ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵੀਰ੍ਯਂ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਮੇऽਨਘ। ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਭਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿ ਦृष੍ਟਪੌਰੁषਵਿਕ੍ਰਮਮ੍
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮ। ਤੇਰੀ ਵਿਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਸ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਵਚੋ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਰਾਮਃ ਸੁਪੁਙ੍ਖਾਨ੍ ਵਿਸਸਰ੍ਜ ਬਾਣਾਨ੍। ਤੈਰਾਹਤੋ ਵਜ੍ਰਸਮਪ੍ਰਵੇਗੈ- ਰ੍ਨ ਚੁਕ੍ਸ਼ੁਭੇ ਨ ਵ੍ਯਥਤੇ ਸੁਰਾਰਿਃ
ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਖ ਲੱਗੇ ਤੀਰ ਛੱਡੇ। ਉਹ ਤੀਰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੇ ਨਾ ਕੰਪਿਆ, ਨਾ ਡਰਿਆ।
ਯੈਃ ਸਾਯਕੈਃ ਸਾਲਵਰਾ ਨਿਕृਤ੍ਤਾ ਵਾਲੀ ਹਤੋ ਵਾਨਰਪੁਙ੍ਗਵਸ਼੍ਚ। ਤੇ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਤਦਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਜ੍ਰੋਪਮਾ ਨ ਵ੍ਯਥਯਾਮ੍ਪ੍ਰਚਕ੍ਰੁਃ
ਉਹੀ ਤੀਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਮਰਿਆ ਸੀ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਕੱਟੇ ਗਏ, ਹੁਣ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਉਹ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਈ।
ਸ ਵਾਰਿਧਾਰਾ ਇਵ ਸਾਯਕਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਪਿਬਨ੍ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਤ੍ਰੁਃ। ਜਘਾਨ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸ਼ਰਪ੍ਰਵੇਗਂ ਵ੍ਯਾਵਿਧ੍ਯ ਤਂ ਮੁਦ੍ਗਰਮੁਗ੍ਰਵੇਗਮ੍
ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਹ ਤੀਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਪੀ ਲਏ। ਉਹ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਗਦਾ ਹਿਲਾਈ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਰਕ੍ਸ਼ਃ ਕ੍ਸ਼ਤਜਾਨੁਲਿਪ੍ਤਂ ਵਿਤ੍ਰਾਸਨਂ ਦੇਵਮਹਾਚਮੂਨਾਮ੍। ਵ੍ਯਾਵਿਧ੍ਯ ਤਂ ਮੁਦ੍ਗਰਮੁਗ੍ਰਵੇਗਂ ਵਿਦ੍ਰਾਵਯਾਮਾਸ ਚਮੂਂ ਹਰੀਣਾਮ੍
ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਿਸਦੇ ਘੁੱਟ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਗਦਾ ਹਿਲਾ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।
ਵਾਯਵ੍ਯਮਾਦਾਯ ਤਤੋऽਪਰਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਚਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਯ। ਸਮੁਦ੍ਗਰਂ ਤੇਨ ਜਹਾਰ ਬਾਹੁਂ ਸ ਕृਤ੍ਤਬਾਹੁਸ੍ਤੁਮੁਲਂ ਨਨਾਦ
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਯੂ-ਅਸਤਰ ਲਿਆ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਿਆ। ਉਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਗਦਾ ਸਮੇਤ ਬਾਂਹ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਇਕ ਬਾਂਹ ਵਾਲਾ ਦੈਤ ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਮਾਰਿਆ।
ਸ ਤਸ੍ਯ ਬਾਹੁਰ੍ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗਕਲ੍ਪਃ ਸਮੁਦ੍ਗਰੋ ਰਾਘਵਬਾਣਕृਤ੍ਤਃ। ਪਪਾਤ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਰਿਰਾਜਸੈਨ੍ਯੇ ਜਘਾਨ ਤਾਂ ਵਾਨਰਵਾਹਿਨੀਂ ਚ
ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਗਦਾ ਸਮੇਤ ਰਾਘਵ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਗਈ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ 'ਚ ਡਿੱਗੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
ਤੇ ਵਾਨਰਾ ਭਗ੍ਨਹਤਾਵਸ਼ੇषਾਃ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਦਾ ਵਿषਣ੍ਣਾਃ। ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਾਙ੍ਗਾ ਦਦृਸ਼ੁਃ ਸੁਘੋਰਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਰਕ੍ਸ਼ੋऽਧਿਪਸਂਨਿਪਾਤਮ੍
ਉਹ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਟੁੱਟੇ ਤੇ ਜਖਮੀ ਹੋਏ ਬਚੇ ਸਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਾਸੇ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਜਾ ਛੁਪੇ, ਨਿਰਾਸ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਚੁਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋऽਸ੍ਤ੍ਰਨਿਕृਤ੍ਤਬਾਹੁ- ਰ੍ਮਹਾਸਿਕृਤ੍ਤਾਗ੍ਰ ਇਵਾਚਲੇਨ੍ਦ੍ਰਃ। ਉਤ੍ਪਾਟਯਾਮਾਸ ਕਰੇਣ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਤਤੋऽਭਿਦੁਦ੍ਰਾਵ ਰਣੇ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਮ੍
ਕੁੰਭਕਰਣ, ਜਿਸਦੀ ਬਾਂਹ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਗਈ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਉਖਾੜਿਆ ਤੇ ਜੰਗ 'ਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਬਾਹੁਂ ਸਹਤਾਲਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਂ ਪਨ੍ਨਗਭੋਗਕਲ੍ਪਮ੍। ਐਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਜਘਾਨ ਰਾਮੋ ਬਾਣੇਨ ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਚਿਤ੍ਰਿਤੇਨ
ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਬਾਂਹ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਲ ਰੁੱਖ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਸੱਪ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਇੰਦ੍ਰ-ਅਸਤਰ ਵਾਲੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ।
ਸ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਭੁਜੋ ਨਿਕृਤ੍ਤਃ ਪਪਾਤ ਭੂਮੌ ਗਿਰਿਸਂਨਿਕਾਸ਼ਃ। ਵਿਚੇष੍ਟਮਾਨੋ ਨਿਜਘਾਨ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਸ਼ੈਲਾਨ੍ ਸ਼ਿਲਾਵਾਨਰਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂਸ਼੍ਚ
ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੀ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਬਾਂਹ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗੀ। ਉਹ ਹਿਲਦਾ ਹੋਇਆ ਰੁੱਖ, ਪੱਥਰ, ਵਾਨਰ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਗਿਆ।
ਤਂ ਛਿਨ੍ਨਬਾਹੁਂ ਸਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਾਮਃ ਸਮਾਪਤਨ੍ਤਂ ਸਹਸਾ ਨਦਨ੍ਤਮ੍। ਦ੍ਵਾਵਰ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰੌ ਨਿਸ਼ਿਤੌ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਚਿਚ੍ਛੇਦ ਪਾਦੌ ਯੁਧਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ੍ਯ
ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸਦੀ ਬਾਂਹ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਦੌੜਦਾ ਤੇ ਗੂੰਜਦਾ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਦੋ ਤੇਜ਼ ਅਰਧ-ਚੰਦ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਜੰਗ 'ਚ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਪੈਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।
ਤੌ ਤਸ੍ਯ ਪਾਦੌ ਪ੍ਰਦਿਸ਼ੋ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਗਿਰੇਰ੍ਗੁਹਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਰ੍ਣਵਂ ਚ। ਲਙ੍ਕਾਂ ਚ ਸੇਨਾਂ ਕਪਿਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਵਿਨਾਦਯਨ੍ਤੌ ਵਿਨਿਪੇਤਤੁਸ਼੍ਚ
ਉਸਦੇ ਦੋ ਪੈਰ, ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ ਗੂੰਜ ਕਰਦੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਲੰਕਾ, ਤੇ ਵਾਨਰ-ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ।
ਨਿਕृਤ੍ਤਬਾਹੁਰ੍ਵਿਨਿਕृਤ੍ਤਪਾਦੋ ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਵਡਵਾਮੁਖਾਭਮ੍। ਦੁਦ੍ਰਾਵ ਰਾਮਂ ਸਹਸਾਭਿਗਰ੍ਜਨ੍ ਰਾਹੁਰ੍ਯਥਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ
ਉਸਦੀ ਬਾਂਹ ਤੇ ਪੈਰ ਕੱਟੇ ਹੋਏ, ਮੂੰਹ ਮੌਤ ਦੀ ਖੋਹ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲਾ, ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਦੌੜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੂ ਅਕਾਸ਼ 'ਚ ਚੰਦ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਅਪੂਰਯਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਮੁਖਂ ਸ਼ਿਤਾਗ੍ਰੈ ਰਾਮਃ ਸ਼ਰੈਰ੍ਹੇਮਪਿਨਦ੍ਧਪੁਙ੍ਖੈਃ। ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਨ ਸ਼ਸ਼ਾਕ ਵਕ੍ਤੁਂ ਚੁਕੂਜ ਕृਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਮੁਮੂਰ੍ਚ੍ਛ ਚਾਪਿ
ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੂੰਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਗਿਆ, ਉਹ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਕਰਾਹਿਆ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਥਾਦਦੇ ਸੂਰ੍ਯਮਰੀਚਿਕਲ੍ਪਂ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਣ੍ਡਾਨ੍ਤਕਕਾਲਕਲ੍ਪਮ੍। ਅਰਿष੍ਟਮੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਨਿਸ਼ਿਤਂ ਸੁਪੁਙ੍ਖਂ ਰਾਮਃ ਸ਼ਰਂ ਮਾਰੁਤਤੁਲ੍ਯਵੇਗਮ੍
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਰਗਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੰਡ, ਮੌਤ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੰਡ ਵਰਗਾ, ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਤੇਜ਼, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਚੁੱਕਿਆ।
ਤਂ ਵਜ੍ਰਜਾਮ੍ਬੂਨਦਚਾਰੁਪੁਙ੍ਖਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਸੂਰ੍ਯਜ੍ਵਲਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ੍। ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾਸ਼ਨਿਤੁਲ੍ਯਵੇਗਂ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਚਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਯ
ਉਹ ਤੀਰ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਨੋਕ ਵਾਲਾ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ।
ਸ ਸਾਯਕੋ ਰਾਘਵਬਾਹੁਚੋਦਿਤੋ ਦਿਸ਼ਃਸ੍ਵਭਾਸਾ ਦਸ਼ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਨ੍। ਵਿਧੂਮਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਭੀਮਦਰ੍ਸ਼ਨੋ ਜਗਾਮ ਸ਼ਕ੍ਰਾਸ਼ਨਿਭੀਮਵਿਕ੍ਰਮਃ
ਰਾਘਵ ਦੇ ਬਾਂਹ ਤੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਤੀਰ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
ਸ ਤਨ੍ਮਹਾਪਰ੍ਵਤਕੂਟਸਂਨਿਭਂ ਸੁਵृਤ੍ਤਦਂष੍ਟ੍ਰਂ ਚਲਚਾਰੁਕੁਣ੍ਡਲਮ੍। ਚਕਰ੍ਤ ਰਕ੍ਸ਼ੋऽਧਿਪਤੇਃ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤਦਾ ਯਥੈਵ ਵृਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਰਾ ਪੁਰਂਦਰਃ
ਉਹ ਤੀਰ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ, ਸੋਹਣੇ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਖ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰੰਦਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ।
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ਼ਿਰੋ ਭਾਤਿ ਕੁਣ੍ਡਲਾਲਂਕृਤਂ ਮਹਤ੍। ਆਦਿਤ੍ਯੇऽਭ੍ਯੁਦਿਤੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥ ਇਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ
ਕੁੰਭਕਰਨ ਦਾ ਸਿਰ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਰਾਤ ਵਿਚ ਚੰਨਣੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ।
ਤਦ੍ ਰਾਮਬਾਣਾਭਿਹਤਂ ਪਪਾਤ ਰਕ੍ਸ਼ਃਸ਼ਿਰਃ ਪਰ੍ਵਤਸਂਨਿਕਾਸ਼ਮ੍। ਬਭਞ੍ਜ ਚਰ੍ਯਾਗृਹਗੋਪੁਰਾਣਿ ਪ੍ਰਾਕਾਰਮੁਚ੍ਚਂ ਤਮਪਾਤਯਚ੍ਚ
ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਸਿਰ ਨੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ, ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਵੀ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤੀ।
ਤਚ੍ਚਾਤਿਕਾਯਂ ਹਿਮਵਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਰਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਦਾ ਤੋਯਨਿਧੌ ਪਪਾਤ। ਗ੍ਰਾਹਾਨ੍ ਪਰਾਨ੍ ਮੀਨਵਰਾਨ੍ ਭੁਜਂਗਮਾਨ੍ ਮਮਰ੍ਦ ਭੂਮਿਂ ਚ ਤਥਾ ਵਿਵੇਸ਼
ਹਿਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਉਹ ਵੱਡਾ ਸਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਘੜ, ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮਾ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਦੇਵਸ਼ਤ੍ਰੌ ਮਹਾਬਲੇ ਸਂਯਤਿ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੇ। ਚਚਾਲ ਭੂਰ੍ਭੂਮਿਧਰਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਹਰ੍षਾਚ੍ਚ ਦੇਵਾਸ੍ਤੁਮੁਲਂ ਪ੍ਰਣੇਦੁਃ
ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਬਲੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਹਿਲ ਗਏ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹਾ ਦਿੱਤੀ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਦੇਵਰ੍षਿਮਹਰ੍षਿਪਨ੍ਨਗਾਃ ਸੁਰਾਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਸੁਪਰ੍ਣਗੁਹ੍ਯਕਾਃ। ਸਯਕ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਗਣਾ ਨਭੋਗਤਾਃ ਪ੍ਰਹਰ੍षਿਤਾ ਰਾਮਪਰਾਕ੍ਰਮੇਣ
ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੱਪ, ਸੁਪਰਣ, ਭੂਤ, ਗੁਪਤ ਜੀਵ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਵਧੇਨ ਭੂਰਿਣਾ ਮਨਸ੍ਵਿਨੋ ਨੈਰ੍ऋਤਰਾਜਬਾਨ੍ਧਵਾਃ। ਵਿਨੇਦੁਰੁਚ੍ਚੈਰ੍ਵ੍ਯਥਿਤਾ ਰਘੂਤ੍ਤਮਂ ਹਰਿਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯੈਵ ਯਥਾ ਮਤਂਗਜਾਃ
ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੌਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਏ।
ਸ ਦੇਵਲੋਕਸ੍ਯ ਤਮੋ ਨਿਹਤ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯੋ ਯਥਾ ਰਾਹੁਮੁਖਾਦ੍ ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ। ਤਥਾ ਵ੍ਯਭਾਸੀਦ੍ਧਰਿਸੈਨ੍ਯਮਧ੍ਯੇ ਨਿਹਤ੍ਯ ਰਾਮੋ ਯੁਧਿ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ, ਰਾਹੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ, ਦੇਵਲੋਕ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਵਿਚ ਚਮਕ ਪਾਈ।
ਪ੍ਰਹਰ੍षਮੀਯੁਰ੍ਬਹਵਸ਼੍ਚ ਵਾਨਰਾਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਪਦ੍ਮਪ੍ਰਤਿਮੈਰਿਵਾਨਨੈਃ। ਅਪੂਜਯਨ੍ ਰਾਘਵਮਿष੍ਟਭਾਗਿਨਂ ਹਤੇ ਰਿਪੌ ਭੀਮਬਲੇ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਮ੍
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖਿਲੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਂ ਸੁਰਸੈਨ੍ਯਮਰ੍ਦਨਂ ਮਹਤ੍ਸੁ ਯੁਦ੍ਧੇषੁ ਕਦਾਚਨਾਜਿਤਮ੍। ਨਨਨ੍ਦ ਹਤ੍ਵਾ ਭਰਤਾਗ੍ਰਜੋ ਰਣੇ ਮਹਾਸੁਰਂ ਵृਤ੍ਰਮਿਵਾਮਰਾਧਿਪਃ
ਭਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਹਾਰਿਆ, ਮਹਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ।
thumb|ਅष੍ਟषष੍ਟਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟषष੍ਟਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੬-
ਸੁਣੋ ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਅਠਠਠਵਾਂ ਸਰਗ।
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਂ ਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਘਵੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਰਾਵਣਾਯ ਨ੍ਯਵੇਦਯਨ੍
ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।