ਤਯੋਰ੍ਜ੍ਯਾਤਲਨਿਰ੍ਘੋषੋ ਰਾਮਰਾਵਣਯੋਰ੍ਮਹਾਨ੍। ਤ੍ਰਾਸਨਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਸਮ੍ਬਭੂਵਾਦ੍ਭੁਤੋਪਮਃ
ਰਾਮ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਵੱਡੀ ਝੰਕਾਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਅਜਬ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਗਈ।
ਸ ਕੀਰ੍ਯਮਾਣਃ ਸ਼ਰਜਾਲਵृष੍ਟਿਭਿ- ਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ਦੀਪ੍ਤਧਨੁष੍ਮਤਾਰ੍ਦਿਤਃ। ਭਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਦੁਦ੍ਰਾਵ ਸਮੇਤ੍ਯ ਰਾਵਣੋ ਯਥਾਨਿਲੇਨਾਭਿਹਤੋ ਬਲਾਹਕਃ
ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ ਬਦਲ ਛਿੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
thumb|ਏਕਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੬-
ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕਵਾਂ ਸਰਗ।
ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਪਾਤਿਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਵਣੇਨ ਬਲੀਯਸਾ। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਸਮਰੇ ਸ਼ੂਰਂ ਸ਼ੋਣਿਤੌਘਪਰਿਪ੍ਲੁਤਮ੍
ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ—
ਸ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁਮੁਲਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ। ਵਿਸृਜਨ੍ਨੇਵ ਬਾਣੌਘਾਨ੍ ਸੁषੇਣਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਭੜਕਦਿਆਂ ਜੰਗ ਕਰਦਿਆਂ, ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਛੱਡਦਿਆਂ, ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ:
ਏष ਰਾਵਣਵੀਰ੍ਯੇਣ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪਤਿਤੋ ਭੁਵਿ। ਸਰ੍ਪਵਚ੍ਚੇष੍ਟਤੇ ਵੀਰੋ ਮਮ ਸ਼ੋਕਮੁਦੀਰਯਨ੍
ਇਹ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਵਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਮੜੀਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸ਼ੋਣਿਤਾਰ੍ਦ੍ਰਮਿਮਂ ਵੀਰਂ ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਪ੍ਰਿਯਤਰਂ ਮਮ। ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਮਮ ਕਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਯੋਦ੍ਧੁਂ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਹ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਲੜਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਅਯਂ ਸ ਸਮਰਸ਼੍ਲਾਘੀ ਭ੍ਰਾਤਾ ਮੇ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣਃ। ਯਦਿ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਮੇ ਕਿਂ ਸੁਖੇਨ ਵਾ
ਇਹ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਰਤ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਤੇ ਚੰਗੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੇ ਇਹ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਾਨ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ।
ਲਜ੍ਜਤੀਵ ਹਿ ਮੇ ਵੀਰ੍ਯਂ ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਤੀਵ ਕਰਾਦ੍ ਧਨੁਃ। ਸਾਯਕਾ ਵ੍ਯਵਸੀਦਨ੍ਤਿ ਦृष੍ਟਿਰ੍ਬਾष੍ਪਵਸ਼ਂ ਗਤਾ
ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸ਼ਰਮਾਂ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੀਰ ਵੀ ਥੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਅਵਸੀਦਨ੍ਤਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਯਾਨੇ ਨृਣਾਮਿਵ। ਚਿਨ੍ਤਾ ਮੇ ਵਰ੍ਧਤੇ ਤੀਵ੍ਰਾ ਮੁਮੂਰ੍षਾਪਿ ਚ ਜਾਯਤੇ
ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਵੀ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ।
ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਨਿਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਵਣੇਨ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾ। ਵਿष੍ਟਨਨ੍ਤਂ ਤੁ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਂ ਮਰ੍ਮਣ੍ਯਭਿਹਤਂ ਭृਸ਼ਮ੍
ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਰਦ ਨਾਲ ਮੜੀਦਾ ਤੇ ਅੰਗ-ਅੰਗ 'ਚ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵੇਖਿਆ,
ਰਾਘਵੋ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਿਯਂ ਪ੍ਰਾਣਂ ਬਹਿਸ਼੍ਚਰਮ੍। ਦੁਃਖੇਨ ਮਹਤਾਵਿष੍ਟੋ ਧ੍ਯਾਨਸ਼ੋਕਪਰਾਯਣਃ
ਰਾਘਵ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਹੀ ਸੀ, ਬਾਹਰ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ 'ਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਸੋਚ ਤੇ ਗਮ 'ਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪਰਂ ਵਿषਾਦਮਾਪਨ੍ਨੋ ਵਿਲਲਾਪਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਨਿਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਰਣਪਾਂਸੁषੁ
ਅਤਿ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਭਟਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।
ਵਿਜਯੋऽਪਿ ਹਿ ਮੇ ਸ਼ੂਰ ਨ ਪ੍ਰਿਯਾਯੋਪਕਲ੍ਪਤੇ। ਅਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿषਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਕਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਜਨਯਿष੍ਯਤਿ
ਹੇ ਵੀਰ, ਜਿੱਤ ਵੀ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।
ਕਿਂ ਮੇ ਯੁਦ੍ਧੇਨ ਕਿਂ ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਯੁਦ੍ਧਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਯਤ੍ਰਾਯਂ ਨਿਹਤਃ ਸ਼ੇਤੇ ਰਣਮੂਰ੍ਧਨਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ
ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੰਗ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਾਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੜਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ।
ਯਥੈਵ ਮਾਂ ਵਨਂ ਯਾਨ੍ਤਮਨੁਯਾਤਿ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ। ਅਹਮਪ੍ਯਨੁਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਤਥੈਵੈਨਂ ਯਮਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਇष੍ਟਬਨ੍ਧੁਜਨੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਾਂ ਸ ਨਿਤ੍ਯਮਨੁਵ੍ਰਤਃ। ਇਮਾਮਵਸ੍ਥਾਂ ਗਮਿਤੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ਕੂਟਯੋਧਿਭਿਃ
ਉਹ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਿਹਾ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕ ਜੰਗ ਕਰਕੇ, ਅੱਜ ਇਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ੇ ਦੇਸ਼ੇ ਕਲਤ੍ਰਾਣਿ ਦੇਸ਼ੇ ਦੇਸ਼ੇ ਚ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ। ਤਂ ਤੁ ਦੇਸ਼ਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਤਾ ਸਹੋਦਰਃ
ਹਰ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਪਤਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੈਂ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜਿੱਥੇ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟੋਂ ਜਣਿਆ ਭਰਾ ਮਿਲੇ।
ਕਿਂ ਨੁ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਵਿਨਾ ਮਮ। ਕਥਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਤ੍ਵਮ੍ਬਾਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਂ ਪੁਤ੍ਰਵਤ੍ਸਲਾਮ੍
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਿਨਾਂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਝੁਕਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੋ, ਆਖਾਂ?
ਉਪਾਲਮ੍ਭਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੋਢੁਂ ਦਤ੍ਤਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਯਾ। ਕਿਂ ਨੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਮਾਤਰਂ ਕਿਂ ਨੁ ਕੈਕਯੀਮ੍
ਸੁਮਿਤਰਾ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਉਲਾਹਣਾ ਮੈਂ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂਗਾ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂਗਾ?
ਭਰਤਂ ਕਿਂ ਨੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਚ ਮਹਾਬਲਮ੍। ਸਹ ਤੇਨ ਵਨਂ ਯਾਤੋ ਵਿਨਾ ਤੇਨਾਗਤਃ ਕਥਮ੍
ਭਰਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂਗਾ, ਜਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ? ਜਦ ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਵਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂ?
ਇਹੈਵ ਮਰਣਂ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਨ ਤੁ ਬਨ੍ਧੁਵਿਗਰ੍ਹਣਮ੍। ਕਿਂ ਮਯਾ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕृਤਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਜਨ੍ਮਨਿ
ਇਥੇ ਹੀ ਮਰਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਉਲਾਹਣੇ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ,
ਯੇਨ ਮੇ ਧਾਰ੍ਮਿਕੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਨਿਹਤਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਹਾ ਭ੍ਰਾਤਰ੍ਮਨੁਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ਼ੂਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਰ ਪ੍ਰਭੋ
ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਧਰਮਵਾਨ ਭਰਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ? ਹਾਏ ਭਰਾ, ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਵੀਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗੇ, ਪ੍ਰਭੂ!
ਏਕਾਕੀ ਕਿਂ ਨੁ ਮਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਲੋਕਾਯ ਗਚ੍ਛਸਿ। ਵਿਲਪਨ੍ਤਂ ਚ ਮਾਂ ਭ੍ਰਾਤਃ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਨਾਵਭਾषਸੇ
ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕੱਲਾ ਪਰਲੋਕ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਹਾਏ ਭਰਾ, ਮੈਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ?
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਪਸ਼੍ਯ ਕਿਂ ਸ਼ੇषੇ ਦੀਨਂ ਮਾਂ ਪਸ਼੍ਯ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ। ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰ੍ਵਤੇषੁ ਵਨੇषੁ ਚ
ਉਠ, ਵੇਖ, ਤੂੰ ਇਥੇ ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ? ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ, ਜੋ ਦੁਖੀ, ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿषਣ੍ਣਸ੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਯਿਤਾ ਮਮ। ਰਾਮਮੇਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਂ ਤੁ ਸ਼ੋਕਵ੍ਯਾਕੁਲਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍
ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਹੌਸਲਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ? ਰਾਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਗਮ ਨਾਲ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਨ੍ਨੁਵਾਚੇਦਂ ਸੁषੇਣਃ ਪਰਮਂ ਵਚਃ। ਤ੍ਯਜੇਮਾਂ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਵੈਕ੍ਲਵ੍ਯਕਾਰਿਣੀਮ੍
ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਇਹ ਉੱਚਾ ਬਚਨ ਆਖਿਆ: 'ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਛੱਡ ਦੇ।'
ਸ਼ੋਕਸਂਜਨਨੀਂ ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਤੁਲ੍ਯਾਂ ਬਾਣੈਸ਼੍ਚਮੂਮੁਖੇ। ਨੈਵ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਿਵਰ੍ਧਨਃ
ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਜੋ ਦੁਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ।
ਨਹ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਕृਤਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਚ ਸ਼੍ਯਾਮਤ੍ਵਮਾਗਤਮ੍। ਸੁਪ੍ਰਭਂ ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਚ ਮੁਖਮਸ੍ਯ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯਤਾਮ੍
ਉਸਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਗੜਿਆ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਾਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਵੇਖੋ।
ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਤਲੌ ਹਸ੍ਤੌ ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇ ਚ ਲੋਚਨੇ। ਨੇਦृਸ਼ਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਰੂਪਂ ਗਤਾਸੂਨਾਂ ਵਿਸ਼ਾਂ ਪਤੇ
ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਫ਼ ਹਨ। ਐਸਾ ਰੂਪ ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।