ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗੁਣਦੋषੌ ਵਿਮृਸ਼੍ਯ ਚ। ਪਸ਼੍ਚਾਦਪਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ ਯੁਧਿ ਵਿਜੇष੍ਯਸਿ
ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਅਵਗੁਣ ਸੋਚ ਕੇ, ਤੂੰ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵੀਂਗਾ।
ਮਹੋਦਰਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ। ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇ ਮਹਾਬਲਃ
ਮਹੋਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਹਾ ਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਤੁਰਤ ਹੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸੁਪ੍ਤਮੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਭੀਮਾਕ੍ਸ਼ਂ ਭੀਮਰੂਪਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਾ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਸ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ।
ਤੇऽਭਿਗਮ੍ਯ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਮਾਸੀਨਂ ਪਰਮਾਸਨੇ। ਊਚੁਰ੍ਬਦ੍ਧਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ
ਉਹ ਸਭ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਵਣ ਕੋਲ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਏ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ।
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋऽਸੌ ਭ੍ਰਾਤਾ ਤੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਸ਼੍ਵਰ। ਕਥਂ ਤਤ੍ਰੈਵ ਨਿਰ੍ਯਾਤੁ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਤਮਿਹਾਗਤਮ੍
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੁੰਭਕਰਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਰਾ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ, ਹੁਣ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲੋਗੇ?"
ਰਾਵਣਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧृष੍ਟੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂਸ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਥਿਤਾਨ੍। ਦ੍ਰष੍ਟੁਮੇਨਮਿਹੇਚ੍ਛਾਮਿ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਚ ਪੂਜ੍ਯਤਾਮ੍
ਰਾਵਣ ਨੇ, ਡਰ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਏ ਹੋਏ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਉਸ ਦੀ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ।"
ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪੁਨਰਾਗਮ੍ਯ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ। ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਮਿਦਂ ਵਾਕ੍ਯਮੂਚੂ ਰਾਵਣਚੋਦਿਤਾਃ
ਉਹ ਸਭ ਰਾਕਸ਼ਸ "ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ" ਕਹਿ ਕੇ ਮੁੜ ਗਏ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤ੍ਵਾਂ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਰਾਜਾ ਸਰ੍ਵਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪੁਙ੍ਗਵਃ। ਗਮਨੇ ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹਰ੍षਯ
"ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਚਲਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਓ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੋ।"
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਸ੍ਤੁ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षੋ ਭ੍ਰਾਤੁਰਾਜ੍ਞਾਯ ਸ਼ਾਸਨਮ੍। ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਃ ਸ਼ਯਨਾਦੁਤ੍ਪਪਾਤ ਹ
ਕੁੰਭਕਰਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ "ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ" ਕਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਛੋਲੇ ਤੋਂ ਉਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯ ਵਦਨਂ ਹृष੍ਟਃ ਸ੍ਨਾਤਃ ਪਰਮਹਰ੍षਿਤਃ। ਪਿਪਾਸੁਸ੍ਤ੍ਵਰਯਾਮਾਸ ਪਾਨਂ ਬਲਸਮੀਰਣਮ੍
ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਜਲਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਾਬ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਤ੍ਵਰਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਰਾਵਣਾਜ੍ਞਯਾ। ਮਦ੍ਯਂ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮੇਵੋਪਹਾਰਯਨ੍
ਫਿਰ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿਆਏ।
ਪੀਤ੍ਵਾ ਘਟਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਗਮਨਾਯੋਪਚਕ੍ਰਮੇ। ਈषਤ੍ਸਮੁਤ੍ਕਟੋ ਮਤ੍ਤਸ੍ਤੇਜੋਬਲਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਘੜੇ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਰਸਤੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਥੋੜ੍ਹਾ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ।
ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋ ਬਭੌ ਰੁष੍ਟਃ ਕਾਲਾਨ੍ਤਕਯਮੋਪਮਃ। ਭ੍ਰਾਤੁਃ ਸ ਭਵਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਰਕ੍ਸ਼ੋਬਲਸਮਨ੍ਵਿਤਃ। ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਃ ਪਦਨ੍ਯਾਸੈਰਕਮ੍ਪਯਤ ਮੇਦਿਨੀਮ੍
ਕੁੰਭਕਰਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਭਰਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ; ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਥਾਪਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ।
ਸ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗਂ ਵਪੁषਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਨ੍ ਸਹਸ੍ਰਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਧਰਣੀਮਿਵਾਂਸ਼ੁਭਿਃ। ਜਗਾਮ ਤਤ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਮਾਲਯਾ ਵृਤਃ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਰ੍ਗੇਹਮਿਵ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੈ-ਭੂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥਮਮਿਤ੍ਰਘਾਤਿਨਂ ਵਨੌਕਸਸ੍ਤੇ ਸਹਸਾ ਬਹਿਃਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾਪ੍ਰਮੇਯਂ ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗਕਲ੍ਪਂ ਵਿਤਤ੍ਰਸੁਸ੍ਤੇ ਸਹ ਯੂਥਪਾਲੈਃ
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਬਾਹਰ ਖੜੇ ਸਨ, ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 'ਤੇ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ, ਅਣਮਾਪ ਲੱਗਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕੰਬ ਗਏ।
ਕੇਚਿਚ੍ਛਰਣ੍ਯਂ ਸ਼ਰਣਂ ਸ੍ਮ ਰਾਮਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਦ੍ ਵ੍ਯਥਿਤਾਃ ਪਤਨ੍ਤਿ। ਕੇਚਿਦ੍ ਦਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਥਿਤਾਃ ਪਤਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਦ੍ ਭਯਾਰ੍ਤਾ ਭੁਵਿ ਸ਼ੇਰਤੇ ਸ੍ਮ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਲਈ ਰਾਮ ਕੋਲ ਭੱਜੇ; ਕੁਝ ਡਰੇ ਹੋਏ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਕੁਝ ਡਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਗਏ; ਤੇ ਕੁਝ ਡਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਏ ਰਹੇ।
ਤਮਦ੍ਰਿਸ਼ृਙ੍ਗਪ੍ਰਤਿਮਂ ਕਿਰੀਟਿਨਂ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਤਮਾਦਿਤ੍ਯਮਿਵਾਤ੍ਮਤੇਜਸਾ। ਵਨੌਕਸਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਵृਦ੍ਧਮਦ੍ਭੁਤਂ ਭਯਾਰ੍ਦਿਤਾ ਦੁਦ੍ਰੁਵਿਰੇ ਯਤਸ੍ਤਤਃ
ਉਸ ਨੂੰ, ਤਾਜਧਾਰੀ ਤੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ, ਆਪਣੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਕਰਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ।
thumb|ਏਕषष੍ਟਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਯੁਦ੍ਧਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕषष੍ਟਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੬-
ਹੁਣ ਇੱਕਸਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਤਤੋ ਰਾਮੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਧਨੁਰਾਦਾਯ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍। ਕਿਰੀਟਿਨਂ ਮਹਾਕਾਯਂ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ
ਫਿਰ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਵਾਲਾ ਰਾਮ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਤਾਜਧਾਰੀ ਤੇ ਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਪਰ੍ਵਤਾਕਾਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍। ਕ੍ਰਮਮਾਣਮਿਵਾਕਾਸ਼ਂ ਪੁਰਾ ਨਾਰਾਯਣਂ ਯਥਾ
ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਪਾਉਂਦਾ ਜਿਵੇਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਵਾਂਗ, ਵੇਖ ਕੇ।
ਸਤੋਯਾਮ੍ਬੁਦਸਂਕਾਸ਼ਂ ਕਾਞ੍ਚਨਾਙ੍ਗਦਭੂषਣਮ੍। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਦੁਦ੍ਰਾਵ ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਮਹਾਚਮੂਃ
ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੰਗਣ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਪਈ।
ਵਿਦ੍ਰੁਤਾਂ ਵਾਹਿਨੀਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਰ੍ਧਮਾਨਂ ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਮ੍। ਸਵਿਸ੍ਮਿਤਮਿਦਂ ਰਾਮੋ ਵਿਭੀषਣਮੁਵਾਚ ਹ
ਫੌਜ ਨੂੰ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਕੋऽਸੌ ਪਰ੍ਵਤਸਂਕਾਸ਼ਃ ਕਿਰੀਟੀ ਹਰਿਲੋਚਨਃ। ਲਙ੍ਕਾਯਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵੀਰਃ ਸਵਿਦ੍ਯੁਦਿਵ ਤੋਯਦਃ
ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ, ਮੋਹਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਹੀਰੋ ਜਿਹਾ?
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਕੇਤੁਭੂਤੋऽਸੌ ਮਹਾਨੇਕੋऽਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ। ਯਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਨਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਤਤਸ੍ਤਤਃ
ਇਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਝੰਡਾ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਨੋਖਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ।
ਆਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਕੋऽਸੌ ਰਕ੍ਸ਼ੋ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾਸੁਰਃ। ਨ ਮਯੈਵਂਵਿਧਂ ਭੂਤਂ ਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਂ ਕਦਾਚਨ
ਦੱਸੋ, ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ—ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੈ ਜਾਂ ਅਸੁਰ? ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਜੀਵ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।
ਸਮ੍ਪृष੍ਟੋ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੇਣ ਰਾਮੇਣਾਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ। ਵਿਭੀषਣੋ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਰਾਜਪੁਤ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਤਬ ਨਿਰਮਲ ਹਨ, ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਨੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਯੇਨ ਵੈਵਸ੍ਵਤੋ ਯੁਦ੍ਧੇ ਵਾਸਵਸ਼੍ਚ ਪਰਾਜਿਤਃ। ਸੈष ਵਿਸ਼੍ਰਵਸਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍। ਅਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਸਦृਸ਼ੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋऽਨ੍ਯੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਵਸਵਤ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ—ਇਹ ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੁੰਭਕਰਨ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਵਰਗੀ ਹੇਠਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਹੀਂ।
ਏਤੇਨ ਦੇਵਾ ਯੁਧਿ ਦਾਨਵਾਸ਼੍ਚ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਭੁਜਂਗਾਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਸ਼੍ਚ। ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਧਰਕਿਂਨਰਾਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੋ ਰਾਘਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਭਗ੍ਨਾਃ
ਇਸ ਨੇ, ਰਾਘਵ, ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਸੱਪ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਗੰਧਰਵ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਤੇ ਕਿੰਨਰ—all ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਂ ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ਂ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਂ ਮਹਾਬਲਮ੍। ਹਨ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ੇਕੁਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਃ ਕਾਲੋऽਯਮਿਤਿ ਮੋਹਿਤਾਃ
ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਸ਼ੂਲ ਫੜਨ ਵਾਲੇ, ਵਿਅੰਗ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਾਂ ਹੀ ਸਮਝ ਆਇਆ ਤੇ ਉਹ ਭਟਕ ਗਏ।
ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਹ੍ਯੇष ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣੋ ਮਹਾਬਲਃ। ਅਨ੍ਯੇषਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਦਾਨਕृਤਂ ਬਲਮ੍
ਕੁੰਭਕਰਨ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਹੀ ਤਾਕਤਵਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ; ਹੋਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਵਰਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ।