ਤਦ੍ ਰਾਮਬਾਣਾਭਿਹਤਂ ਪਪਾਤ ਰਕ੍ਸ਼ਃਸ਼ਿਰਃ ਪਰ੍ਵਤਸਂਨਿਕਾਸ਼ਮ੍। ਬਭਞ੍ਜ ਚਰ੍ਯਾਗृਹਗੋਪੁਰਾਣਿ ਪ੍ਰਾਕਾਰਮੁਚ੍ਚਂ ਤਮਪਾਤਯਚ੍ਚ
ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਸਿਰ ਨੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ, ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਵੀ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤੀ।
ਤਚ੍ਚਾਤਿਕਾਯਂ ਹਿਮਵਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਰਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਦਾ ਤੋਯਨਿਧੌ ਪਪਾਤ। ਗ੍ਰਾਹਾਨ੍ ਪਰਾਨ੍ ਮੀਨਵਰਾਨ੍ ਭੁਜਂਗਮਾਨ੍ ਮਮਰ੍ਦ ਭੂਮਿਂ ਚ ਤਥਾ ਵਿਵੇਸ਼
ਹਿਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਉਹ ਵੱਡਾ ਸਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਘੜ, ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮਾ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਦੇਵਸ਼ਤ੍ਰੌ ਮਹਾਬਲੇ ਸਂਯਤਿ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੇ। ਚਚਾਲ ਭੂਰ੍ਭੂਮਿਧਰਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਹਰ੍षਾਚ੍ਚ ਦੇਵਾਸ੍ਤੁਮੁਲਂ ਪ੍ਰਣੇਦੁਃ
ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਬਲੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਹਿਲ ਗਏ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹਾ ਦਿੱਤੀ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਦੇਵਰ੍षਿਮਹਰ੍षਿਪਨ੍ਨਗਾਃ ਸੁਰਾਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਸੁਪਰ੍ਣਗੁਹ੍ਯਕਾਃ। ਸਯਕ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਗਣਾ ਨਭੋਗਤਾਃ ਪ੍ਰਹਰ੍षਿਤਾ ਰਾਮਪਰਾਕ੍ਰਮੇਣ
ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੱਪ, ਸੁਪਰਣ, ਭੂਤ, ਗੁਪਤ ਜੀਵ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਵਧੇਨ ਭੂਰਿਣਾ ਮਨਸ੍ਵਿਨੋ ਨੈਰ੍ऋਤਰਾਜਬਾਨ੍ਧਵਾਃ। ਵਿਨੇਦੁਰੁਚ੍ਚੈਰ੍ਵ੍ਯਥਿਤਾ ਰਘੂਤ੍ਤਮਂ ਹਰਿਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯੈਵ ਯਥਾ ਮਤਂਗਜਾਃ
ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੌਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਏ।
ਸ ਦੇਵਲੋਕਸ੍ਯ ਤਮੋ ਨਿਹਤ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯੋ ਯਥਾ ਰਾਹੁਮੁਖਾਦ੍ ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ। ਤਥਾ ਵ੍ਯਭਾਸੀਦ੍ਧਰਿਸੈਨ੍ਯਮਧ੍ਯੇ ਨਿਹਤ੍ਯ ਰਾਮੋ ਯੁਧਿ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ, ਰਾਹੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ, ਦੇਵਲੋਕ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਵਿਚ ਚਮਕ ਪਾਈ।
ਪ੍ਰਹਰ੍षਮੀਯੁਰ੍ਬਹਵਸ਼੍ਚ ਵਾਨਰਾਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਪਦ੍ਮਪ੍ਰਤਿਮੈਰਿਵਾਨਨੈਃ। ਅਪੂਜਯਨ੍ ਰਾਘਵਮਿष੍ਟਭਾਗਿਨਂ ਹਤੇ ਰਿਪੌ ਭੀਮਬਲੇ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਮ੍
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖਿਲੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਂ ਸੁਰਸੈਨ੍ਯਮਰ੍ਦਨਂ ਮਹਤ੍ਸੁ ਯੁਦ੍ਧੇषੁ ਕਦਾਚਨਾਜਿਤਮ੍। ਨਨਨ੍ਦ ਹਤ੍ਵਾ ਭਰਤਾਗ੍ਰਜੋ ਰਣੇ ਮਹਾਸੁਰਂ ਵृਤ੍ਰਮਿਵਾਮਰਾਧਿਪਃ
ਭਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਹਾਰਿਆ, ਮਹਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ।
thumb|ਅष੍ਟषष੍ਟਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟषष੍ਟਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੬-
ਸੁਣੋ ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਅਠਠਠਵਾਂ ਸਰਗ।
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਂ ਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਘਵੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਰਾਵਣਾਯ ਨ੍ਯਵੇਦਯਨ੍
ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਰਾਜਨ੍ ਸ ਕਾਲਸਂਕਾਸ਼ਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਕਾਲਕਰ੍ਮਣਾ। ਵਿਦ੍ਰਾਵ੍ਯ ਵਾਨਰੀਂ ਸੇਨਾਂ ਭਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਵਾਨਰਾਨ੍
ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਮੌਤ ਵਾਂਗ, ਮੌਤ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਤਪਿਤ੍ਵਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਤੁ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਰਾਮਤੇਜਸਾ। ਕਾਯੇਨਾਰ੍ਧਪ੍ਰਵਿष੍ਟੇਨ ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਭੀਮਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਤਪਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣਾ ਅੱਧਾ ਸਰੀਰ ਡਰਾਉਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬਾ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਨਿਕृਤ੍ਤਨਾਸਾਕਰ੍ਣੇਨ ਵਿਕ੍ਸ਼ਰਦ੍ਰੁਧਿਰੇਣ ਚ। ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਰਂ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਲਙ੍ਕਾਯਾਃ ਪਰ੍ਵਤੋਪਮਃ
ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਤੇ ਕੰਨ ਕੱਟੇ ਹੋਏ, ਲਹੂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਤਵ ਭ੍ਰਾਤਾ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਸ਼ਰਪੀਡਿਤਃ। ਅਗਣ੍ਡਭੂਤੋ ਵਿਵृਤੋ ਦਾਵਦਗ੍ਧ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਕੁੰਭਕਰਨ, ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰੁੱਖ ਹੋਵੇ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਨਿਹਤਂ ਸਂਖ੍ਯੇ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਂ ਮਹਾਬਲਮ੍। ਰਾਵਣਃ ਸ਼ੋਕਸਂਤਪ੍ਤੋ ਮੁਮੋਹ ਚ ਪਪਾਤ ਚ
ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮਹਾਂਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੈਠਾ ਤੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਪਿਤृਵ੍ਯਂ ਨਿਹਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵਾਨ੍ਤਕਨਰਾਨ੍ਤਕੌ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾਸ਼੍ਚਾਤਿਕਾਯਸ਼੍ਚ ਰੁਰੁਦੁਃ ਸ਼ੋਕਪੀਡਿਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਦੇਵਾਂਤਕ, ਨਰਾਂਤਕ, ਤ੍ਰਿਸਿਰਾ ਤੇ ਅਤਿਕਾਇਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਤੇ ਰੋ ਪਏ।
ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਨਿਹਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਮੇਣਾਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ। ਮਹੋਦਰਮਹਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੌ ਸ਼ੋਕਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਬਭੂਵਤੁਃ
ਰਾਮ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹੋਦਰ ਤੇ ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।
ਤਤਃ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪੁਙ੍ਗਵਃ। ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਵਧਾਦ੍ ਦੀਨੋ ਵਿਲਲਾਪਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਫਿਰ, ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੋਸ਼ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਹਾ ਵੀਰ ਰਿਪੁਦਰ੍ਪਘ੍ਨ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣ ਮਹਾਬਲ। ਤ੍ਵਂ ਮਾਂ ਵਿਹਾਯ ਵੈ ਦੈਵਾਦ੍ ਯਾਤੋऽਸਿ ਯਮਸਾਦਨਮ੍
ਹਾ ਵੀਰ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਨ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਮਮ ਸ਼ਲ੍ਯਮਨੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਬਾਨ੍ਧਵਾਨਾਂ ਮਹਾਬਲ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਸੈਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਾਪ੍ਯੈਕਃ ਕ੍ਵ ਮਾਂ ਸਂਤ੍ਯਜ੍ਯ ਗਚ੍ਛਸਿ
ਮੇਰੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ?
ਇਦਾਨੀਂ ਖਲ੍ਵਹਂ ਨਾਸ੍ਮਿ ਯਸ੍ਯ ਮੇ ਪਤਿਤੋ ਭੁਜਃ। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋऽਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਨ ਬਿਭੇਮਿ ਸੁਰਾਸੁਰਾਤ੍
ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੱਜਾ ਬਾਂਹ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਮੈਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ।
ਕਥਮੇਵਂਵਿਧੋ ਵੀਰੋ ਦੇਵਦਾਨਵਦਰ੍ਪਹਾ। ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਿਮੋ ਹ੍ਯਦ੍ਯ ਰਾਘਵੇਣ ਰਣੇ ਹਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਜੋ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਅੱਜ ਰਾਘਵ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?
ਯਸ੍ਯ ਤੇ ਵਜ੍ਰਨਿष੍ਪੇषੋ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਵ੍ਯਸਨਂ ਸਦਾ। ਸ ਕਥਂ ਰਾਮਬਾਣਾਰ੍ਤਃ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੋऽਸਿ ਮਹੀਤਲੇ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਜਰ ਦੀ ਚੋਟ ਵੀ ਕਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਕਿਵੇਂ?
ਏਤੇ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸਾਰ੍ਧਮृषਿਭਿਰ੍ਗਗਨੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਨਿਹਤਂ ਤ੍ਵਾਂ ਰਣੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਿਨਦਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਹਰ੍षਿਤਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਧ੍ਰੁਵਮਦ੍ਯੈਵ ਸਂਹृष੍ਟਾ ਲਬ੍ਧਲਕ੍ਸ਼ਾਃ ਪ੍ਲਵਂਗਮਾਃ। ਆਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਹ ਦੁਰ੍ਗਾਣਿ ਲਙ੍ਕਾਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਅੱਜ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਲਕੜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਵਾਨਰ ਇੱਥੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਿਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਲੈਣਗੇ।
ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਸੀਤਯਾ। ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ
ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਸੀਤਾ ਦੀ—ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।
ਯਦ੍ਯਹਂ ਭ੍ਰਾਤृਹਨ੍ਤਾਰਂ ਨ ਹਨ੍ਮਿ ਯੁਧਿ ਰਾਘਵਮ੍। ਨਨੁ ਮੇ ਮਰਣਂ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਨ ਚੇਦਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਜੀਵਿਤਮ੍
ਜੇ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਹੱਤਿਆਰੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਮੌਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗੀ ਹੈ।
ਅਦ੍ਯੈਵ ਤਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਦੇਸ਼ਂ ਯਤ੍ਰਾਨੁਜੋ ਮਮ। ਨਹਿ ਭ੍ਰਾਤॄਨ੍ ਸਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਜੀਵਿਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ
ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਥਾਂ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀਣਾ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਦੇਵਾ ਹਿ ਮਾਂ ਹਸਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਾਪਕਾਰਿਣਮ੍। ਕਥਮਿਨ੍ਦ੍ਰਂ ਜਯਿष੍ਯਾਮਿ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣ ਹਤੇ ਤ੍ਵਯਿ
ਦੇਵਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਰੂਰ ਹੱਸਣਗੇ, ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਕਰ ਚੁਕਾ। ਕੁੰਭਕਰਨ, ਤੇਰੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤਾਂਗਾ?
ਤਦਿਦਂ ਮਾਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵਿਭੀषਣਵਚਃ ਸ਼ੁਭਮ੍। ਯਦਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਮਯਾ ਤਸ੍ਯ ਨ ਗृਹੀਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਹ ਵਿੱਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਲਾਹ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹੈ, ਪਰ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ।