ਭੀਤਾਮਪ੍ਸਰਸਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵੇਪਨ੍ਤੀਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਂ ਸ੍ਥਿਤਾਮ੍। ਮੇਨਕਾਂ ਮਧੁਰੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਰ੍ਵਿਸृਜ੍ਯ ਕੁਸ਼ਿਕਾਤ੍ਮਜਃ
ਡਰੀ ਹੋਈ, ਕੰਬਦੀ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜੀ ਖੜੀ ਅਪਸਰਾ ਮੈਨਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਉਤ੍ਤਰਂ ਪਰ੍ਵਤਂ ਰਾਮ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਜਗਾਮ ਹ। ਸ ਕृਤ੍ਵਾ ਨੈष੍ਠਿਕੀਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਜੇਤੁਕਾਮੋ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੱਕਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੜੀ ਇੱਜਤ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਕੌਸ਼ਿਕੀਤੀਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਦੁਰਾਸਦਮ੍। ਤਸ੍ਯ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਘੋਰਂ ਤਪ ਉਪਾਸਤਃ
ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਔਖੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਉਤ੍ਤਰੇ ਪਰ੍ਵਤੇ ਰਾਮ ਦੇਵਤਾਨਾਮਭੂਦ੍ ਭਯਮ੍। ਆਮਨ੍ਤ੍ਰਯਨ੍ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍षਿਗਣਾਃ ਸੁਰਾਃ
ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਮਹਰ੍षਿਸ਼ਬ੍ਦਂ ਲਭਤਾਂ ਸਾਧ੍ਵਯਂ ਕੁਸ਼ਿਕਾਤ੍ਮਜਃ। ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ
"ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲੇ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾ—
ਅਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਧੁਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਤਪੋਧਨਮ੍। ਮਹਰ੍षੇ ਸ੍ਵਾਗਤਂ ਵਤ੍ਸ ਤਪਸੋਗ੍ਰੇਣ ਤੋषਿਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰੱਤ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਆਖੇ, "ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ, ਸੁਆਗਤ ਹੈ ਪੁੱਤਰ! ਤੇਰੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।"
ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਮृषਿਮੁਖ੍ਯਤ੍ਵਂ ਦਦਾਮਿ ਤਵ ਕੌਸ਼ਿਕ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤਪੋਧਨਃ
"ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲਾ ਸੀ—
ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਃ ਪ੍ਰਣਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਪਿਤਾਮਹਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਸ਼ਬ੍ਦਮਤੁਲਂ ਸ੍ਵਾਰ੍ਜਿਤੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਸ਼ੁਭੈਃ
ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜਿਹੜਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਅਤੁੱਲ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—"
ਯਦਿ ਮੇ ਭਗਵਨ੍ਨਾਹ ਤਤੋऽਹਂ ਵਿਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਤਮੁਵਾਚ ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨ ਤਾਵਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
"ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਆਖ ਦਿਉ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ।"
ਯਤਸ੍ਵ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਗਤਃ। ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੇषੁ ਦੇਵੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ
"ਹੇ ਮੁਨੀ ਸ਼ੇਰ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਯਤਨ ਕਰ," ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ—
ਊਰ੍ਧ੍ਵਬਾਹੁਰ੍ਨਿਰਾਲਮ੍ਬੋ ਵਾਯੁਭਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਪਸ਼੍ਚਰਨ੍। ਘਰ੍ਮੇ ਪਞ੍ਚਤਪਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਰ੍षਾਸ੍ਵਾਕਾਸ਼ਸਂਸ਼੍ਰਯਃ
ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹ ਉੱਚੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਹਵਾ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਤਪ ਕਰਿਆ। ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਮੀਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਹੇਠਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਸਲਿਲੇਸ਼ਾਯੀ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਾਨਿ ਤਪੋਧਨਃ। ਏਵਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਹਿ ਤਪੋ ਘੋਰਮੁਪਾਗਮਤ੍
ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਤ ਦਿਨ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੈਂਡਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰਿਆ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਂਤਪ੍ਯਮਾਨੇ ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੇ ਮਹਾਮੁਨੌ। ਸਂਤਾਪਃ ਸੁਮਹਾਨਾਸੀਤ੍ ਸੁਰਾਣਾਂ ਵਾਸਵਸ੍ਯ ਚ
ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਇੰਝ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ।
ਰਮ੍ਭਾਮਪ੍ਸਰਸਂ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਹ ਮਰੁਦ੍ਗਣੈਃ। ਉਵਾਚਾਤ੍ਮਹਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਮਹਿਤਂ ਕੌਸ਼ਿਕਸ੍ਯ ਚ
ਇੰਦਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਰੰਭਾ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਤੇ ਕਉਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
thumb|ਚਤੁਃषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਃषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੧-
ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਂਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਸੁਰਕਾਰ੍ਯਮਿਦਂ ਰਮ੍ਭੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸੁਮਹਤ੍ ਤ੍ਵਯਾ। ਲੋਭਨਂ ਕੌਸ਼ਿਕਸ੍ਯੇਹ ਕਾਮਮੋਹਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਰੰਭਾ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਉਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਮੋਹ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਫੁਸਲਾਣਾ ਹੈ।
ਤਥੋਕ੍ਤਾ ਸਾਪ੍ਸਰਾ ਰਾਮ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੇਣ ਧੀਮਤਾ। ਵ੍ਰੀਡਿਤਾ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਹਸਰ-ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਨੇ ਐਸਾ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਰੰਭਾ ਅਪਸਰਾ ਲਜਜਤ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਯਂ ਸੁਰਪਤੇ ਘੋਰੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ। ਕ੍ਰੋਧਮੁਤ੍ਸ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਘੋਰਂ ਮਯਿ ਦੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਨ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਮੁਨੀ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸਾ ਕਰੇਗਾ।
ਤਤੋ ਹਿ ਮੇ ਭਯਂ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕਰ੍ਤੁੁਮਰ੍ਹਸਿ। ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਯਾ ਰਾਮ ਸਭਯਂ ਭੀਤਯਾ ਤਦਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਮਿਹਰ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਆ, ਉਹ ਡਰੀ ਹੋਈ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ।
ਤਾਮੁਵਾਚ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਵੇਪਮਾਨਾਂ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਮ੍। ਮਾ ਭੈषੀ ਰਮ੍ਭੇ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਕੁਰੁष੍ਵ ਮਮ ਸ਼ਾਸਨਮ੍
ਸਹਸਰ-ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕੰਬਦੀ ਤੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਰੰਭਾ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰ।'
ਕੋਕਿਲੋ ਹृਦਯਗ੍ਰਾਹੀ ਮਾਧਵੇ ਰੁਚਿਰਦ੍ਰੁਮੇ। ਅਹਂ ਕਨ੍ਦਰ੍ਪਸਹਿਤਃ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਾਮਿ ਤਵ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ
ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਮੈਂ ਕਾਮਦੇਵ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਾਂਗਾ, ਤੇ ਕੋਇਲ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲਏਗਾ।
ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਰੂਪਂ ਬਹੁਗੁਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਰਮਭਾਸ੍ਵਰਮ੍। ਤਮृषਿਂ ਕੌਸ਼ਿਕਂ ਭਦ੍ਰੇ ਭੇਦਯਸ੍ਵ ਤਪਸ੍ਵਿਨਮ੍
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਹੇ ਭਲੀਏ, ਉਸ ਤਪਸੀ ਕਉਸ਼ਿਕ ਮੁਨੀ ਦਾ ਮਨ ਡੋਲ੍ਹਾ ਦੇ।
ਸਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਤਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਵਾ ਰੂਪਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਲੋਭਯਾਮਾਸ ਲਲਿਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤਾ
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੰਭਾ ਨੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਹੱਸਦੀ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਰੰਭਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਫੁਸਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਕੋਕਿਲਸ੍ਯ ਤੁ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਵਲ੍ਗੁ ਵ੍ਯਾਹਰਤਃ ਸ੍ਵਨਮ੍। ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟੇਨ ਮਨਸਾ ਸ ਚੈਨਾਮਨ੍ਵਵੈਕ੍ਸ਼ਤ
ਉਸ ਨੇ ਕੋਇਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਅਥ ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗੀਤੇਨਾਪ੍ਰਤਿਮੇਨ ਚ। ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਚ ਰਮ੍ਭਾਯਾ ਮੁਨਿਃ ਸਂਦੇਹਮਾਗਤਃ
ਫਿਰ, ਉਸ ਆਵਾਜ਼, ਬੇਮਿਸਾਲ ਗੀਤ ਤੇ ਰੰਭਾ ਦੇ ਰੂਪ ਕਰਕੇ, ਮੁਨੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਃ। ਰਮ੍ਭਾਂ ਕ੍ਰੋਧਸਮਾਵਿष੍ਟਃ ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਕੁਸ਼ਿਕਾਤ੍ਮਜਃ
ਸਭ ਕੁਝ ਇੰਦਰ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਕਉਸ਼ਿਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠਾ।
ਯਨ੍ਮਾਂ ਲੋਭਯਸੇ ਰਮ੍ਭੇ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਜਯੈषਿਣਮ੍। ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ੈਲੀ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਸਿ ਦੁਰ੍ਭਗੇ
'ਰੰਭਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਕਾਮ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਫੁਸਲਾਉਂਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੱਥਰ ਬਣੀ ਰਹੇਂਗੀ।'
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸੁਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਤਪੋਬਲਸਮਨ੍ਵਿਤਃ। ਉਦ੍ਧਰਿष੍ਯਤਿ ਰਮ੍ਭੇ ਤ੍ਵਾਂ ਮਤ੍ਕ੍ਰੋਧਕਲੁषੀਕृਤਾਮ੍
'ਰੰਭਾ, ਜਦ ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪੱਥਰ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗੀ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਤੇ ਤਪ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਵੇਗਾ।'
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ। ਅਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ ਧਾਰਯਿਤੁਂ ਕੋਪਂ ਸਂਤਾਪਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕੇ।
ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪੇਨ ਮਹਤਾ ਰਮ੍ਭਾ ਸ਼ੈਲੀ ਤਦਾਭਵਤ੍। ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਕਨ੍ਦਰ੍ਪੋ ਮਹਰ੍षੇਃ ਸ ਚ ਨਿਰ੍ਗਤਃ
ਉਸਦੇ ਭਾਰੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਰੰਭਾ ਤੁਰੰਤ ਪੱਥਰ ਬਣ ਗਈ। ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਮਦੇਵ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ।