ਯਦਰ੍ਥਂ ਵਾਨਰਂ ਸੈਨ੍ਯਂ ਸਮਾਨੀਤਮਿਦਂ ਮਯਾ। ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ਼੍ਚ ਕृਤੋ ਰਾਜ੍ਯੇ ਨਿਹਤ੍ਵਾ ਵਾਲਿਨਂ ਰਣੇ। ਯਦਰ੍ਥਂ ਸਾਗਰਃ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸੇਤੁਰ੍ਬਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸਾਗਰੇ
ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ।
ਸੋऽਯਮਦ੍ਯ ਰਣੇ ਪਾਪਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿषਯਮਾਗਤਃ। ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿषਯਮਾਗਤ੍ਯ ਨਾਯਂ ਜੀਵਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ
ਹੁਣ ਇਹ ਪਾਪੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਇਹ ਜੀਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
ਦृष੍ਟਿਂ ਦृष੍ਟਿਵਿषਸ੍ਯੇਵ ਸਰ੍ਪਸ੍ਯ ਮਮ ਰਾਵਣਃ। ਯਥਾ ਵਾ ਵੈਨਤੇਯਸ੍ਯ ਦृष੍ਟਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਭੁਜਂਗਮਃ
ਰਾਵਣ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਹਦ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੱਪ ਦੂਜੇ ਸੱਪ ਦੀ ਵਿਸ਼ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਖਂ ਪਸ਼੍ਯਤ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਾ ਯੁਦ੍ਧਂ ਵਾਨਰਪੁਙ੍ਗਵਾਃ। ਆਸੀਨਾਃ ਪਰ੍ਵਤਾਗ੍ਰੇषੁ ਮਮੇਦਂ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਚ
ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸੁਰਮੇਓ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜੰਗ ਵੇਖੋ।
ਅਦ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯ ਰਾਮਤ੍ਵਂ ਮਮ ਸਂਯੁਗੇ। ਤ੍ਰਯੋ ਲੋਕਾਃ ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਸਦੇਵਾਃ ਸਰ੍षਿਚਾਰਣਾਃ
ਅੱਜ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ, ਗੰਧਰਵ, ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਚਾਰਣ—all ਮੇਰਾ ਰਾਮ ਹੋਣ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ।
ਅਦ੍ਯ ਕਰ੍ਮ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਯਲ੍ਲੋਕਾਃ ਸਚਰਾਚਰਾਃ। ਸਦੇਵਾਃ ਕਥਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਾਵਦ੍ ਭੂਮਿਰ੍ਧਰਿष੍ਯਤਿ। ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਸਦਾ ਲੋਕੇ ਯਥਾ ਯੁਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਦੇਵਤੇ ਸਮੇਤ—ਜਦ ਤਕ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਰਹੇ, ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸਣਗੇ ਕਿ ਇਹ ਜੰਗ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਤੈਰ੍ਬਾਣੈਸ੍ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਭੂषਣੈਃ। ਆਜਘਾਨ ਰਣੇ ਰਾਮੋ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਂ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਤਪਦੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
ਤਥਾ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੈਰ੍ਨਾਰਾਚੈਰ੍ਮੁਸਲੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰਾਵਣਃ। ਅਭ੍ਯਵਰ੍षਤ੍ ਤਦਾ ਰਾਮਂ ਧਾਰਾਭਿਰਿਵ ਤੋਯਦਃ
ਫਿਰ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਰਾਮ 'ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਤੀਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਰਸਾਏ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਾਂ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਰਾਮਰਾਵਣਮੁਕ੍ਤਾਨਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭਿਨਿਘ੍ਨਤਾਮ੍। ਵਰਾਣਾਂ ਚ ਸ਼ਰਾਣਾਂ ਚ ਬਭੂਵ ਤੁਮੁਲਃ ਸ੍ਵਨਃ
ਰਾਮ ਤੇ ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ ਚੋਟੀ ਦੇ ਤੀਰ, ਜੋ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ।
ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਸ਼੍ਚ ਵਿਕੀਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਰਾਮਰਾਵਣਯੋਃ ਸ਼ਰਾਃ। ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਰਾ ਨਿਪੇਤੁਰ੍ਧਰਣੀਤਲੇ
ਰਾਮ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਤੀਰ, ਜੋ ਟੁੱਟੇ ਤੇ ਛਿੜੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਲੀ ਨੋਕ ਨਾਲ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
ਤਯੋਰ੍ਜ੍ਯਾਤਲਨਿਰ੍ਘੋषੋ ਰਾਮਰਾਵਣਯੋਰ੍ਮਹਾਨ੍। ਤ੍ਰਾਸਨਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਸਮ੍ਬਭੂਵਾਦ੍ਭੁਤੋਪਮਃ
ਰਾਮ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਵੱਡੀ ਝੰਕਾਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਅਜਬ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਗਈ।
ਸ ਕੀਰ੍ਯਮਾਣਃ ਸ਼ਰਜਾਲਵृष੍ਟਿਭਿ- ਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ਦੀਪ੍ਤਧਨੁष੍ਮਤਾਰ੍ਦਿਤਃ। ਭਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਦੁਦ੍ਰਾਵ ਸਮੇਤ੍ਯ ਰਾਵਣੋ ਯਥਾਨਿਲੇਨਾਭਿਹਤੋ ਬਲਾਹਕਃ
ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ ਬਦਲ ਛਿੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
thumb|ਏਕਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੬-
ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕਵਾਂ ਸਰਗ।
ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਪਾਤਿਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਵਣੇਨ ਬਲੀਯਸਾ। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਸਮਰੇ ਸ਼ੂਰਂ ਸ਼ੋਣਿਤੌਘਪਰਿਪ੍ਲੁਤਮ੍
ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ—
ਸ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁਮੁਲਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ। ਵਿਸृਜਨ੍ਨੇਵ ਬਾਣੌਘਾਨ੍ ਸੁषੇਣਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਭੜਕਦਿਆਂ ਜੰਗ ਕਰਦਿਆਂ, ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਛੱਡਦਿਆਂ, ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ:
ਏष ਰਾਵਣਵੀਰ੍ਯੇਣ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪਤਿਤੋ ਭੁਵਿ। ਸਰ੍ਪਵਚ੍ਚੇष੍ਟਤੇ ਵੀਰੋ ਮਮ ਸ਼ੋਕਮੁਦੀਰਯਨ੍
ਇਹ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਵਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਮੜੀਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸ਼ੋਣਿਤਾਰ੍ਦ੍ਰਮਿਮਂ ਵੀਰਂ ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਪ੍ਰਿਯਤਰਂ ਮਮ। ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਮਮ ਕਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਯੋਦ੍ਧੁਂ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਹ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਲੜਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਅਯਂ ਸ ਸਮਰਸ਼੍ਲਾਘੀ ਭ੍ਰਾਤਾ ਮੇ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣਃ। ਯਦਿ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਮੇ ਕਿਂ ਸੁਖੇਨ ਵਾ
ਇਹ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਰਤ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਤੇ ਚੰਗੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੇ ਇਹ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਾਨ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ।
ਲਜ੍ਜਤੀਵ ਹਿ ਮੇ ਵੀਰ੍ਯਂ ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਤੀਵ ਕਰਾਦ੍ ਧਨੁਃ। ਸਾਯਕਾ ਵ੍ਯਵਸੀਦਨ੍ਤਿ ਦृष੍ਟਿਰ੍ਬਾष੍ਪਵਸ਼ਂ ਗਤਾ
ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸ਼ਰਮਾਂ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੀਰ ਵੀ ਥੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਅਵਸੀਦਨ੍ਤਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਯਾਨੇ ਨृਣਾਮਿਵ। ਚਿਨ੍ਤਾ ਮੇ ਵਰ੍ਧਤੇ ਤੀਵ੍ਰਾ ਮੁਮੂਰ੍षਾਪਿ ਚ ਜਾਯਤੇ
ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਵੀ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ।
ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਨਿਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਵਣੇਨ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾ। ਵਿष੍ਟਨਨ੍ਤਂ ਤੁ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਂ ਮਰ੍ਮਣ੍ਯਭਿਹਤਂ ਭृਸ਼ਮ੍
ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਰਦ ਨਾਲ ਮੜੀਦਾ ਤੇ ਅੰਗ-ਅੰਗ 'ਚ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵੇਖਿਆ,
ਰਾਘਵੋ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਿਯਂ ਪ੍ਰਾਣਂ ਬਹਿਸ਼੍ਚਰਮ੍। ਦੁਃਖੇਨ ਮਹਤਾਵਿष੍ਟੋ ਧ੍ਯਾਨਸ਼ੋਕਪਰਾਯਣਃ
ਰਾਘਵ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਹੀ ਸੀ, ਬਾਹਰ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ 'ਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਸੋਚ ਤੇ ਗਮ 'ਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪਰਂ ਵਿषਾਦਮਾਪਨ੍ਨੋ ਵਿਲਲਾਪਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਨਿਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਰਣਪਾਂਸੁषੁ
ਅਤਿ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਭਟਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।
ਵਿਜਯੋऽਪਿ ਹਿ ਮੇ ਸ਼ੂਰ ਨ ਪ੍ਰਿਯਾਯੋਪਕਲ੍ਪਤੇ। ਅਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿषਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਕਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਜਨਯਿष੍ਯਤਿ
ਹੇ ਵੀਰ, ਜਿੱਤ ਵੀ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।
ਕਿਂ ਮੇ ਯੁਦ੍ਧੇਨ ਕਿਂ ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਯੁਦ੍ਧਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਯਤ੍ਰਾਯਂ ਨਿਹਤਃ ਸ਼ੇਤੇ ਰਣਮੂਰ੍ਧਨਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ
ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੰਗ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਾਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੜਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ।
ਯਥੈਵ ਮਾਂ ਵਨਂ ਯਾਨ੍ਤਮਨੁਯਾਤਿ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ। ਅਹਮਪ੍ਯਨੁਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਤਥੈਵੈਨਂ ਯਮਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਇष੍ਟਬਨ੍ਧੁਜਨੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਾਂ ਸ ਨਿਤ੍ਯਮਨੁਵ੍ਰਤਃ। ਇਮਾਮਵਸ੍ਥਾਂ ਗਮਿਤੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ਕੂਟਯੋਧਿਭਿਃ
ਉਹ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਿਹਾ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕ ਜੰਗ ਕਰਕੇ, ਅੱਜ ਇਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ੇ ਦੇਸ਼ੇ ਕਲਤ੍ਰਾਣਿ ਦੇਸ਼ੇ ਦੇਸ਼ੇ ਚ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ। ਤਂ ਤੁ ਦੇਸ਼ਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਤਾ ਸਹੋਦਰਃ
ਹਰ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਪਤਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੈਂ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜਿੱਥੇ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟੋਂ ਜਣਿਆ ਭਰਾ ਮਿਲੇ।
ਕਿਂ ਨੁ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਵਿਨਾ ਮਮ। ਕਥਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਤ੍ਵਮ੍ਬਾਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਂ ਪੁਤ੍ਰਵਤ੍ਸਲਾਮ੍
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਿਨਾਂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਝੁਕਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੋ, ਆਖਾਂ?
ਉਪਾਲਮ੍ਭਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੋਢੁਂ ਦਤ੍ਤਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਯਾ। ਕਿਂ ਨੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕੌਸਲ੍ਯਾਂ ਮਾਤਰਂ ਕਿਂ ਨੁ ਕੈਕਯੀਮ੍
ਸੁਮਿਤਰਾ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਉਲਾਹਣਾ ਮੈਂ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂਗਾ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂਗਾ?