ਪਾਠ੍ਯੇ ਗੇਯੇ ਚ ਮਧੁਰਂ ਪ੍ਰਮਾਣੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਜਾਤਿਭਿਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਲਯਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥੧-੪-
ਇਹ ਕਾਵਿ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ, ਤਿੰਨ ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ, ਸੱਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤੰਤੀਆਂ ਤੇ ਲੈ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰਸੈਃ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਕਰੁਣਹਾਸ੍ਯਰੌਦ੍ਰਭਯਾਨਕੈਃ । ਵੀਰਾਦਿਭੀ ਰਸੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਾਵ੍ਯਮੇਤਦਗਾਯਤਾਮ੍ ॥੧-੪-
ਇਸ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ, ਦਇਆ, ਹਾਸਾ, ਰੋਸ, ਡਰ, ਵੀਰਤਾ ਆਦਿ ਰਸ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਾਇਆ।
ਤੌ ਤੁ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੌ ਸ੍ਥਾਨਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਕੋਵਿਦੌ । ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਸ੍ਵਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਵਿਵ ਰੂਪਿਣੌ ॥੧-੪-
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸੁਰ ਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸੁਰੀਲੇ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।
ਰੂਪਲਕ੍ਸ਼ਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌ ਮਧੁਰਸ੍ਵਰਭਾषਿਣੌ । ਬਿਮ੍ਬਾਦਿਵੋਤ੍ਥਿਤੌ ਬਿਮ੍ਬੌ ਰਾਮਦੇਹਾਤ੍ ਤਥਾਪਰੌ ॥੧-੪-
ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਿੱਠੇ ਸੁਰ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਮ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।
ਤੌ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੌ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਧਰ੍ਮ੍ਯਮਾਖ੍ਯਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਵਾਚੋਵਿਧੇਯਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਾਵ੍ਯਮਨਿਨ੍ਦਿਤੌ ॥੧-੪-
ਉਹ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਧਰਮਕ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਕੇ, ਸਾਰਾ ਕਾਵਿ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਇਆ।
ऋषੀਣਾਂ ਚ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਸਾਧੂਨਾਂ ਚ ਸਮਾਗਮੇ । ਯਥੋਪਦੇਸ਼ਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੌ ਜਗਤੁਃ ਸੁਸਮਾਹਿਤੌ ॥੧-੪-
ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌ ਮਹਾਭਾਗੌ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਲਕ੍ਸ਼ਿਤੌ । ਤੌ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਮੇਤਾਨਾਮृषੀਣਾਂ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥੧-੪-
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ—
ਮਧ੍ਯੇ ਸਭਂ ਸਮੀਪਸ੍ਥਾਵਿਦਂ ਕਾਵ੍ਯਮਗਾਯਤਾਮ੍ । ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਨਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਬਾष੍ਪਪਰ੍ਯਾਕੁਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾਃ ॥੧-੪-
ਉਹ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਕਾਵਿ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ।
ਸਾਧੁ ਸਾਧ੍ਵਿਤਿ ਤਾਵੂਚੁਃ ਪਰਂ ਵਿਸ੍ਮਯਮਾਗਤਾਃ । ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮਨਸਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮੁਨਯੋ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਾਃ ॥੧-੪-
ਉਹ ਸਭ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, 'ਵਾਹ ਵਾਹ!' ਆਖਿਆ; ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸੁਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਵ੍ਯੌ ਗਾਯਮਾਨੌ ਕੁਸ਼ੀਲਵੌ । ਅਹੋ ਗੀਤਸ੍ਯ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਸ਼੍ਲੋਕਾਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥੧-੪-
ਉਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਕੁਸ਼ੀਲਵ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸਭ ਨੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਕਹਿੰਦੇ, 'ਵਾਹ, ਇਸ ਗੀਤ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਤੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖਾਸ ਰਸ!'
ਚਿਰਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਤਮਪ੍ਯੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮਿਵ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤਾਵੁਭੌ ਸੁष੍ਠੁ ਤਥਾਭਾਵਮਗਾਯਤਾਮ੍ ॥੧-੪-
ਇਹ ਘਟਨਾ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਦੋਵੇਂ ਅੰਦਰ ਆਏ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਖੂਬੀ ਨਾਲ ਗਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸਹਿਤੌ ਮਧੁਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸ੍ਵਰਸਂਪਦਾ । ਏਵਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਮਾਨੌ ਤੌ ਤਪਃ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯੈਰ੍ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ ॥੧-੪-
ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਮਿੱਠੇ, ਰੰਗੀਨ ਤੇ ਪੂਰੀ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਤਪਸੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਡਿਆਈ ਦਿੱਤੀ।
ਸਂਰਕ੍ਤਤਰਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਧੁਰਂ ਤਾਵਗਾਯਤਾਮ੍ । ਪ੍ਰੀਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮੁਨਿਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਕਲਸ਼ਂ ਦਦੌ ॥੧-੪-
ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਰੰਗ ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮਿੱਠਾਸ ਨਾਲ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਦਿੱਤਾ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਵਲ੍ਕਲਂ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਦਦੌ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਅਨ੍ਯਃ ਕृष੍ਣਾਜਿਨਮਦਾਦ੍ ਯਜ੍ਞਸੂਤ੍ਰਂ ਤਥਾਪਰਃ ॥੧-੪-
ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਦਿੱਤੇ; ਦੂਜੇ ਨੇ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਿਰਨ ਦੀ ਚਮੜੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਨੇ ਯਜਨ ਦਾ ਧਾਗਾ ਦਿੱਤਾ।
ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਮਣ੍ਡਲੁਂ ਪ੍ਰਾਦਾਨ੍ਮੌਞ੍ਜੀਮਨ੍ਯੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । ਬृਸੀਮਨ੍ਯਸ੍ਤਦਾ ਪ੍ਰਾਦਾਤ੍ ਕੌਪੀਨਮਪਰੋ ਮੁਨਿਃ ॥੧-੪-
ਇੱਕ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬਰਤਨ ਦਿੱਤਾ, ਦੂਜੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੁੰਜ ਘਾਸ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ; ਹੋਰ ਨੇ ਲਾਠੀ, ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਲੰਗੋਟਾ ਦਿੱਤਾ।
ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦਦੌ ਤਦਾ ਹृष੍ਟਃ ਕੁਠਾਰਮਪਰੋ ਮੁਨਿਃ । ਕਾषਾਯਮਪਰੋ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚੀਰਮਨ੍ਯੋ ਦਦੌ ਮੁਨਿਃ ॥੧-੪-
ਇੱਕ ਹੋਰ ਖੁਸ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਹਾੜੀ ਦਿੱਤੀ; ਦੂਜੇ ਨੇ ਕੇਸਰੀ ਕਪੜੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਛਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਦਿੱਤਾ।
ਜਟਾਬਨ੍ਧਨਮਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਕਾष੍ਠਰਜ੍ਜੁਂ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਯਜ੍ਞਭਾਣ੍ਡਮृषਿਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਾष੍ਠਭਾਰਂ ਤਥਾ ਪਰਃ ॥੧-੪-
ਇੱਕ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਟਾਂ ਬੰਨਣ ਵਾਲਾ ਬੰਨ ਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਰੱਸੀ ਦਿੱਤੀ; ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਯਜਨ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਨੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦਾ ਗੱਠਾ ਦਿੱਤਾ।
ਔਦੁਮ੍ਬਰੀਂ ਬ੍ਰੁਸੀਮਨ੍ਯਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਤਦਾਵਦਨ੍ । ਆਯੁष੍ਯਮਪਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਮੁਦਾ ਤਤ੍ਰ ਮਹਰ੍षਯਃ ॥੧-੪-
ਇੱਕ ਨੇ ਔਦੁੰਬਰ ਦੀ ਲਾਠੀ ਦਿੱਤੀ, ਕੁਝ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ; ਹੋਰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀ ਦਾਤ ਦਿੱਤੀ।
ਦਦੁਸ਼੍ਚੈਵਂ ਵਰਾਨ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਮੁਨਯਃ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਃ । ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਿਦਮਾਖ੍ਯਾਨਂ ਮੁਨਿਨਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥੧-੪-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤੇ, ਕਹਿੰਦੇ, 'ਇਹ ਅਜੋਬਾ ਕਹਾਣੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੁਣਾਈ ਹੈ।'
