋ ਯੋਧੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੇ ਇੰਝ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਯੇਨ ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਲੋਕਾਸ੍ਤ੍ਰਾਸਿਤਾ ਯੁਧਿ ਧੀਮਤਾ। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲਸਮਾਯੁਕ੍ਤੇ ਨ ਕਾਲਃ ਪਰਿਸ਼ੋਚਿਤੁਮ੍
ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ—ਜਦ ਕਾਲ ਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਉਸ ਲਈ ਦੁਖ ਕਰਨ ਦਾ ਨਹੀਂ।
ਨੈਕਾਨ੍ਤਵਿਜਯੋ ਯੁਦ੍ਧੇ ਭੂਤਪੂਰ੍ਵਃ ਕਦਾਚਨ। ਪਰੈਰ੍ਵਾ ਹਨ੍ਯਤੇ ਵੀਰਃ ਪਰਾਨ੍ ਵਾ ਹਨ੍ਤਿ ਸਂਯੁਗੇ
ਜੰਗ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਜਿੱਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਯੋਧਾ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।