ਪਰਂ ਕਵੀਨਾਮਾਧਾਰਂ ਸਮਾਪ੍ਤਂ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਅਭਿਗੀਤਮਿਦਂ ਗੀਤਂ ਸਰ੍ਵਗੀਤੇषੁ ਕੋਵਿਦੌ ॥੧-੪-
ਇਹ ਕਵੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਇਹ ਗੀਤ, ਜੋ ਹਰ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਾਇਆ।
ਆਯੁष੍ਯਂ ਪੁष੍ਟਿਜਨਨਂ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਰੁਤਿਮਨੋਹਰਮ੍ । ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਮਾਨੌ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਗਾਯਕੌ ॥੧-੪-
ਇਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਤੇ ਸਭ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਗਾਇਕ ਗਾਇਕੀ ਕਰਦੇ, ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ।
ਰਥ੍ਯਾਸੁ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗੇषੁ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਭਰਤਾਗ੍ਰਜਃ । ਸ੍ਵਵੇਸ਼੍ਮ ਚਾਨੀਯ ਤਤੋ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਸ ਕੁਸ਼ੀਲਵੌ ॥੧-੪-
ਰਥਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ, ਭਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਦੋ ਕੁਸ਼ੀਲਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ।
ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਪੂਜਾਰ੍ਹੌ ਰਾਮਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣਃ । ਆਸੀਨਃ ਕਾਞ੍ਚਨੇ ਦਿਵ੍ਯੇ ਸ ਚ ਸਿਂਹਾਸਨੇ ਪ੍ਰਭੁਃ ॥੧-੪-
ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ, ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਸੁਨਹਿਰੀ ਤੇ ਦਿਵਯ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਪੋਪਵਿष੍ਟੈਃ ਸਚਿਵੈਰ੍ਭ੍ਰਾਤृਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਰੂਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌ ਵਿਨੀਤੌ ਭ੍ਰਾਤਰਾਵੁਭੌ ॥੧-੪-
ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰ ਸਨ, ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਉਵਾਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਰਾਮਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਭਰਤਂ ਤਥਾ । ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮੇਤਦਾਖ੍ਯਾਨਮਨਯੋਰ੍ਦੇਵਵਰ੍ਚਸੋਃ ॥੧-੪-
ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ।'
ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਰ੍ਥਪਦਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਗਾਯਕੌ ਸਮਚੋਦਯਤ੍ । ਤੌ ਚਾਪਿ ਮਧੁਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤਾਯਤਨਿਃਸ੍ਵਨਮ੍ ॥੧-੪-
ਉਸ ਨੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥ ਤੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਗਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ; ਦੋਵੇਂ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਰੰਗੀਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉੱਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਲਯਵਦਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਰ੍ਥਮਗਾਯਤਾਮ੍ । ਹ੍ਲਾਦਯਤ੍ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਮਨਾਂਸਿ ਹृਦਯਾਨਿ ਚ । ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯਸੁਖਂ ਗੇਯਂ ਤਦ੍ ਬਭੌ ਜਨਸਂਸਦਿ ॥੧-੪-
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੰਤਰੀ ਤੇ ਲਯ ਦੇ ਪੂਰੇ ਮੇਲ ਨਾਲ, ਸਪਸ਼ਟ ਅਰਥ ਸਮਝਾ ਕੇ ਗਾਇਆ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਹਰ ਅੰਗ, ਮਨ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਰਾਗ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਇਮੌ ਮੁਨੀ ਪਾਰ੍ਥਿਵਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਵਿਤੌ । ::ਕੁਸ਼ੀਲਵੌ ਚੈਵ ਮਹਾਤਪਸ੍ਵਿਨੌ । ਮਮਾਪਿ ਤਦ੍ ਭੂਤਿਕਰਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । ::ਮਹਾਨੁਭਾਵਂ ਚਰਿਤਂ ਨਿਬੋਧਤ ॥੧-੪-
ਇਹ ਦੋ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਲਕੜੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਸ਼ੀਲਵ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਵੱਡੇ ਤਪਸੀ ਹਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਵਾਕਈ ਅਸਧਾਰਣ ਹਨ। ਹੁਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਤੌ ਰਾਮਵਚਃ ਪ੍ਰਚੋਦਿਤਾ- ::ਵਗਾਯਤਾਂ ਮਾਰ੍ਗਵਿਧਾਨਸਮ੍ਪਦਾ । ਸ ਚਾਪਿ ਰਾਮਃ ਪਰਿषਦ੍ਗਤਃ ਸ਼ਨੈ- ਰ੍ਬੁਭੂषਯਾਸਕ੍ਤਮਨਾ ਬਭੂਵ ਹ ॥੧-੪-
ਫਿਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲਗ ਗਿਆ।
thumb|ਪਞ੍ਚਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੧-
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਕਥਾ ਹੁਣ ਸੁਣੋ।